جهان تشیع و حوزههای علمیه در سوگ استوانهای بیبدیل نشستند که دههها نبض معارف اهلبیت(ع) و فقه جواهری در سینهاش میتپید. ارتحال فقیه اهلبیت(ع)، مرجع عالیقدر جهان تشیع، حضرت آیتاللهالعظمی وحید خراسانی، داغی جانکاه و ثلمهای جبرانناپذیر بر دل جامعه ایمانی نهاد؛ خورشیدی که زیست و سلوکش سراسر زهرایی بود و جان و روانش لحظهای از عطر یاد امام عصر(عج) جدا نمیشد. هرچند خیل شاگردان این فقیه وارسته در سراسر عالم تشیع پراکندهاند و در ساعات نخست این ارتحال جانسوز، بسیاری از ارادتمندان و تلامذه به دلیل آلام روحی و تألمات شدید قلبی، توان سخن گفتن نداشتند، اما در میان انبوه داغدیدگان این مکتب، با دو تن از شاگردان قدیمی و همراهان پرسابقه ایشان به گفتوگو پرداختیم تا گوشهای از عظمت علمی، مروت اخلاقی و میراث ماندگار این مرجع فقید را بازخوانی کنیم؛ روایتی از روزگار حضور در سایه فقیهی که دیگر میان ما نیست.
۳ دهه پای درس استاد علامه
حجتالاسلام والمسلمین محمد پورعلیرضا، مسئول پاسخگویی به مسائل شرعی دفتر قم و مسئول دفاتر شهرستانهای حضرت آیتاللهالعظمی وحید خراسانی، از سالهای دفاع مقدس تا واپسین روزهای حیات استاد، بیش از سه دهه در محفل درس و سلوک ایشان زانو زده است. حجتالاسلام پورعلیرضا در پاسخ به این پرسش که «آیا درس آیتالله العظمی وحید امتداد مکتب اصولی استاد بزرگشان، مرحوم آیتاللهالعظمی خویی در نجف بود» با اشاره به سالها همراهی نزدیک با این مرجع فقید میگوید: بنده از سال ۱۳۶۳ افتخار حضور در درس حضرت آیتالله وحید خراسانی را پیدا کردم و تا آخرین جلساتی که ایشان تدریس فرمودند، پای درسشان بودم. همواره این بحث در محافل علمی مطرح است که درس ایشان چقدر امتداد و ادامهدهنده راه اساتید بزرگ نجف، بهویژه مرحوم آیتاللهالعظمی خویی بوده است؛ البته تحلیل دقیق این پیوند و سنجش جایگاه رفیع علمی ایشان نیاز به فرصت بیشتر و نظر اساتید تراز اول دارد، اما به عنوان کسی که بیش از سه دهه در محضرشان تلمذ کردهام، عرض میکنم گرچه نام و شهرت استاد بیشتر در علم اصول و به عنوان ادامهدهنده آن مکتب بزرگ سر زبانها افتاد، لیکن حقیقت این است ایشان در تمامی علوم دینی یک استاد بیبدیل و به معنای واقعی کلمه یک علامه بودند؛ بهطوری که هر فن و شاخهای از معارف اسلامی را از ایشان میپرسیدیم، چنان مستدل، روشن و با بیانی شیوا پاسخ میدادند که انسان گمان میکرد تخصص انحصاری ایشان تنها در همان رشته است.
این شاگرد قدیمی استاد در تشریح وسعت علمی و تسلط کمنظیر ایشان بر علوم مختلف اضافه میکند: بارها سر درس، شاگردان محترم سؤالاتی از بخشهای مختلف مانند حکمت و فلسفه مطرح میکردند که ربطی به فقه و اصول نداشت، اما ایشان چنان مستدل و با جزئیات پاسخ میدادند که تعجب میکردیم چقدر این مطالب در ذهن ایشان حاضر است. ایشان در علم اصول و فقه نیز خصوصیات بارزی داشتند؛ توفیق الهی، ذهن فعال، گیرایی بسیار بالا و دیدن اساتید بزرگ متعدد نظیر مرحوم آیتالله خویی. استاد در تضارب افکار با نظرات بزرگان همچون مرحوم کمپانی بهگونهای بحث را مطرح میکردند که انگار خود صاحب اثر زنده است و نظرات را مو به مو نقد یا تأیید میکند.
