کاظم غریب‌آبادی، معاون حقوقی و بین‌الملل وزارت امور خارجه شامگاه یکشنبه ۲۴ آبان‌ماه با حضور در برنامه تلویزیونی گفت‌وگو ویژه خبری به پرسش‌هایی درباره آخرین تحولات در حوزه سیاست خارجی کشور پاسخ داد.
کاظم غریب‌آبادی در ابتدای این نشست خبری با اشاره به اینکه آمریکا کشوری بدعهد است، گفت: آمریکا دست‌کم سه بار در طول یک سال و نیم گذشته، این بدعهدی خود را نشان داده است. این موارد نشان می‌دهد که نمی‌توان در میز دیپلماسی به آمریکا اعتماد داشت. نخست، جنگ ۱۲روزه را شاهد بودیم؛ در حالی که پیش از آن مذاکرات در جریان بود. سپس جنگ ۴۰روزه اتفاق افتاد که آن هم در شرایطی رخ داد که مذاکرات ادامه داشت. مورد سوم نیز مذاکرات اسلام‌آباد و تفاهم حاصل از آن بود که حتی اگر این تفاهم را منعقدشده تلقی کنیم، حداکثر دو هفته دوام آورد.
برای توافق هیچ‌یک از الزامات ایران حذف‌شدنی نیست
کاظم غریب‌آبادی، معاون امور حقوقی و بین‌الملل وزیر امور خارجه اظهار داشت: نکات کلیدی و اساسی مورد نظر جمهوری اسلامی ایران شامل خاتمه دائمی جنگ در تمامی جبهه‌ها، پایان محاصره اقتصادی اعمال‌شده از سوی آمریکا، موضوع پول‌های بلوکه‌شده ایران و رفع برخی تحریم‌ها از جمله در حوزه نفتی است؛ علاوه بر این، آمریکا پس از کنار گذاشتن تعهدات و ملغی کردن کامل تفاهم قبلی، تحریم‌های جدیدی اعمال کرد که تکلیف آن‌ها نیز باید مشخص شود، زیرا این موارد نمی‌تواند به عنوان ابزاری جدید در دست واشنگتن باقی بماند تا ما دوباره برای رفع آن‌ها مذاکره کنیم، بلکه کنار گذاشتن این تحریم‌ها نیز باید بخشی از اقدامات اجرایی آمریکا باشد.
معاون وزیر امور خارجه با اشاره به حضور نظامی اخیر واشنگتن در منطقه و زمان‌بندی اجرای تعهدات افزود: تجهیزات و نیروهای نظامی جدیدی که آمریکا پس از تفاهم قبلی به منطقه اضافه کرد، از دیگر مسائلی است که تکلیف آن باید روشن شود و واشنگتن اقدامات عملی برای آن‌ها انجام دهد؛ این اقدامات زمان‌بر نیست و طرح اولیه ایران ۷ روزه بود که طی حدود دو ماه گذشته و در جریان رایزنی‌های متعدد با واسطه‌ها به‌ویژه قطر و پاکستان، چه در تهران و چه در کشورهای ثالث، به دو روز کاهش یافت و کوتاه‌تر شد؛ به این معنا که این اقدامات می‌تواند ظرف دو روز انجام شود و در نهایت به باز شدن تنگه هرمز منجر گردد و این طرح هم‌اکنون روی میز قرار دارد.
وی تصریح کرد: جمهوری اسلامی ایران با وجود تمام بدعهدی‌ها، تعهد خود به دیپلماسی را نشان داده و اکنون نوبت اقدام عملی از سوی طرف آمریکایی است؛ اظهارنظرهای فعلی درباره طرح ۷ روزه یا دو روزه ضرورتاً به معنای دستیابی فوری به تفاهم نیست بلکه صورت‌مسئله کاملاً روشن است و آمریکا باید مجموعه‌ای از اقدامات عملی را انجام دهد. درباره توالی این اقدامات در بازه زمانی دو، سه، پنج یا حتی هفت روز می‌توان گفت‌وگو کرد که در چه روزی کدام اقدام صورت گیرد، اما یک نکته کلیدی قابل بحث نیست و آن اینکه هیچ‌یک از این الزامات نمی‌تواند حذف شود.
تعهدات آمریکا می‌تواند در یک یا دو روز اجرا شود
معاون حقوقی و بین‌الملل وزیر امور خارجه در ادامه گفت: با توجه به نظراتی که آمریکایی‌ها درباره این موضوعات مطرح کرده‌اند، هنوز تا رسیدن به مرحله‌ای که بتوانیم پای میز مذاکره بنشینیم و متن توافق را نهایی کنیم، فاصله داریم. این فاصله از آن جهت است که آمریکا درباره اجرای برخی از این موارد در بازه زمانی دو روزه یا در چارچوب طرح هفت‌روزه، نظراتی دارد و در نهایت می‌خواهد اجرای بعضی از آن‌ها را به زمان‌های دیگری موکول کند.
وی ادامه داد: این پیشنهادها از نظر ما عملیاتی نیست؛ چراکه اگر حتی یکی از آن چند موضوعی که به آن‌ها اشاره کردم، در مقطع فعلی اجرا نشود، اساساً نمی‌توان به تفاهم دست یافت. حتی اگر تفاهمی هم شکل بگیرد، چنین تفاهمی ناپایدار خواهد بود. ما آغازگر جنگ نبودیم. جمهوری اسلامی ایران اساساً جنگ‌طلب نبوده و این ما نبودیم که جنگی را با آمریکا آغاز کردیم یا منافع و پایگاه‌های آمریکا را هدف قرار دادیم. جنگ اتفاق افتاد و ما از خودمان دفاع کردیم. همواره در موضع دفاع از خود بوده‌ایم.
معاون وزیر خارجه خاطرنشان کرد: بنابراین، اگر قرار است کشوری اعتماد کشور دیگری را جلب کند، این ما نیستیم که باید هزینه بیشتری بپردازیم تا اعتماد آمریکا را به دست آوریم. این آمریکاست که اگر خواهان حل‌وفصل دیپلماتیک موضوع است، باید اعتماد جمهوری اسلامی ایران را جلب کند.
