چرخش ناگهانی فلش قیمت‌ها در بازار ارز و طلا طی روزهای اخیر، فعالان اقتصادی را در دوراهی اصلاح واقعی و آرامش موقت قرار داده است. در حالی که دلار کانال‌های مهمی را از دست داده و تتر سقوطی کم‌سابقه را تجربه کرده، این پرسش مطرح است که آیا موتور محرک تورم و نوسان متوقف شده یا این تنها نفسی تازه کردن پیش از صعودی دیگر است؟
در حالی که بازار ارز ایران در روزهای اخیر یکی از دوره‌های قابل‌توجه اصلاح قیمت را پشت سر گذاشته است، میلاد یزدان‌پور در این باره به قدس توضیح داد: دلار که در دوازدهم آبان به محدوده ۲۷۴ هزار تومان رسیده بود، در پایان معاملات سه‌شنبه ۱۹ آبان با شش روز کاهش متوالی در سطح ۲۶۲ هزار و ۲۰۰ تومان قرار گرفت. این تغییر به معنای افت حدود ۴.۳ درصدی قیمت دلار در کمتر از دو هفته است. هم‌زمان، هر گرم طلای ۱۸ عیار به حدود ۲۵ میلیون و ۱۱۴ هزار تومان و سکه امامی به محدوده ۲۵۳ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان رسید.
یزدان‌پور تصریح کرد: در ظاهر، چنین کاهش‌هایی می‌تواند نشانه‌ای از بازگشت آرامش به بازارهای مالی تلقی شود، اما پرسش اساسی این است که آیا واقعاً شرایط اقتصادی کشور تغییر کرده یا صرفاً بخشی از تقاضای ارز به آینده منتقل شده است؟ برای پاسخ به این پرسش باید ابتدا میان دو مفهوم کاهش قیمت و کاهش ارزش بنیادی یک دارایی تفاوت قائل شد.
به گفته وی، قیمت دلار در کوتاه‌مدت می‌تواند تحت تأثیر اخبار سیاسی، رفتار معامله‌گران، مداخلات بازارساز و تغییرات عرضه و تقاضا کاهش پیدا کند؛ اما روند بلندمدت آن بیش از هر چیز از متغیرهایی مانند تورم، رشد نقدینگی، کسری بودجه، وضعیت تجارت خارجی و میزان دسترسی به منابع ارزی تأثیر می‌پذیرد. بنابراین، شش روز کاهش قیمت به‌تنهایی نمی‌تواند نشانه پایان روند افزایشی دلار باشد.
عوامل مؤثر بر کاهش اخیر نرخ ارز
یزدان‌پور درباره دلایل این افت قیمتی اظهار داشت: یکی از عوامل مؤثر بر کاهش اخیر نرخ ارز، تغییر انتظارات فعالان اقتصادی نسبت به تحولات سیاسی و احتمال تغییر شرایط مذاکرات است.
وی افزود: در چنین فضایی، بخشی از خریداران ترجیح می‌دهند معاملات خود را به تعویق بیندازند و منتظر روشن‌تر شدن شرایط بمانند؛ همین رفتار می‌تواند بدون آنکه تغییر محسوسی در متغیرهای بنیادی اقتصاد ایجاد شده باشد، تقاضای کوتاه‌مدت را کاهش دهد.
وی همچنین تصریح کرد: در کنار انتظارات سیاسی، سیاست‌های بانک مرکزی نیز در کنترل نوسانات نقش دارند. افزایش عرضه ارز، مدیریت نقدینگی و محدود کردن تقاضای سفته‌بازانه می‌تواند برای مدتی تعادل بازار را به نفع کاهش قیمت تغییر دهد. با این حال، مسئله اصلی پایداری این شرایط است. یزدان‌پور تأکید کرد اگر کاهش تقاضا ناشی از تعویق واردات، محدودیت‌های تجاری یا انتظار برای قیمت‌های پایین‌تر باشد، این تقاضا از اقتصاد حذف نشده و ممکن است در دوره‌های بعد مجدداً وارد بازار شود. وی افزود زمانی می‌توان از کاهش پایدار نرخ ارز سخن گفت که عرضه مؤثر ارز افزایش یافته، انتظارات تورمی تعدیل شده و عوامل ایجادکننده تقاضای احتیاطی نیز به شکل معناداری کاهش پیدا کرده باشند.