تشنگی سیریناپذیر برای علم و دلدادگی به نام صدیقه طاهره(س)
حجتالاسلام پورعلیرضا با یادآوری دغدغههای علمی استاد تا واپسین لحظات عمر شریفشان و مصداق یافتن سخنان اهلبیت(ع) در وجود ایشان میگوید: یکی از ویژگیهای بارز استاد، تجسم عینی حدیث شریف امیرالمؤمنین(ع) در حکمت ۴۵۷ نهجالبلاغه بود که فرمودند: «مَنْهُومَانِ لَا یَشْبَعَانِ؛ طَالِبُ عِلْمٍ، وَ طَالِبُ دُنْیَا» (دو گرسنه هرگز سیر نشوند: جوینده علم و جوینده مال). ایشان به حقیقت، مصداق بارز جوینده علمی بودند که هرگز سیراب نمیشدند. ایشان تا روزهای آخر و منتهی به رحلت نیز پیگیر مباحث علمی بودند و یادم هست حتی در همین روزهای اخیر، مطالب علمی را با ایشان مطرح و تعجب میکردیم که ایشان حتی صفحات کتابها را در موقع پاسخگویی دقیقاً بیان میکردند. طلاب امروز باید بدانند هرگز نباید از فراگیری علم سیر شد.
او درزمینه میزان تعلق خاطر آن فقیه فرزانه به خاندان عصمت و طهارت(ع) و تواضع مثالزدنیشان در برابر مردم اضافه میکند: دومین خصوصیت برجسته ایشان، ارادت تمامنشدنی به اهلبیت عصمت و طهارت(ع)، بهویژه امیرالمؤمنین(ع) و حضرت زهرا(س) بود. تمام فکر و ذکر ایشان صدیقه طاهره(س) بود و مزد اخلاص خود را هم در ایام شهادت آن حضرت گرفتند. از نظر تواضع نیز ایشان نمونه کامل بودند؛ ایشان به من که در دفتر حضور داشتم میفرمودند مردمی که از روستاها و شهرهای دور برای دیدار میآیند، موظفی به من بگویی تا دست خالی برنگردند. در برابر طلاب، مردم، کودکان و بانوان تمامقد میایستادند و احترام میکردند که این سلوک باید الگوی طلاب جوان باشد.
نسخهای برای اتصال به غیب؛ سوره یاسین و ارتباط قلبی با صاحبالزمان(عج)
این یار دیرین آیتالله العظمی وحید خراسانی در خصوص آثار باقیمانده و توصیههای مؤکد استاد به پویندگان راه حقیقت میگوید: زحماتی که ایشان در تربیت شاگردان و تبیین معارف کشیدهاند، گرانبهاست و آثار ایشان به عنوان چراغی فروزان برای نسلهای آینده باقی مانده است. از نظر اعتقادی و معنوی نیز جلسهای نبود که ایشان توصیهای نداشته باشند و من امروز همان سفارشهای همیشگی استاد را به عنوان اصیلترین میراث ایشان برای همه دلدادگان اهلبیت(ع) عرض میکنم.