غریب آبادی افزود: ما با دو وضعیت مواجه هستیم؛ یک وضعیت، مسیر دیپلماسی و دیگری، تداوم تهدیدات نظامی و شرایط جنگی است. برخی از این وضعیت با عنوان «نه جنگ، نه صلح» یاد می‌کنند، اما اعتقاد شخصی من این است که از منظر حقوقی، ما همچنان در وضعیت جنگی قرار داریم و در شرایط نه جنگ و نه صلح نیستیم. چرا؟ چون مشاهده می‌کنیم که هر روز، گاهی اوقات، اقدامات ایذایی و عملیات‌های نظامی از سوی آمریکا علیه منافع ما انجام می‌شود. اگر این وضعیت را نه جنگ و نه صلح تلقی کنیم، هر طرفی که اقدام اولیه‌ای انجام دهد، ممکن است اقدامش به‌نوعی تجاوز نظامی محسوب شود. اما اگر وضعیت را از منظر حقوقی، وضعیت جنگی بدانیم ـ که به اعتقاد من همین‌طور است ـ اقدامات جمهوری اسلامی ایران تا زمانی که جنگ به‌صورت دائمی خاتمه پیدا کند، در چارچوب دفاع مشروع تعریف می‌شود.
در شرایط جنگی، اقدامات نظامی در چارچوب الزامات و اقتضائات دفاع مشروع قرار می‌گیرد
وی گفت: به عبارت دیگر، ما منتظر نمی‌مانیم تا هر زمان که به یک پایگاه یا یکی از منافع ما حمله شد، صرفاً به همان اقدام پاسخ دهیم. در شرایط جنگی، اقدامات نظامی در چارچوب الزامات و اقتضائات دفاع مشروع قرار می‌گیرد؛ چراکه این وضعیت همچنان ادامه دارد و هنوز حل‌وفصل نشده است. همین دیروز نیز شاهد انجام یک اقدام نظامی بودیم. بنابراین، شرایط همچنان جنگی است و این وضعیت الزامات خاص خودش را دارد.
معاون وزیر خارجه با اشاره به اینکه اگر آمریکا تصور می‌کند که می‌تواند از مسیر نظامی به نتیجه برسد، این مسیر را پیش‌تر آزموده است؛ ادامه داد: هم در جنگ ۱۲روزه و هم در جنگ ۴۰روزه، اما نتیجه‌ای که انتظار داشت به دست نیاورد و به تعبیر من، شکست‌های راهبردی سنگینی را متحمل شد. مسیر دوم، دیپلماسی است. بنابراین، اگر قرار است آمریکا به سمت دیپلماسی حرکت کند، این آمریکاست که باید اعتماد جمهوری اسلامی ایران را جلب کند.
وی گفت: نکته دیگر این است که تعهداتی که ما روی میز گذاشته‌ایم، تعهدات جدید و مالایطاقی نیستند؛ بلکه همان تعهداتی هستند که آمریکا پیش‌تر به آن‌ها متعهد شده بود و اکنون باید به اجرای آن‌ها بازگردد. اگر آمریکا در برابر اجرای این تعهدات مقاومت می‌کند، طبیعتاً ما نیز باید نسبت به نیت و رویکرد آن بدگمان باشیم. در حال حاضر، بحث‌ها با میانجیگران بر سر این است که این الزامات باید اجرا شوند. اگر آمریکا نمی‌خواهد این روند طولانی شود، می‌تواند این اقدامات را در یک یا دو روز انجام دهد. به همین دلیل است که طرح هفت‌روزه در عمل می‌تواند به دو روز تقلیل پیدا کند؛ به این معنا که آمریکا تعهدات خود را اجرا کند و از روز دوم، تنگه هرمز بازگشایی شود.
غریب آبادی گفت: این موضوع در دست آمریکاست. هر زمان که این الزامات را اجرا کند، زمینه برای حل‌وفصل دیپلماتیک فراهم خواهد شد. در غیر این صورت، جمهوری اسلامی ایران نمی‌تواند هزینه مضاعفی بپردازد و با وجود اینکه قربانی جنگ و تجاوز بوده است، اقداماتی انجام دهد تا رضایت آمریکا را جلب کند. چنین چیزی اساساً قابل قبول نیست.
برنامه عملیاتی «دروازه آهنین» برای کنترل کریدورهای شمال و خزر قطعاً به نتیجه نمی‌رسد
معاون امور حقوقی و بین‌الملل وزیر امور خارجه در ادامه گفت‌وگوی تلویزیونی خود اظهار داشت: اخیراً آمریکایی‌ها و شخص آقای ترامپ اعلام کرده‌اند که دیگر به دنبال تفاهم نیستند و تحریم‌های اقتصادی را ابزار کارآمدی علیه جمهوری اسلامی ایران می‌دانند؛ در حالی که آمریکا از ابتدای انقلاب تحریم اقتصادی را علیه ایران آزمایش کرده و این موضوع تازگی ندارد و تنها نام آن‌ها تغییر می‌کند، اما در واقع همان سیاست‌های شکست‌خورده پیشین است.
معاون وزیر امور خارجه با اشاره به کارنامه دولت نخست ترامپ گفت: خود ترامپ در دور اول ریاست‌جمهوری، سیاست «فشار حداکثری» را علیه جمهوری اسلامی ایران اعمال کرد اما هیچ نتیجه‌ای نگرفت؛ درست است که تحریم‌ها بر زندگی مردم آثاری دارد، اما خساراتی که از این شرایط بر اقتصاد جهانی، بازارهای جهانی انرژی، بازارهای مالی و خود آمریکا تحمیل می‌شود، بسیار سنگین‌تر از فشاری است که به ایران وارد می‌آید.
