پرونده یک عمر مجاهدت علمی، سلوک اخلاقی و دفاع صریح از حریم تشیع، با آرام گرفتن پیکر مطهر مرجع عالیقدر، آیتالله العظمی وحید خراسانی(ره) در جوار بارگاه منور رضوی، به فصلی ماندگار پیوند خورد. انتقال پیکر مطهر این مرجع عالیقدر به حریم ملکوتی رضوی و آرام گرفتن در جوار بارگاه منور ثامنالحجج، علیبنموسیالرضا(ع) نقطهعطفی در پیوند میان مرجعیت شیعه و آستان مقدس اهلبیت(ع) است؛ وداعی باشکوه که با حضور اقشار مختلف مردم و حوزویان در مشهدالرضا(ع) رقم خورد.
در همین راستا و برای بررسی دقیق و تشریح ابعاد گوناگون زیست علمی، انقلابی، اجتماعی و اخلاقی حضرت آیتاللهالعظمی وحید خراسانی، به سراغ یکی از شاگردان دیرین و ۲۰ساله مکتب ایشان، حجتالاسلام والمسلمین علیرضا هراتیمطلق، امام جمعه قوچان رفتهایم. در ادامه بخشهایی از این گفتوگو را میخوانید.
احیای معارف تشیع و حضور در قیام ۱۹ دی
حضرت استاد، آیتاللهالعظمی وحید خراسانی، ویژگیهای کمنظیری داشتند؛ ویژگیهایی که ما شاید تنها درباره چند قله مرتفع آن، مانند احیای شعائر دینی شنیده باشیم، اما در سلسله جبال وجودی ایشان قلل بسیاری وجود داشت. بهطور مثال شاید از فعالیتهای انقلابی و ضداستعماری ایشان شنیده باشیم. در جریان قیام ۱۹ دی سال ۱۳۵۶ که در پی انتشار مقالهای با عنوان «استعمار سرخ و سیاه» در روزنامه اطلاعات شکل گرفت، حضرت آیتالله العظمی وحید خراسانی ازجمله شخصیتهایی بودند که طلاب در بیتشان تجمع و به این اقدام اعتراض کردند.
مقاله مذکور با نام مستعار رشیدیمطلق منتشر شده بود و پس از آن، طلاب در خانه اساتید و شخصیتهای شاخص حوزه علمیه تجمع و اعتراض کردند. آیتالله العظمی وحید خراسانی در آن زمان سخنرانی بسیار مبسوطی ایراد و حضرت امام خمینی(ره) را به نور تشبیه کردند. صوت آن سخنرانی همچنان موجود است و علاقهمندان میتوانند به این صوت تاریخی مربوط به حماسه ۱۹ دی مراجعه کنند.
همراه با انقلاب در عمل و علم
دیگر موردی که خوب است در این مجال از آن سخن بگوییم، علاقه حضرت آیتالله به امام خمینی(ره) و همچنین رزمندگان بود. بهطور مثال درباره حضور حضرت آیتالله وحید خراسانی در جبهههای نبرد حق علیه باطل، نقل شده که ایشان فرمودند: «من مفت به جبهه نیامدم؛ من به امر امام خمینی(ره) آمدم تا این چهرههای نورانی را ببینم. شما با خداوند تبارک و تعالی تجارت داشتید». ایشان در مقاطع مختلف انقلاب اسلامی، همواره از انقلاب حمایت و پشتیبانی کردند. ما دو یا سه بار از محضر معظمله شنیدیم که صریحاً فرمودند: «تضعیف انقلاب اسلامی حرام است» و تأکید داشتند هر امری که موجب تضعیف نظام شود، شرعاً حرام است. همچنین ارتباط ایشان با امام شهید نیز ارتباطی ناگسستنی بود.
از سوی دیگر، حضرت آیتاللهالعظمی سیدمجتبی خامنهای، رهبر معظم انقلاب در درس آیتالله العظمی وحید خراسانی شرکت میکردند و از شاگردان ایشان بودند. خود من نیز بیش از صدها بار معظمله را در درس آیتاللهالعظمی وحید خراسانی مشاهده کردهام. همچنین شخصیتهایی مانند آیتالله رئیسی، رؤسای قوا، آیتالله آملی لاریجانی، آیتالله اژهای و بسیاری دیگر از بزرگان، از محضر این عالم بزرگوار بهره بردهاند.