استاد پورعلیرضا در پایان با اشاره به عطر دلانگیز یاد امام عصر(عج) در کلام مرجع فقید و پیوند عمیق ایشان با ساحت مقدس اهلبیت(ع) اضافه میکند: سفارش مؤکد ایشان در همه جلسات، توجه و توسل به حضرت ولیعصر(عج) بود. ایشان مرتب تأکید میکردند صبحها پس از نماز، خواندن دعای عهد را فراموش نکنید و با مولای خود ارتباط قلبی برقرار کنید. همچنین بر خواندن سوره مبارکه یاسین به عنوان قلب قرآن و هدیه ثواب آن به محضر بیبی دو عالم، حضرت زهرا(س) بسیار تأکید داشتند و میفرمودند اگر بر این قرائت روزانه مداومت کنید، آثار، خیرات و برکات شگفتانگیز آن را در تاروپود زندگی خود خواهید دید.
اقیانوس خروشان فقه و اخلاق
آیتالله سیدمحمد واعظ موسوی، از اساتید باسابقه سطوح عالی و خارج حوزه علمیه قم؛ از دیگر دستپروردگان مکتب علمی این مرجع فقید است. او در بررسی جامعیت، شیوههای شاگردپروری و وجوه کمتردیدهشده استاد میگوید: آیتاللهالعظمی وحید خراسانی به عنوان فقیهی عالیقدر از مکتب اهلبیت(ع)، دهههای متمادی از عمر پربرکت خود را وقف تدریس، پژوهش و تبلیغ معارف دین کردند. اهل حوزه، هیئت و منبر، ایشان را از حدود ۷۰سال پیش با خطبهها و منبرهای ولایی، آتشین و پرشورشان در ایران و خارج از کشور میشناسند و قدیمیترها همواره از نفوذ کلام و بیان سحرآمیز ایشان در دفاع از حریم تشیع یاد میکردند. این روحیه ولایتمداری چنان در جان ایشان ریشه داشت که در ایام اعزام مبلغان حوزه به نقاط مختلف کشور، همواره شاگردان حلقه درسشان را فرامیخواندند و توصیههایی پدرانه و استادانه برای خدمت به مکتب گوشزد میکردند.
این استاد سطوح عالی حوزه علمیه با اشاره به شیوه منحصربهفرد استاد در پیوند زدن استدلالهای عقلی با روضه و توسل میافزاید: گاهی در اوج درسهای تخصصی، وقتی استاد میخواستند درباره مقام والای ائمه اطهار(ع) یا مظلومیت حضرت زهرا(س) صحبت کنند، اصلاً بنای روضهخوانی به شیوه معمول را نداشتند؛ بلکه با چنان منطق محکم، صغری و کبریهای دقیق و استدلالهای ریاضیوار و برهانی از حقانیت و مظلومیت اهلبیت(ع) دفاع میکردند که همه مبهوت میشدند. مستمعان ایشان نه مردم عادی، بلکه از اساتید بزرگ حوزه بودند که خودشان کرسی تدریس و شاگردان پرشمار داشتند؛ اما وقتی زبان به تبیین حقایق مکتب باز میکردند، چنان نفوذی در جانها میگذاشتند که تمام مجلس دگرگون میشد. بارها پیش میآمد سخنان استاد تمام شده بود، از منبر پایین آمده و حتی از مسجد اعظم قم خارج شده بودند، اما شاگردان که خود از بزرگان علم بودند، همچنان بر سر جای خود نشسته بودند و صدای هقهق گریهشان در غربت و مظلومیت اهلبیت(ع) بلند بود.
نبض تپنده حوزه؛ تربیت نسلی از اساتید در پرتو نظمی بینظیر
آیتالله واعظ موسوی در پاسخ به این پرسش که نقش و سهم حضرت آیتالله العظمی وحید خراسانی در پرورش نسل کنونی اساتید حوزه چه بود و شیوه شاگردپروری ایشان چه تمایزی داشت، میگوید: از نظر شاگردپروری، امروزه میتوانم ادعا کنم شاید بیش از ۷۰درصد اساتید سطوح عالی و خارج حوزههای علمیه شیعه، در مباحث این استاد بزرگوار تربیت شدهاند؛ هرچند از محضر اساتید دیگر هم بهره بردهاند. این شاگردپروری در مباحث ایشان و تنظیم و ارائه بحثهای استدلالی در فقه و اصول و گاهی در مباحث کلامی و تفسیری، اقناع مستمعین و شاگردان را به دنبال داشت. همین امر سبب میشد خرمننشینان معرفت و علم ایشان، در ادامه مسیر، مباحث تحقیقاتی و پژوهشی خود را ادامه بدهند و مطالب عمیق و دقیقی را از متون موجود بدست بیاورند و گاهی به عنوان مطالب منبر یا در کتابهایی که تألیف و تصنیف میکردند، به یادگار بگذارند.