غریب‌آبادی با بیان اینکه سیاست «طرد اقتصادی» در دوره جدید ترامپ نیز سرنوشت مشابهی داشته است، تصریح کرد: وزیر خزانه‌داری آمریکا مدعی شده بود که ظرف دو هفته با بسته تحریمی جدید موسوم به «طرد اقتصادی» تکلیف جمهوری اسلامی ایران را یکسره می‌کنند، اما اکنون چندین هفته گذشته و این سیاست نتیجه عکس داده است؛ از همین رو و پس از آنکه این بسته تحریمی در دو هفته و حتی فراتر از آن جواب نداد، اکنون برنامه عملیاتی جدیدی موسوم به «دروازه آهنین» را برای کنترل حمل‌ونقل و کریدورهای ایران در شمال، حوزه آسیای مرکزی و همچنین حوزه خزر مطرح کرده‌اند که این اقدام جدید نیز قطعاً به هیچ نتیجه‌ای نخواهد رسید.
۱۵ همسایه آبی و خاکی، ظرفیت راهبردی ایران در برابر تحریم‌هاست
معاون حقوقی و بین‌الملل وزیر امور خارجه با اشاره به اینکه جمهوری اسلامی ایران کشوری پهناور با ظرفیت‌ها و منابع غنی است، یادآوری کرد: ما ۱۵ همسایه آبی و خاکی داریم. کشوری با چنین ظرفیت‌های گسترده، منابع غنی، نیروی انسانی متخصص و ۱۵ همسایه را نمی‌توان با تحریم و فشار به تسلیم وادار کرد. این سیاست،از همین الان سیاستی شکست‌خورده است.
کاظم غریب‌آبادی گفت: حتی درباره همین برنامه عملیاتی موسوم به «دروازه آهنین» نیز ببینید چه اتفاقی افتاده است. آمریکایی‌ها ابتدا عملیات محاصره دریایی را آغاز کردند. این محاصره دریایی که از حدود سه ماه قبل در دستور کار قرار گرفت، به نتیجه موردنظر آن‌ها نرسید. از سوی دیگر، تنگه هرمز نیز بسته است و ما هم به‌نوعی محدودیت‌هایی در حوزه اقتصادی، انرژی و تجارت برای طرف مقابل ایجاد کرده‌ایم. پس از آن، آمریکایی‌ها از چندی پیش موضوع محاصره زمینی را در قالب همان عملیات موسوم به «دروازه آهنین» دنبال کردند، اما این اقدام نیز موفقیت‌آمیز نبود؛ چراکه کشورهای همسایه ایران با این طرح همراهی نکردند.
وی گفت: در ادامه، بحث محاصره هوایی ایران و تحریم پروازها را مطرح کردند که در این زمینه نیز توفیق چندانی نداشتند. اگرچه برخی از پروازهای ما به مقاصدی محدود متوقف شد، اما مسیرهای اصلی پروازی برای مسافران همچنان باز است. علت این ناکامی‌ها آن است که جمهوری اسلامی ایران، همان‌طور که اشاره کردم، از ظرفیت‌های گسترده، ارتباطات متنوع و روابط مستحکمی با همسایگان برخوردار است. اصل وابستگی متقابل میان ایران و کشورهای همسایه شکل گرفته و همین مسئله ظرفیت مهمی برای مقابله با فشارها ایجاد کرده است.
ایران نه ونزوئلا است و نه کوبا
غریب آبادی با تاکید بر اینکه ایران، ونزوئلا نیست که با بازداشت رئیس‌جمهور آن تصور شود می‌توان یک کشور را به تسلیم وادار کرد، گفت: ایران همچنین کوبا نیست که بتوان با محاصره اقتصادی کامل، تمام مسیرهای ورود و خروج آن را مسدود کرد. جمهوری اسلامی ایران کشوری با تجربه، ظرفیت‌ها و توانمندی‌های متفاوت است. اقداماتی که آمریکایی‌ها تاکنون انجام داده‌اند، نه در حوزه محاصره زمینی و نه در زمینه محاصره هوایی، به موفقیت موردنظر آن‌ها منجر نشده است.
معاون وزیر خارجه ادامه داد: در مقابل، دولت و وزارت امور خارجه دیپلماسی فعالی را در پیش گرفته‌اند. ما با تمام همسایگان خود در سطوح مختلف، از رؤسای جمهور و وزرای امور خارجه گرفته تا وزرای تخصصی دولت‌ها، در ارتباط هستیم و مراودات گسترده‌ای با آن‌ها داریم. هدف این است که اجازه ندهیم برنامه‌های آمریکا به‌سادگی و بدون تحمیل هزینه برای این کشور اجرا شود. اگر امروز مرزهای زمینی ما همچنان باز هستند و محاصره هوایی ایران، به‌جز در چند مورد محدود، نتوانسته است به اهداف خود دست پیدا کند، این مسئله حاصل پیگیری‌های دیپلماتیک جمهوری اسلامی ایران و روابط و مراودات مناسبی است که با کشورهای همسایه برقرار کرده‌ایم.
وی گفت: اما از سوی دیگر، باید دید اقدامات آمریکا چه پیامدهایی داشته است. این اقدامات به نتیجه موردنظر واشنگتن نرسیده‌اند و در مقابل، تنگه هرمز برای مدتی طولانی بسته مانده است. این وضعیت چه خساراتی به طرف مقابل وارد کرده است؟ بر اساس آمارهایی که در اختیار داریم، تأثیر اقدامات ایران بر اقتصاد، تجارت و بازار جهانی انرژی همچنان چشمگیر است.
ادعای بی‌نیازی آمریکا به تنگه هرمز واقعیت ندارد؛ ۷۳ درصد مردم آمریکا نگران گرانی سوخت هستند
معاون امور حقوقی و بین‌الملل وزیر امور خارجه اظهار داشت: در پیگیری اخبار آمریکایی‌ها مشاهده می‌شود که آن‌ها تلاش می‌کنند مسئله بسته‌شدن تنگه هرمز را سطح‌پایین جلوه دهند و بگویند هیچ وابستگی به این تنگه ندارند و نفت خود را منتقل می‌کنند؛ به‌گونه‌ای که امروز خبری از سوی آن‌ها دیدم که مدعی شده بودند در طول حدود سه ماه بسته‌بودن تنگه هرمز، یک میلیارد و ۷۰۰ میلیون بشکه نفت برده‌اند، در حالی که این رقم میزان نفتی است که در شرایط عادی پیش از جنگ در چنین مدتی منتقل می‌شد و این پرسش مطرح است که اگر چنین است، چرا همچنان با کاهش عرضه نفت در بازارهای بین‌المللی مواجهیم و قیمت نفت، بنزین، گازوئیل و سوخت هواپیما بالا مانده است.
