با کتاب باید برخاست

این نخستین سالی است که «کتاب‌خوان‌ترین رهبر جهان» در هفته کتاب در میان ما نیست. الحق‌والانصاف او برای کتاب و کتاب‌خوانی در ایران از هیچ کوششی دریغ نکرد؛ از توصیه عمومی به مطالعه گرفته تا معرفی و ترویج کتاب‌های خوب، استنادهای کتابی در سخنرانی‌ها، سنت حسنه تقریظ‌نویسی بر کتاب‌های جریان‌ساز و حضور در نمایشگاه‌های کتاب و...؛ جریان کتاب‌خوانی نیم قرن اخیر ایران مدیون رهبر شهید است. او «آقای کتاب‌خوان ایران» بود و کمترین کار این بود که شعار محوری هفته کتاب امسال رنگ‌وبویی از «آقای کتاب‌خوان ایران» می‌داشت. در خاطرات ایشان، اهتمام جدی به کتاب‌خوانی در زمان مسئولیت‌های خطیر چنان آمده که حجت را بر همه تمام می‌کند که با وجود کثرت فعالیت و سختی مسئولیت، نباید از مطالعه غفلت کرد. اما آنچه در این یادداشت می‌خواهم بر آن تأکید کنم، استمرار و شتاب‌گرفتن جریان کتاب‌خوانی در ایران پس از رهبر شهید است. همان‌گونه که امام صادق(ع) فرمودند: «روزگاری پرآشوب فرامی‌رسد که در آن مردم جز با کتاب‌های خود انس نمی‌گیرند»، امروز همان روزگار پرآشوب است که بیش از هر زمان دیگری به کتاب، آگاهی، بصیرت و دانایی نیاز داریم؛ هم برای شناخت بهتر ایران و هم برای درک مسائل جهان. از آغاز جنگ تحمیلی رمضان تاکنون، خیابان و میدان به سنگر جدید حضور اقشار مختلف ملت مبعوث‌شده به‌ویژه نسل جوان تبدیل شده است. باید محتوای این حضور را غنا بخشید و ساعات حضور حماسی مردم را با آگاهی‌بخشی و دانایی عمیق عجین کرد؛ و چه غنایی بالاتر از کتاب؟
سنت تقریظ‌نویسی رهبر شهید، فهرستی عملیاتی و آماده در اختیار ما گذاشته است. ایشان بیش از هفتاد تقریظ بر کتاب‌هایی نوشتند که یا خاطرات شهدا و ایثارگران دوران دفاع مقدس و روزهای پیروزی انقلاب یا فداکاری‌های مدافعان حرم را در دل‌ها زنده می‌کند یا درباره معارف دینی به رشته تحریر درآمده است. از میان این گنجینه، دست‌کم چند عنوان را می‌توان در هفته کتاب به‌طور مشخص محور قرار داد: کتاب «دا» (خاطرات سیده‌زهرا حسینی) که رهبر شهید آن را «حقاً و انصافاً کتاب بسیار خوب و قابل طرح در سطح جهانی» خواندند، کتاب «نورالدین پسر ایران» (خاطرات سیدنورالدین عافی) که ایشان نوشتند «هم راوی و هم نویسنده حقاً در هنرمندی، سنگ تمام گذاشته‌اند»، کتاب «حوض خون» (روایت بانوان اندیمشکی در رخت‌شویی دوران دفاع مقدس) که رهبر شهید از بانوی پرکار و صبور این اثر تقدیر کردند، کتاب «آن بیست‌وسه نفر» (خاطرات خودنوشت احمد یوسف‌زاده) که ایشان در وصفش نوشتند «به دست قدرت و حکمتی که همه این زیبایی‌ها پرداخته سرپنجه معجزه‌گر اوست درود می‌فرستم و جبهه سپاس بر خاک می‌سایم»، کتاب «مهاجر سرزمین آفتاب» (زندگی خانم کونیکو یامامورا بانوی ژاپنی مسلمان‌شده و مادر شهید) که تقریظ این‌گونه آغاز می‌شود «سرگذشت پرماجرا و پرجاذبه این بانوی دلاور جداً خواندنی و آموختنی است»، کتاب «تنتن و سندباد» (محمد میرکیانی) که رهبر شهید درباره‌اش نوشتند «همین بس است که نسخه این کتاب را به همه بچه‌ها بدهم» و این تقریظ نشان می‌دهد توجه ایشان به ادبیات کودک‌ونوجوان نیز جدی بوده است.
این فهرست فقط یک نمونه است. گنجینه‌ای آماده برای ترویج وجود دارد که فقط باید سراغش رفت. می‌توان در هر شب از اجتماعات خیابانی مردم، یک کتاب از فهرست تقریظ‌ها را به‌مدت پنج دقیقه معرفی کرد و حماسی‌خوانان و سخنرانان نیز در خلال برنامه به آن کتاب‌ها اشاره کنند.
اگر امروز آن ابرمرد کتاب‌خوان ایران بود، بی‌شک یکی از مهم‌ترین توصیه‌هایش به این اجتماعات، توجه به کتاب و کتاب‌خوانی بود. تردید نکنیم که این فرصت برای آگاهی‌بخشی و بصیرت‌افزایی از طریق کتاب، تکرارنشدنی است. کتاب می‌تواند محور این اجتماعات انقلابی و عامل حرکت و برخاستن مردم مبعوث‌شده باشد؛ به قول آن حماسی‌خوان که به استناد آیه شریفه «أَنْ تَقُومُوا لِلَّهِ مَثْنَی وَفُرَادَی» می‌خواند «باید برخاست»، می‌توان گفت در این اجتماعات با کتاب باید برخاست؛ کتاب را از قفسه به خیابان بیاوریم.