از سایگون تا هرمز؛ افسانه «اعتبار راهبردی» و فرسایش پرستیژ آمریکا

واشنگتن بار دیگر برای حفظ اعتبار جهانی خود به قدرت نظامی متوسل شده، اما تجربه ویتنام و تحولات جنگ ایران نشان می‌دهد نمایش قدرت بدون راهبرد روشن، نه دشمن را الزاماً عقب می‌راند و نه اعتبار آمریکا را حفظ می‌کند؛ چه‌بسا آن را فرسوده‌تر سازد.

اعتبار؛ فراتر از وفای به عهد

در ادبیات سیاست خارجی آمریکا، «اعتبار راهبردی»(Strategic credibility) مفهومی فراتر از پایبندی به وعده‌ها و اجرای تهدیدهاست؛ این مفهوم به تصویری مربوط می‌شود که متحدان و رقبا از قدرت، اراده و جایگاه جهانی واشنگتن دارند. با این حال، تجربه تاریخی نشان می‌دهد که سیاست‌گذاران آمریکایی بارها اعتبار کشورشان را با توانایی شکست دادن دشمنان نظامی گره زده‌اند؛ حتی زمانی که اهمیت راهبردی میدان نبرد محل تردید بوده است.

جنگ ایران بار دیگر همین تناقض را آشکار کرده است. بیش از هفت ماه جنگ متناوب، تهدیدهای اقتصادی، توقف مذاکرات و وعده‌های آتش‌بس، هنوز به نتیجه‌ای پایدار منجر نشده است. در چنین شرایطی، بخشی از ناظران حملات آمریکا را نشانه عزم و قدرت بازدارندگی این کشور می‌دانند؛ در مقابل، گروهی دیگر معتقدند فقدان توجیه قانع‌کننده برای جنگ و ناتوانی در تثبیت صلح، اعتبار ادعاهای واشنگتن را تضعیف کرده است.

ویتنام؛ زخمی که هنوز باز است

ریشه این نگرانی را باید در جنگ ویتنام جست‌وجو کرد. در دهه ۱۹۶۰، مقام‌های آمریکایی بارها هشدار می‌دادند که عقب‌نشینی از ویتنام، جایگاه جهانی ایالات متحده را متزلزل خواهد کرد؛ «جانسون»، رئیس‌جمهور وقت، نگران بود که متحدان آمریکا این کشور را «ببری کاغذی» بدانند. «جورج بال»، معاون وزیر خارجه، نیز مسئله را نه صرفاً وفای به تعهدات، بلکه ناتوانی قدرتمندترین کشور جهان در شکست دادن گروهی از نیروهای چریکی توصیف می‌کرد.

اما نتیجه جنگ دقیقاً برخلاف هدف اعلام‌شده رقم خورد. تصاویر خروج نیروهای آمریکایی از سایگون به نماد افول قدرت واشنگتن تبدیل شد و اصطلاح «سندرم ویتنام» برای توصیف بی‌میلی افکار عمومی آمریکا به مداخلات نظامی گسترده رواج یافت. تجربه‌ای که قرار بود اعتبار آمریکا را حفظ کند، به معیاری برای سنجش شکست مداخلات بعدی تبدیل شد.

قدرت تخریب، جایگزین راهبرد نیست

در بحران کنونی ایران نیز مسئله فقط اجرای تهدیدهای آمریکا نیست؛ پرسش اصلی این است که واشنگتن چه هدف نهایی و مسیر مشخصی برای دستیابی به آن دارد. تداوم درگیری و بسته‌شدن‌های مقطعی تنگه هرمز نشان می‌دهد توانایی اعمال فشار نظامی و اقتصادی، لزوماً به معنای کنترل تحولات یا وادار کردن طرف مقابل به پذیرش خواسته‌های آمریکا نیست.

اظهارات سردار «مجید ابن‌الرضا»، سرپرست وزارت دفاع ایران، این تقابل در برداشت از قدرت را آشکار می‌کند. او تهدیدهای آمریکا را «واقعی و معتبر» توصیف کرده، اما آن‌ها را دلیلی برای تقویت توان دفاعی ایران دانسته است. به این ترتیب، تهدیدی که قرار است بازدارندگی ایجاد کند، می‌تواند به انگیزه‌ای برای افزایش آمادگی دفاعی طرف مقابل تبدیل شود.

اعتبار آمریکا در معرض فرسایش

تناقض اصلی در سیاست واشنگتن در این نکته نهفته است که آمریکا می‌تواند در اعمال خشونت نظامی اعتبار داشته باشد، اما این اعتبار به‌تنهایی توانایی پایان دادن به جنگ را تضمین نمی‌کند. همان‌طور که تجربه ویتنام نشان داد، برتری تسلیحاتی و نمایش اراده نظامی نمی‌تواند جایگزین شناخت طرف مقابل، تعیین اهداف واقع‌بینانه و تدوین راهبرد خروج شود.

خطر آن است که تلاش برای اثبات قدرت، خود به چرخه‌ای از درگیری‌های فرسایشی تبدیل شود. در این وضعیت، آمریکا نه‌تنها به هدف سیاسی خود نزدیک نمی‌شود، بلکه منابع، پرستیژ و موقعیت بین‌المللی‌اش را نیز در معرض آسیب قرار می‌دهد. تجربه ایران بار دیگر این پرسش را پیش روی واشنگتن گذاشته است؛ آیا اعتبار جهانی با توان آغاز جنگ حفظ می‌شود یا با توان پایان دادن به آن؟