معاون وزیر امور خارجه با اشاره به نگرانی‌های داخلی جامعه آمریکا و نتایج انتخابات اخیر این کشور افزود: طبق نظرسنجی خود آمریکایی‌ها، مهم‌ترین نگرانی ۷۳ درصد مردم آمریکا در طول جنگ با ایران، افزایش قیمت حامل‌های انرژی همچون بنزین و گازوئیل بوده است و نتیجه انتخابات اخیر نیز نشان داد که این تحلیل ما نیست؛ چنان‌که معاون اول رئیس‌جمهور آمریکا صراحتاً گفت مهم‌ترین دلیل شکست ما در انتخابات، جنگ با ایران و سیاست‌های حمایتی از اسرائیل بوده است و خود ترامپ نیز در پاسخ به پرسشی پذیرفت که بخشی از این شکست ناشی از جنگ با ایران است.
غریب‌آبادی با بیان اینکه واشنگتن نتوانست هزینه‌های این جنگ را صرفاً بر جمهوری اسلامی ایران تحمیل کند و این هزینه‌ها متوجه خود آمریکا، کشورهای حامی آن، اقتصاد جهانی و بازارهای مالی و انرژی شد، تصریح کرد: در نشست کاپ ۳۱ در حوزه تغییرات اقلیمی که همراه با آقای رئیس‌جمهور در ترکیه حضور داشتیم، یکی از رؤسای جمهور که اکنون مایل نیستم نام آن کشور را ببرم—که اگر نامش را بشنوید باورتان نمی‌شود—توضیح می‌داد که به دلیل بسته‌بودن تنگه هرمز مجبور شده‌اند فقط در یک حوزه، یعنی کود شیمیایی، ۱۰ میلیارد دلار یارانه برای مردم خود تعریف کنند تا عوارض اقتصادی ناشی از آن را جبران نمایند؛ زیرا بخش اعظم کود شیمیایی جهان از تنگه هرمز عبور می‌کند و اکنون به کشورهای مقصد نمی‌رسد و قیمت آن در کشورهای وابسته به شدت افزایش یافته است و من کشورهای مختلف دیگری را نیز دیدم که از این وضعیت آسیب پذیرفته‌اند.
نمی‌توان جنگ علیه ایران را تحمیل کرد و انتظار داشت جهان هزینه نپردازد
کاظم غریب‌آبادی با اشاره به اینکه نمی‌توان جنگی را علیه جمهوری اسلامی ایران تحمیل کرد و تصور کرد که هزینه‌ها و پیامدهای آن صرفاً متوجه ایران خواهد بود، ادامه داد: جنگ با جمهوری اسلامی ایران آثار جهانی دارد و ضرورتاً این آثار به حوزه نظامی، امنیتی یا دفاعی محدود نمی‌شوند. اقتصاد جهانی، بازارهای مالی و تجارت بین‌المللی نیز از این وضعیت آسیب دیده‌اند و تقریباً تمام کشورها به‌نوعی متحمل خسارت شده‌اند. همین حالا هزینه‌های حمل‌ونقل دریایی به‌شدت افزایش یافته است؛ از هزینه‌های بیمه و اجاره کشتی‌ها گرفته تا تغییر مسیرهای کشتیرانی. موضوع کودهای شیمیایی نیز یکی دیگر از پیامدهای این وضعیت است. بنابراین، مسئله به این سادگی نیست که کشورها تصور کنند می‌توانند با کاهش سطح وابستگی خود به تنگه هرمز و اعلام اینکه دیگر به این آبراه وابسته نیستند، صورت‌مسئله را تغییر دهند و مذاکرات را با رویکرد دیگری دنبال کنند.
معاون وزیر خارجه گفت: ما واقعاً مایل نیستیم کشورهای جهان از بسته شدن تنگه هرمز چنین آسیب‌هایی ببینند. جنگ ما با آمریکاست و دشمن ما آمریکاست، اما در گفت‌وگوهای دیپلماتیک همواره با کشورهای دیگر بر اساس منطق صحبت می‌کنیم. وقتی کشورهای مختلف از آسیب دیدن اقتصادشان در نتیجه این وضعیت با ما صحبت می‌کنند، خودشان نیز به‌خوبی می‌دانند که ما آغازگر این جنگ نبوده‌ایم. آن‌ها گاهی حتی بدون بیان مستقیم، خسارت‌هایی را که متحمل شده‌اند به ما منتقل می‌کنند. ما نیز با زبان منطق به آن‌ها توضیح می‌دهیم که این جنگ را ما تحمیل نکرده‌ایم و آغازگر آن نبوده‌ایم.
وی افزود: از سوی دیگر، آیا منطقی است که تنگه هرمز برای همه کشورها باز باشد، اما جمهوری اسلامی ایران، به‌عنوان صاحب این منطقه، نتواند کالاهای خود را صادر کند یا کالاهای مورد نیازش را از طریق همین آبراه وارد کند؟ چنین وضعیتی قابل قبول نیست و عموم کشورها نیز این منطق را می‌پذیرند.
نکته قابل توجه این است که کشورهای مختلفی که از این وضعیت آسیب دیده‌اند و متحمل خسارت شده‌اند، جمهوری اسلامی ایران را مورد انتقاد قرار نمی‌دهند، بلکه آمریکا را مورد انتقاد قرار می‌دهند.
نمی‌توان در شرایط جنگی همه تخم‌مرغ‌ها را در سبد دیپلماسی گذاشت
کاظم غریب‌آبادی گفت: برای حل‌وفصل این وضعیت باید برای همه سناریوها آماده بود؛ یعنی وقتی در شرایط جنگی قرار دارید، نمی‌توانید تمام تخم‌مرغ‌های خود را در سبد دیپلماسی بگذارید. دلیل اینکه اشاره کردم از لحاظ حقوقی باور دارم ما همچنان در شرایط جنگی هستیم، به خاطر آثار و تبعات این شرایط است؛ زیرا اگر این وضعیت جنگی تلقی نشود، هر اقدام ما اقدام تجاوزکارانه محسوب خواهد شد، در حالی که با شرایط جنگی، ما همواره در حال دفاع هستیم.