میتوان گفت یکی از مهمترین خدمات ایشان به انقلاب اسلامی، همین شاگردپروری و تربیت شاگردانی مستعد و صاحباندیشه است.
اهتمام کمنظیر به علم و دانش
یکی از برجستهترین خصوصیات این عالم بزرگوار، اهتمام فراوان به علم و دانش بود. ایشان تأکید بسیار زیادی بر علمآموزی داشتند. ما حدود ۲۰ سال در محضر این بزرگوار تلمذ کردیم و از نزدیک شاهد علاقه عجیب ایشان به علم بودیم. زمانی که به محضر ایشان رسیدیم، حدود ۷۹ یا ۸۰ سال داشتند. با وجود این، صبحها ساعت ۸، درس اصول ایشان برگزار میشد و بعدازظهرها نیز یک ساعت مانده به غروب آفتاب، درس فقه خود را در مسجد اعظم و حرم حضرت معصومه(س) ارائه میکردند.
توجه کنید که فردی در این سنوسال باید صبح زود از خواب بیدار شود، مطالعه کند، صبحانه بخورد، خود را آماده کند و در درس حاضر شود؛ آن هم درسی که هزار تا هزار و ۵۰۰ نفر از طلاب در آن شرکت میکردند. بعدازظهرها نیز به همین صورت بود. کسی که میخواهد بعدازظهر درس داشته باشد، باید از استراحت و خواب بعدازظهر خود صرفنظر کند. ایشان در طول روز مستمراً درگیر درس و بحث بودند و تمام وقت خود را با علم و تحقیق سپری میکردند.
این روش، الگویی برای دانشپژوهان ماست. اگر کسی بخواهد علم را به معنای واقعی کلمه فرابگیرد، سیره علمی آیتالله العظمی وحید خراسانی میتواند یکی از بهترین الگوها برای او باشد.
آثار علمی و اهتمام به بزرگداشت جایگاه اهلبیت(ع)
درباره تألیفات و آثار آیتالله العظمی وحید خراسانی هم خوب است اندکی تأمل کنیم. ایشان صاحب رساله و مرجع تقلید هستند. یکی از ویژگیهای رساله عملیه ایشان این است که در ابتدای توضیحالمسائل ایشان، اصول اعتقادات و مباحث اعتقادی نیز درج شده است. پس از آن، بیانات و آثار ارزشمندی درباره انبیای الهی، خاتمالانبیا حضرت محمد مصطفی(ص)، حضرت زهرا(س) و امام دوازدهم(عج) به رشته تحریر درآمده است. از جمله این آثار میتوان به کتاب «نحله خاتم» درباره خطبه فدکیه و حضرت زهرا(س) اشاره کرد که از بیانات ایشان گردآوری و چاپ شده است. کتاب «نفسالنفیس خاتمیت» نیز از دیگر آثاری است که از بیانات ایشان درباره امیرالمؤمنین حضرت علی(ع) گردآوری شده است. همچنین «حلقه وصل رسالت و امامت» از دیگر آثار منتشرشده از بیانات حضرت آیتالله وحید خراسانی به شمار میرود.
ارادت دیرینه به حضرت زهرا(س)
درباره حضرت امام زمان(عج) نیز آثار و کتابهای ارزشمندی به رشته تحریر درآمده است. این آثار، تألیفاتی محققانه درباره ائمه طاهرین(ع) هستند. از جمله آثار ایشان درباره سیدالشهدا(ع) میتوان به کتاب «مصباحالهدی» اشاره کرد. آثاری که به آنها اشاره شد، در حقیقت از بیانات و سخنرانیهای معظمله در دوران جوانی گردآوری و منتشر شده و اکنون در اختیار مردم قرار گرفتهاند.