جهش نرخ سود و معمای کنترل دلار
این کارشناس اقتصادی با اشاره به یکی دیگر از تحولات قابل‌توجه هم‌زمان با کاهش قیمت دلار گفت: نرخ سود بازار بین‌بانکی در هفته منتهی به ۱۴ آبان از حدود ۲۴ درصد به ۳۳.۹۲ درصد رسیده که نشان‌دهنده افزایش ۹.۹۲ واحد درصدی است.
وی افزود: بازار بین‌بانکی محل تأمین منابع کوتاه‌مدت بانک‌هاست و افزایش نرخ سود در این بازار، هزینه دسترسی به نقدینگی را برای شبکه بانکی افزایش می‌دهد.
یزدان‌پور یادآور شد: نباید افزایش نرخ سود بین‌بانکی را به معنای مهار قطعی تورم یا تضمین کاهش نرخ ارز دانست. سیاست پولی انقباضی زمانی می‌تواند نتایج پایدار ایجاد کند که با کنترل رشد نقدینگی، کاهش ناترازی بانک‌ها و انضباط مالی دولت همراه باشد.
وی تصریح کرد: در اقتصادی که بخش مهمی از فشارهای تورمی از کسری بودجه، ناترازی‌های ساختاری و رشد حجم پول ناشی می‌شود، افزایش نرخ بهره بدون اصلاح این عوامل ممکن است صرفاً هزینه تأمین مالی را بالا ببرد، بدون آنکه زمینه کاهش پایدار تورم فراهم شود. به گفته وی، نکته مهم‌تر آن است که قیمت دلار تنها به میزان عرضه پول وابسته نیست، بلکه انتظارات مردم نسبت به آینده قدرت خرید پول ملی نیز در آن نقش تعیین‌کننده‌ای دارد.
سقوط تتر تا مرز ۲۰۰ هزار تومان
یزدان‌پور درباره اتفاقات بازار رمزارزها گفت: در شامگاه سه‌شنبه ۱۹ آبان، قیمت تتر در برخی صرافی‌های داخلی با سقوطی ناگهانی مواجه شد و بر اساس گزارش‌های معاملاتی، حتی تا محدوده ۲۰۶ هزار تومان و نزدیک مرز ۲۰۰ هزار تومان کاهش پیدا کرد؛ در حالی که قیمت آن پیش از این اتفاق در محدوده ۲۵۸ هزار تومان قرار داشت.
وی افزود: این کاهش به معنای افتی نزدیک به ۲۰ درصد در مدت بسیار کوتاه بود؛ اتفاقی که در بازارهای مالی با عنوان سقوط لحظه‌ای یا «فلش‌کرش» شناخته می‌شود.
وی ادامه داد: با وجود شدت این نوسان، افت قیمت در تمام صرافی‌ها یکسان نبود و تتر پس از مدت کوتاهی بخش قابل‌توجهی از کاهش خود را جبران کرد. در همین دوره، نرخ دلار فردایی هرات در محدوده ۲۵۷ هزار تومان گزارش می‌شد و اختلاف بیش از ۵۰ هزار تومانی میان این نرخ و قیمت‌های لحظه‌ای ثبت‌شده برای تتر، نشان‌دهنده فاصله قابل‌توجه میان شرایط معاملاتی برخی صرافی‌ها و وضعیت عمومی بازار ارز بود.
وی افزود: از منظر اقتصادی، این نوسان یک نکته مهم را آشکار می‌کند: هر قیمتی که روی تابلوی معاملات ثبت می‌شود، الزاماً نماینده ارزش تعادلی یک دارایی نیست و چنین اتفاقاتی بیشتر ضرورت توجه به نقدشوندگی، ساختار بازار و رفتار هیجانی معامله‌گران را نشان می‌دهند.