معاون وزیر امور خارجه با تشریح آمادگی سه‌گانه کشور تصریح کرد: در چنین شرایطی، جمهوری اسلامی ایران و تمامی دستگاه‌ها خود را برای سه وضعیت آماده کرده‌اند؛ نخست آمادگی برای وضعیت دیپلماتیک، دوم آمادگی برای مقابله با سیاست‌های تحریمی سخت آمریکا که شامل محاصره دریایی، زمینی و هوایی است و سوم آمادگی برای مقابله با هرگونه اقدام نظامی احتمالی و ازسرگیری جنگ توسط آمریکا.
غریب‌آبادی با بیان اینکه ما در وزارت امور خارجه مسئولیت داریم در حوزه دیپلماسی فعال باشیم و راهکارهای حل‌وفصل دیپلماتیک را در چارچوب سازوکارهای سیاست‌گذار و تصمیم‌گیر نظام آماده کنیم تا در صورت فراهم بودن شرایط در دسترس باشد، افزود: در بعد نظامی نیز نیروهای مسلح مقتدر ما خود را برای مقابله با هرگونه تهاجم آماده کرده‌اند و همان‌طور که اخبار خارج از کشور نیز به تولید موشک‌های جدید با بردهای مختلف و افزایش تعداد موشک‌ها اشاره دارد، طبیعی است که باید این کار انجام شود و نیروهای مسلح توان و ظرفیت خود را تقویت می‌کنند.
وی درباره اقدامات اقتصادی دولت گفت: دولت برای مقابله با محاصره اقتصادی همه‌جانبه در دو بخش عمل کرده است؛ در داخل کشور، با وجود آنکه آثار ناشی از جنگ و گرانی غیرقابل انکار است، تمام هم‌وغم دولت این بوده که مردم در حوزه کالاهای اساسی احساس کمبود نکنند و با وجود اینکه یک سال و نیم است درگیر جنگ هستیم، دسترسی مردم به کالاهای مورد نیاز سهل و آسان مانده که در مقایسه با هر کشور دیگری در شرایط جنگی یک موفقیت کامل است و در بخش دوم نیز از طریق دیپلماسی فعال و همکاری با همسایگان به دنبال خنثی‌سازی و مقابله با تحریم‌های همه‌جانبه هستیم
مرزهای زمینی ایران با کشورهای همسایه همچنان برقرار است
معاون حقوقی و بین‌الملل وزیر امور خارجه، در گفت‌وگوی ویژه خبری گفت: مرزهای زمینی ایران با کشورهای همسایه همچنان برقرار است و با وجود محاصره دریایی آمریکا و بسته بودن تنگه هرمز، ارتباطات زمینی کشور با همسایگان ادامه دارد.
وی با اشاره به فعال بودن مرزهای ایران با عراق، ترکیه و پاکستان و همچنین کشورهای ترکمنستان، ارمنستان و جمهوری آذربایجان در شمال کشور افزود: ممکن است گاهی در یک یا دو نقطه مرزی مشکلات فنی ایجاد شود و مرز برای دو، سه یا چهار روز بسته بماند، اما پس از رفع مشکل، شرایط به وضعیت عادی بازمی‌گردد. بنابراین، ما با تمام این کشورها در سطوح عالی در تعامل هستیم.
پروازهای ایران به عراق و ترکیه برقرار است
معاون وزیر امور خارجه با اشاره به وضعیت پروازهای ایران با کشورهای همسایه ادامه داد: پروازهای ایران به عراق و ترکیه برقرار است. البته برخی محدودیت‌ها ایجاد شده است؛ برای مثال، در حال حاضر پرواز مستقیمی به بغداد نداریم، اما پروازها به نجف همچنان برقرار است. در شمال کشور و در حاشیه دریای خزر نیز با یکی از کشورهای منطقه پرواز داریم.
غریب‌آبادی با بیان اینکه آمریکایی‌ها در حوزه پروازها نیز نتوانسته‌اند به اهداف خود دست پیدا کنند، گفت: این موضوع حاصل تعاملاتی است که ما با کشورهای منطقه داشته‌ایم.
وی درباره همکاری کشورهای ساحلی دریای خزر اظهار کرد: ایران و روسیه در این زمینه سیاست مشترکی دارند. پنج کشور ساحلی خزر کنوانسیونی به نام «کنوانسیون رژیم حقوقی دریای خزر» دارند که هنوز به‌طور کامل وارد مرحله اجرا نشده است. جمهوری اسلامی ایران نیز این کنوانسیون را امضا کرده، اما به تصویب نرسانده است.
معاون وزیر امور خارجه با اشاره به اینکه یکی از موضوعات و مفاد مهم این کنوانسیون، جلوگیری از حضور کشورهای بیگانه در دریای خزر است، افزود: اگرچه این کنوانسیون هنوز لازم‌الاجرا نشده است، اما کشورهای دیگری که آن را تصویب کرده‌اند، نباید اقداماتی مغایر با روح و مفاد آن انجام دهند و همین مسئله به‌نوعی برای آن کشورها تعهد ایجاد می‌کند.
غریب‌آبادی ادامه داد: من در گفت‌وگو با سفیر روسیه نیز این موضوع را مطرح کرده‌ام. روس‌ها هم به‌طور کامل با حضور کشورهای بیگانه در دریای خزر مخالف هستند؛ از جمله اینکه آمریکا بخواهد با کمک کشورهای ساحلی، سیاست‌های اقتصادی خود را علیه ایران پیش ببرد. البته اعتقاد ما این است که این موضوع می‌تواند بهانه‌ای برای آمریکا باشد تا نفوذ خود را در حوزه دریای خزر گسترش دهد.