ایشان خطیبی برجسته و از خطبای بزرگ جهان تشیع بودند. حتی در دوران مرجعیت مرحوم آیتاللهالعظمی سید ابوالحسن اصفهانی، در محضر ایشان منبر میرفتند. یکی از مطالبات اصلی ایشان از مراجع تقلید آن دوران، احیای شهادت حضرت زهرا(س) و تبیین مظلومیت آن حضرت بود.
بنابراین، ارادت عمیق ایشان به حضرت زهرا(س) به سالهای پایانی عمر یا دوران پس از انقلاب محدود نمیشود؛ بلکه ایشان از همان دوران نوجوانی، زمانی که در تهران، کویت، عراق و مناطق دیگر بهعنوان خطیب منبر میرفتند، همواره دغدغه احیای امر شهادت صدیقه کبری، حضرت فاطمه زهرا(س) را داشتند.
سنت پیادهروی علما و راهاندازی موکب اربعین
یکی از آیینهای مرسوم در حوزه علمیه نجف اشرف، پیادهروی علما و طلاب از نجف تا کربلا در ایام زیارتی حضرت سیدالشهدا(ع) بود. مرحوم آیتالله نجفی قوچانی نیز در کتاب «سیاحت شرق» بارها به این موضوع اشاره کرده است.
علما در مناسبتهایی مانند عید قربان، شبهای جمعه، نیمه شعبان و اربعین، دستهجمعی و پیاده به کربلا مشرف میشدند. حضرت آیتالله العظمی وحید خراسانی نیز از همان دوران جوانی، زمانی که در نجف اشرف اقامت داشتند، همراه علما و مراجع آن زمان در این پیادهروی شرکت میکردند و تصاویر آن نیز موجود است.
پس از آنکه زیارت اربعین فراگیر و به یک فرهنگ عمومی تبدیل شد، ایشان در عمود ۹۹۸، موکبی با عنوان «موکب مدرسه امیرالمؤمنین علی(ع)» راهاندازی کردند. این موکب در ایام زیارت اربعین خدمات ویژه و گستردهای به زائران حضرت امام حسین(ع) ارائه میدهد. تمام فکر و ذکر و دغدغه ایشان، پیادهروی اربعین و خدمت به زائران بود.
ترویج فرهنگ غدیر و حمایت از شیعیان مناطق محروم
دیگر مناسبتی که آیتالله العظمی وحید بر بزرگداشت آن اهتمام داشتند، عید غدیر خم و فرهنگ صاحب غدیر بود. ایشان نسبت به عید غدیر خم اهتمام ویژهای داشتند و در ایام غدیر، مبلغان دینی را به مناطق مختلف کشور اعزام میکردند. در ایام ولادت امام حسن مجتبی(ع) نیز برنامههای مشابهی داشتند.
نکته مهم دیگر، دغدغه ایشان نسبت به شیعیان محروم و پیروان امیرالمؤمنین علی(ع) در مناطق مختلف کشور بود. در مناطقی که شیعیان در اقلیت یا با محرومیت روبهرو بودند، برای ساخت مسجد و خانه عالم اقدام میکردند و مبلغان و اساتید زبده را به این مناطق میفرستادند تا به یاری شیعیان امیرالمؤمنین(ع) بشتابند. ایشان مساجد و خانههای عالم متعددی را در استانهای سیستان و بلوچستان، هرمزگان، بوشهر و مناطق شرق خراسان تأسیس و راهاندازی کردند.
همانطور که عرض کردم، معظمله اهتمام ویژهای به فقرا داشتند. مؤسساتی در قم داشتند که فعالیت آنها رسیدگی به فقرا و محرومان محلات مختلف شهر قم بود. تواضع، فروتنی و سادهزیستی ایشان نیز از دیگر ویژگیهای برجسته آن بزرگوار بود. در اوایل حضور ما در قم، ایشان دفتر مستقلی نداشتند و منزل شخصیشان محل مراجعه و پاسخگویی بود. مجموعه این ویژگیهای علمی، اخلاقی و اجتماعی سبب میشود حضرت آیتاللهالعظمی وحید خراسانی بهعنوان مرجعی بزرگ، الگویی کامل برای همه ما باشند.





نظر شما