چرا طلا و سکه بیشتر از دلار کاهش یافتند؟
یزدان‌پور در خصوص رفتار بازار طلا و سکه گفت: هم‌زمان با اصلاح قیمت دلار، بازار طلا و سکه نیز با فشار فروش مواجه شد و نکته قابل‌توجه این بود که کاهش روزانه قیمت طلای ۱۸ عیار و سکه امامی از افت نرخ دلار بیشتر بود. وی افزود ارزش طلای داخلی عمدتاً تابع دو عامل نرخ ارز و قیمت جهانی اونس است و زمانی که دلار در بازار داخلی کاهش پیدا می‌کند و هم‌زمان اونس جهانی نیز تحت فشار قرار می‌گیرد، اثر این دو متغیر می‌تواند کاهش بیشتری را در قیمت طلای داخلی ایجاد کند.
وی در خصوص بازار سکه اظهار داشت در این بازار نیز عامل دیگری به نام حباب قیمتی وجود دارد و کاهش تقاضای سرمایه‌گذاری و تغییر انتظارات معامله‌گران می‌تواند باعث کوچک شدن فاصله قیمت بازار با ارزش طلای موجود در سکه شود و افت آن را تشدید کند. یزدان‌پور همچنین یادآور شد که تحولات سیاست پولی آمریکا، از جمله افزایش تورم ماهانه اکتبر به ۰.۴ درصد و تقویت انتظارات نسبت به بالا ماندن نرخ بهره فدرال رزرو، می‌تواند جذابیت نسبی دارایی‌های بهره‌دار را افزایش دهد و در کوتاه‌مدت بر طلا فشار وارد کند.
تفاوت اصلاح اقتصادی با تثبیت اسمی نرخ دلار
این کارشناس بازار مالی با تأکید بر ضرورت تفکیک میان کاهش قیمت و اصلاح اقتصادی گفت: فرض کنیم سیاست‌گذار بتواند با افزایش عرضه یا محدود کردن تقاضا، قیمت دلار را برای چند ماه در سطح مشخصی ثابت نگه دارد؛ اگر در همین دوره سطح عمومی قیمت‌ها در اقتصاد داخلی همچنان افزایش پیدا کند، قدرت خرید پول ملی کاهش خواهد یافت، حتی اگر نرخ دلار تغییر چندانی نکرده باشد. وی افزود این شرایط می‌تواند به ایجاد فاصله میان قیمت اسمی ارز و فشارهای بنیادی اقتصاد منجر شود.
وی موضوع درآمد ارزی و عرضه مؤثر ارز را نیز مورد توجه قرار داد و گفت: افزایش صادرات زمانی می‌تواند به ثبات بازار کمک کند که منابع حاصل از آن واقعاً در دسترس اقتصاد قرار بگیرد، در حالی که محدودیت‌های انتقال پول و هزینه‌های تجاری می‌توانند مانع تبدیل تمام ظرفیت ارزی کشور به عرضه قابل استفاده در بازار شوند.
آیا کاهش قیمت دلار فرصت خرید است؟
یزدان‌پور گفت: با وجود اصلاح اخیر قیمت‌ها، هنوز شواهد کافی برای نتیجه‌گیری درباره پایان روند بلندمدت افزایشی دلار وجود ندارد و تا زمانی که عوامل ساختاری ایجادکننده تورم تغییر معناداری نکرده باشند، افت‌های مقطعی نرخ ارز بیشتر باید در چارچوب اصلاح بازار ارزیابی شوند. وی افزود البته این دیدگاه به معنای آن نیست که هر کاهش قیمت، فرصت قطعی خرید محسوب می‌شود.
وی اظهار داشت: اگر تحولات سیاسی به افزایش واقعی دسترسی به منابع ارزی، کاهش پایدار تورم و بهبود متغیرهای اقتصادی منجر نشود، اثر کاهش تقاضای احتیاطی و مداخلات مقطعی بازارساز نیز ممکن است محدود باقی بماند.
یزدان‌پور تأکید کرد: کاهش اخیر دلار، با وجود اهمیت آن، هنوز نشانه قطعی تغییر روند بلندمدت بازار ارز نیست. تا زمانی که عوامل بنیادی رشد نرخ ارز پابرجا باشند، احتمال بازگشت فشارهای صعودی نیز وجود دارد. به همین دلیل، اصلاح‌های قیمتی می‌توانند برای سرمایه‌گذاران بلندمدت فرصت بررسی خرید باشند؛ اما مهم‌تر از پیدا کردن پایین‌ترین قیمت، تشخیص تفاوت میان یک اصلاح موقت و تغییر واقعی شرایط اقتصاد است.
نظر شما