دریای خزر حوزه حضور کشورهای بیگانه نیست
وی با بیان اینکه هشدارهای لازم به کشورهای ساحلی دریای خزر منتقل شده است، گفت: وزیر امور خارجه کشورمان نیز پیامی برای همتایان خود در کشورهای ساحلی خزر ارسال کرده و این مسائل را با آن‌ها در میان گذاشته است. بنابراین، ما همچنان با این کشورها در تماس هستیم و هشدارهای لازم را مطرح می‌کنیم.
معاون وزیر امور خارجه تأکید کرد: دریای خزر حوزه حضور کشورهای بیگانه نیست، بلکه حوزه امنیتی، دفاعی، نظامی، اقتصادی، تجاری و زیست‌محیطی کشورهای ساحلی آن است. امیدواریم آمریکا نتواند از طریق این کشورها، سیاست‌های تحریمی خود علیه ایران را پیش ببرد.
غریب‌آبادی در ادامه درباره میانجیگری‌ها میان ایران و آمریکا گفت: قطر همچنان یکی از میانجیگران فعال میان ایران و آمریکاست و پاکستان نیز در این زمینه فعال است.
وی افزود: تعاملات میان ایران و قطر همچنان برقرار است و تماس‌های بیشتری میان دو کشور انجام می‌شود. قطری‌ها در حال پیگیری موضوع هستند تا ببینند چگونه می‌توان زمینه لازم را برای دستیابی به تفاهم فراهم کرد. آن‌ها هم با جمهوری اسلامی ایران و هم با طرف آمریکایی در تماس هستند.
اگر سلاح اتمی داشتیم که مخفی نمی‌ماند
کاظم غریب‌آبادی، معاون امور حقوقی و بین‌الملل وزیر امور خارجه تاکید کرد: تأسیسات اتمی ما در جنگ ۱۲ روزه—که در آن تجهیزات مرتبط با غنی‌سازی هدف قرار گرفت—و سپس در جنگ ۴۰ روزه—که برخی تأسیسات غیرمرتبط با غنی‌سازی نیز زده شد—مورد حمله آمریکا قرار گرفت؛ این حملات اقدامی کاملاً خلاف حقوق بین‌الملل، منشور ملل متحد، اساسنامه آژانس و قطعنامه‌های کنفرانس عمومی آژانس، شورای حکام و شورای امنیت درباره مصونیت تأسیسات هسته‌ای تحت نظام پادمان است.
معاون وزیر امور خارجه با اشاره به شفافیت کامل برنامه هسته‌ای ایران پیش از این حملات افزود: ما تمام تأسیسات هسته‌ای را که موظف به اظهار بودیم به آژانس اعلام کرده بودیم و تمامی تأسیساتی که آمریکا هدف قرار داد تحت نظارت آژانس بود و بازرسان در آن‌ها رفت‌وآمد داشتند؛ پیش از قطع دسترسی‌های آژانس، حدود ۷۰ درصد بازرسی‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در جمهوری اسلامی ایران انجام می‌شد و دوسوم بازرسان آژانس تنها روی ایران فعال بودند، به‌گونه‌ای که در زمان سفارت و نمایندگی دائم در وین به مدیرکل آژانس و برخی کشورها می‌گفتم نام این نهاد را «آژانس انرژی اتمی برای جمهوری اسلامی ایران» بگذارید، زیرا با قطع بازرسی‌های ایران، ۷۰ درصد فعالیت‌های خود را از دست می‌داد.
غریب‌آبادی با رد ادعاهای چنددهه‌ای واشنگتن و تل‌آویو درباره تسلیحاتی بودن برنامه هسته‌ای ایران تصریح کرد: بیش از سه تا چهار دهه است که مدعی‌اند ایران به دنبال سلاح هسته‌ای است، در حالی که فلسفه سلاح اتمی ایجاد بازدارندگی است و نمی‌توان سلاح اتمی داشت، مورد حمله قرار گرفت و همچنان آن را مخفی نگه داشت و آزمایش انجام نداد؛ این ادعایی بود که هیچ‌گاه اثبات نشد و آن هم از سوی رژیم صهیونیستی—که عضو هیچ‌یک از معاهدات سلاح‌های کشتار جمعی میکروبی، شیمیایی و هسته‌ای نیست و دارای سلاح اتمی است—و آمریکایی مطرح شد که خود سابقه استفاده از این سلاح علیه مردم ژاپن را دارد.
وی گفت: در حالی که ما در جبهه‌های دیگر پاسخ آن‌ها را دادیم و منافع و پایگاه‌هایشان را هدف قرار دادیم، این پرسش مطرح است که تکلیف آژانس به عنوان یک نهاد بی‌طرف چه می‌شود؛ حتی اگر موضوع محکومیت در شورای حکام ۳۵ عضوی به دلیل سیاسی بودن آن را کنار بگذاریم، حداقل کاری که مدیرکل آژانس می‌توانست انجام دهد محکومیت این حملات بود که انجام نداد.
تا زمان حل‌وفصل دائمی وضعیت جنگی، امکان دسترسی آژانس به تأسیسات هسته‌ای وجود ندارد
معاون حقوقی و بین‌الملل وزیر امور خارجه، در ادامه گفت: تا زمانی که وضعیت به‌صورت دائمی حل‌وفصل نشود، جنگ خاتمه پیدا نکند، تفاهمی دیپلماتیک حاصل نشود و آمریکا به تعهدات خود عمل نکند، امکان برقراری دسترسی‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به تأسیسات هسته‌ای ایران وجود نخواهد داشت.
وی با انتقاد از مواضع مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در قبال حملات به تأسیسات هسته‌ای ایران اظهار کرد: چرا یک مقام بین‌المللی که نباید وابسته به هیچ کشوری باشد، در قبال حملات به تأسیسات هسته‌ای ایران هیچ موضع‌گیری اتخاذ نکرد؟ مدیرکل آژانس دست‌کم وظایف مشخصی بر عهده داشت که به اعتقاد ما آن‌ها را انجام نداد.