وی اضافه میکند: از نظر حضور در درس، بسیار کم اتفاق میافتاد که درس ایشان تعطیل شود و در زمره کسانی بودند که نهایت تلاش خود را برای برگزاری کلاسها و اداره خوب، علمی و اخلاقی آنها به کار میگرفتند. نظم خاصی در حضور در درس و پایان دادن به کلاس داشتند. اگر قرار بود کلاس فقه یا اصول استدلالی را که معمولاً متشکل از بیش از هزار دانشپژوه از اساتید و سطوح بالای حوزوی بود برگزار کنند، بسیار دقیق اول وقت تشریف میآوردند، لحظاتی اشکالات شاگردان را گوش میکردند و پاسخ میدادند. وقتی وارد ارائه مطلب میشدند، همچون اقیانوس متلاطم که از امواج آن، مرواریدهای بسیار گرانقیمت را میتوان اصطیاد کرد، کلام ناب را در اختیار شاگردان قرار میدادند.
گریز از نام و شهرت؛ فقیهی که بیصدا مرهم زخمهای محرومان بود
این مدرس سطح عالی و خارج حوزه علمیه قم با اشاره به دوری همیشگی این مرجع فقید از هیاهوهای رسانهای میگوید: آیتالله العظمی وحید خراسانی همواره از شهرتطلبی و مطرح شدن نامشان پرهیز داشتند؛ از همین رو، با وجود عظمت کمنظیر علمی، اخلاقی و معنوی، بسیاری از ابعاد وجودی و خدمات بزرگ ایشان در جامعه ناشناخته ماند. ایشان همواره دغدغهای عمیق نسبت به سرنوشت تشیع، ایران و مردم متدین داشتند؛ از پیش از پیروزی انقلاب و سال ۱۳۵۶ که در اعتراض به رژیم پهلوی هجرت گزیده و به روشنگری پرداختند، تا سالهای دفاع مقدس که در جبهههای حق علیه باطل حضور مییافتند و همواره در بزنگاهها پشتیبان آرمانهای انقلاب، امام شهید و مردم وفادار بودند.
آیت الله واعظ موسوی در پایان تأکید میکند: بخش عمدهای از فعالیتهایی که به هدایت ایشان برای گسترش فرهنگ اهلبیت(ع) انجام میشد، دور از چشم دوربینها و رسانهها بود و حتی برای بسیاری از اهل علم نیز ناشناخته مانده است. حمایتهای بیدریغ از هیئتهای مذهبی، مساجد، خیریهها و بهویژه دستگیری از محرومان در دورافتادهترین و محرومترین نقاط کشور، صدقهای جاریه و یادگاری ماندگار از این استاد وارسته است. امروز سفرکردهای از میان ما رفته که صدها قافله دل را عزادار خود و حوزهها را از برکت حضور مستقیم خویش محروم کرده است؛ اما تردیدی نداریم آن خدمات خالصانه و مجاهدتهای شبانهروزی در اعلای کلمه حق، ایشان را همنشین اولیا و انبیا خواهد کرد. امیدواریم روح مطهرشان همواره دعاگوی حوزهها، شاگردان و ملت شریف ایران باشد و به برکت دعای این بزرگان، گزند و آسیب از این آب و خاک دور بماند.





نظر شما