غریب‌آبادی افزود: در موارد مشابه، شاهد بوده‌ایم که آژانس از واژه‌هایی مانند محکومیت استفاده کرده است. برای مثال، در موضوع تأسیسات هسته‌ای اوکراین، مدیرکل آژانس مواضعی علیه روسیه اتخاذ کرد. اما چرا حملات به تأسیسات هسته‌ای ایران را محکوم نکرد؟ آن هم تأسیساتی که تحت نظارت آژانس قرار داشتند و به گفته این نهاد، کوچک‌ترین انحرافی در فعالیت‌های آن‌ها مشاهده نشده بود.
معاون وزیر امور خارجه ادامه داد: مدیرکل آژانس اکنون چگونه می‌تواند ادعا کند که به تأسیسات هسته‌ای ایران دسترسی ندارد و درباره وضعیت آن‌ها اطلاعاتی در اختیارش نیست؟ منظور او دقیقاً کدام تأسیسات است؟ تأسیساتی که آمریکا خود اعلام کرده آن‌ها را هدف قرار داده است. اکنون میزان تخریب این تأسیسات چقدر بوده و تسلیحاتی که آمریکا برای هدف قرار دادن تجهیزات و تأسیسات هسته‌ای ایران به کار گرفته، چه میزان قدرت تخریبی داشته‌اند؟
وی با طرح این پرسش که آیا قرار است آمریکا بار دیگر سلاحی با قدرت و قابلیت جدید طراحی کند و تأسیسات مشابه یا تأسیسات جدید ایران را هدف قرار دهد، گفت: هدف آژانس باید همین باشد و اگر هدف این نیست، مدیرکل آن در شرایط فعلی نباید درخواست دسترسی کند و اظهارات سیاسی مطرح کند که اطلاعاتی درباره مواد با غنای بالای ایران یا تأسیسات هسته‌ای مورد حمله قرارگرفته در اختیار ندارد. شما کوچک‌ترین وظیفه خود را در قبال این تأسیسات انجام نداده‌اید.
غریب‌آبادی با بیان اینکه جمهوری اسلامی ایران تا زمان حل‌وفصل این وضعیت نمی‌تواند دسترسی‌های آژانس را برقرار کند، تصریح کرد: ما مورد حمله قرار گرفته‌ایم و امنیت ملی و منافع ملی ما به مخاطره افتاده است. از این منظر، سیاست جمهوری اسلامی ایران در قبال آژانس نیز بر همین مبنا استوار است؛ یعنی تا زمانی که این وضعیت به‌صورت دائمی حل‌وفصل نشود، جنگ خاتمه پیدا نکند و تفاهمی دیپلماتیک حاصل نشود و آمریکا تعهدات خود را انجام ندهد، امکان برقراری دسترسی‌های آژانس به تأسیسات هسته‌ای وجود نخواهد داشت.
تعهدات ایران در NPT متقابل است؛ شما نیز تعهداتی در قبال ایران داشته‌اید
معاون وزیر امور خارجه با اشاره به موضوع عضویت ایران در معاهده منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (NPT) ادامه داد: این یک موضوع است و موضوع دوم، عضویت ایران در معاهده منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای است. این روزها در محافل مختلف مباحثی درباره NPT مطرح می‌شود. جمهوری اسلامی ایران همچنان عضو این معاهده است و موضوع عضویت در آن، مسئله‌ای جداگانه محسوب می‌شود.
وی افزود: هر تصمیمی که نظام جمهوری اسلامی ایران درباره NPT اتخاذ کند، همان تصمیم مبنای عمل خواهد بود. ما در حال حاضر عضو این معاهده هستیم و آژانس نیز بر همین اساس می‌گوید ایران به‌عنوان عضو NPT تعهداتی بر عهده دارد. پاسخ ما این است که بله، ما عضو این معاهده هستیم، اما این تعهدات متقابل‌اند. شما نیز تعهداتی در قبال ایران داشته‌اید که به آن‌ها عمل نکرده‌اید. اکنون چگونه می‌توانیم دسترسی شما را به تأسیساتی برقرار کنیم که آمریکا آن‌ها را هدف حمله قرار داده است؟ این کار در شرایط فعلی عملاً امکان‌پذیر نیست.
غریب‌آبادی با انتقاد از عملکرد آژانس بین‌المللی انرژی اتمی خاطرنشان کرد: این وضعیت نشان داده است که آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نهادی به‌شدت سیاسی عمل می‌کند.
مشخصات و اطلاعات دانشمندان هسته‌ای ما چگونه در اختیار عوامل تروریستی قرار گرفته است؟
وی در بخش دیگری از سخنان خود به موضوع ترور دانشمندان هسته‌ای ایران اشاره کرد و گفت: ما طی سال‌های گذشته شماری از برجسته‌ترین دانشمندان خود را در عملیات‌های تروریستی از دست داده‌ایم. پیش‌تر رژیم صهیونیستی حتی جرئت و جسارت پذیرش مسئولیت این ترورها را نداشت و ما با استناد به قرائن و شواهد، به این نتیجه می‌رسیدیم که این اقدامات از سوی رژیم صهیونیستی انجام شده است. اما در جنگ‌های ۱۲روزه و ۴۰روزه، شاهد عملیات‌های تروریستی آشکار رژیم صهیونیستی بودیم.
معاون وزیر امور خارجه با طرح این پرسش که مشخصات و اطلاعات مربوط به دانشمندان هسته‌ای ایران چگونه در اختیار عوامل تروریستی قرار گرفته است، افزود: بخشی از این اطلاعات می‌تواند در ارتباط با فعالیت‌هایی باشد که آژانس بین‌المللی انرژی اتمی انجام می‌دهد. بنابراین، ما باید نسبت به این مسائل و همچنین درخواست‌های آژانس حساسیت بسیار زیادی داشته باشیم.
غریب‌آبادی با اشاره به جایگاه علمی دانشمندان شهید هسته‌ای کشور اظهار کرد: دانشمندانی که از دست دادیم، چهره‌های برجسته‌ای در حوزه هسته‌ای بودند و خدمات ارزشمندی در ارتقای سطح علم، فناوری و دانش در جمهوری اسلامی ایران ارائه کردند. لازم می‌دانم در همین برنامه، یاد و نام این شهدای عزیز را گرامی بدارم؛ به‌ویژه مقام معظم رهبری، امام شهید، و همچنین فرماندهان نیروهای مسلح که در طول جنگ به شهادت رسیدند.
امیدواریم در آینده‌ای نزدیک سازوکار امنیت منطقه‌ای را بدون قدرت‌های خارجی ایجاد کنیم
کاظم غریب‌آبادی تصریح کرد: در پی دو جنگ و به‌ویژه جنگ دوم، یعنی جنگ ۴۰ روزه که ابعاد منطقه‌ای پیدا کرد، قریب به اتفاق کشورهای منطقه به این نتیجه رسیدند که امنیت منطقه یک مسئله درون‌زا است و نمی‌تواند وابسته به قدرت‌های بیرونی باشد؛ عموم کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس میزبان پایگاه نظامی آمریکا بودند و حتی هزینه‌های برخی از این پایگاه‌ها را خودشان پرداخت می‌کردند با این تصور که آمریکا نوعی تعهد برای تأمین امنیت آن‌ها ایجاد می‌کند، اما اکنون به این موضوع پی برده‌اند که حضور نظامی خارجی و پایگاه‌های بیگانه ضرورتاً امنیت برای این کشورها و منطقه به ارمغان نمی‌آورد.
امنیت منطقه‌ای و حفظ امنیت تنگه هرمز محور رایزنی‌های ایران با همسایگان است
معاون وزیر امور خارجه با اشاره به وابستگی مشترک کشورهای منطقه به تنگه هرمز برای صادرات نفت و محصولات شیمیایی و واردات کالاهای پتروشیمی و وابسته افزود: ما اکنون با تمام این کشورها در رایزنی هستیم و نشست بسیار مهمی که اخیراً با حضور دبیر محترم شورای عالی امنیت ملی کشورمان و نمایندگان پاکستان، عربستان سعودی و ترکیه برگزار شد، دقیقاً بر محور امنیت منطقه‌ای و چگونگی حفظ امنیت بدون حضور قدرت‌های خارجی متمرکز بود.
وی تصریح کرد: این روند باید توسعه پیدا کند و هر زمان که با کشورهای همسایه به‌ویژه در حوزه خلیج فارس گفت‌وگو می‌کنیم، یکی از محورهای اصلی همین موضوع است؛ امروز این پذیرش به صورت عام میان کشورهای منطقه ایجاد شده و امیدوارم در روزی نه‌چندان دور بتوانیم سازوکاری برای تأمین امنیت منطقه از طریق ظرفیت‌های خود این کشورها ایجاد کنیم.
در جنگ ۱۲ روزه ۲۲۶ پرونده و در جنگ ۴۰ روزه ۳۸۶ پرونده تشکیل شده است
معاون حقوقی و بین‌الملل وزیر امور خارجه، در گفت‌وگوی ویژه خبری گفت: پیگیری حقوقی و قضایی پرونده جنگ‌های ۱۲ روزه و ۴۰ روزه و جبران خسارات ناشی از آن‌ها، مهم‌ترین موضوع در دستور کار حقوقی و بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران است.
وی با اشاره به خسارات واردشده به کشور در جریان این جنگ‌ها، از جمله شهادت مردم عادی، فرماندهان نیروهای مسلح، مقام معظم رهبری و امام شهید، افزود: این موارد موضوع پرونده‌های مختلفی است که در حال تشکیل آن‌ها هستیم.
معاون وزیر امور خارجه ادامه داد: معاونت حقوقی ریاست‌جمهوری و سایر دستگاه‌های مسئول در این زمینه فعالیت می‌کنند. امروز نیز جلسه مفصلی در ریاست‌جمهوری درباره این موضوع برگزار شد و در چند حوزه، اقدامات خوبی انجام شده است.
غریب‌آبادی با اشاره به اقدامات انجام‌شده در سطح محاکم ملی و داخلی اظهار کرد: پرونده‌های مختلفی تشکیل شده و قوه قضاییه نیز اقدامات قابل توجهی انجام داده است.
وی درباره پرونده‌های کیفری تشکیل‌شده در ارتباط با این جنگ‌ها گفت: در جریان جنگ ۱۲ روزه ۲۲۶ پرونده و در جنگ ۴۰ روزه ۳۸۶ پرونده تشکیل شده است. همچنین کیفرخواست دو پرونده مهم، مربوط به شهادت مقام معظم رهبری و دانش‌آموزان بی‌گناه مدرسه شجره میناب، صادر شده است.
معاون وزیر امور خارجه با تشریح اقدامات در سطح بین‌المللی افزود: پیگیری در دیوان بین‌المللی دادگستری، استناد به اساسنامه آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در ارتباط با حمله به تأسیسات هسته‌ای و پیگیری حملات به فرودگاه‌ها و تحریم‌های هوایی بر اساس کنوانسیون شیکاگو و از طریق ایکائو در دستور کار قرار دارد. در این زمینه، یادداشت‌هایی نیز صادر کرده‌ایم.
غریب‌آبادی ادامه داد: همچنین دو پرونده مربوط به جنگ‌های ۱۲ روزه و ۴۰ روزه را با همکاری مرکز حقوق بین‌المللی ریاست‌جمهوری در دیوان داوری دعاوی ایران و آمریکا به ثبت رسانده‌ایم.
وی با اشاره به آمادگی شماری از شاکیان و قربانیان برای طرح شکایت در کشورهای مختلف تصریح کرد: شمار زیادی از شاکیان و قربانیان اعلام آمادگی کرده‌اند که بر اساس اصل صلاحیت جهانی، در کشورهای مختلف شکایت کنند و ما نیز طبیعتاً از این افراد حمایت خواهیم کرد.
معاون وزیر امور خارجه در پایان تأکید کرد: در حال حاضر مهم‌ترین موضوع و پرونده‌ای که پیگیری می‌کنیم، رسیدگی حقوقی و قضایی به جنگ و جبران خسارات ناشی از جنایت‌های ارتکابی آمریکا و رژیم صهیونیستی است.
نظر شما