1- شَرور نبودن
حضرت علی (ع) فرموده اند:
صحبة الاشرار تکسب الشّرّ کالرّیح اذا مرّت بالنّتن حملت نتیناً؛ رفاقت با اشرار موجب جلب شر می شود، همانند باد وقتی که به گندابی بوزد، بوی گند را با خود حمل می کند .(غررالحکم)
2- جاهل نبودن
حضرت امیر (ع) در وصیتش به امام حسن (ع) می فرمایند:
یا بنیّ ایاک و مصادفة الاحمق، فانّه یرید اَن ینفعک فیضرّک؛ ای فرزندم از همنشینی با احمق بپرهیز، که وی می خواهد به تو نفع برساند ولی ناخواسته ضرر می رساند. (بحارالانوار، ج 74: 198)
3- هواپرست نبودن
یکی دیگر از معیارهای امیرالمومنین علی (ع) در انتخاب دوست عدم پیروی در هوا و هوس نفسِ دوست انتخابی می باشد به نحوی که ایشان فرموده اند:
مجالسة اهل الهوی منشاةٌ للایمان؛ همنشینی با افراد هوا و هوس پرست، موجب فراموشی ایمان می گردد. (نهج البلاغه، خطبه 85)
4- عدم جست و جو در عیوب
ایشان در این باره می فرمایند:
ایاک و معاشرة متتبعی عیوب الناس فانّه لم یسلم مصاحبهم منهم؛ از دوستی با کسی که عیوب مردم را جستجو می کند بپرهیز چون رفقایش از گزند او در امان نیستند .(غررالحکم)
5- همراه همیشگی در گرفتاری ها
حضرت علی (ع) می فرمایند:
لایکون الصدیق صدّیقاً حتی یحفظ اخاه فی ثلاثٍ، فی نکبته و غیبته و وفاته؛ دوست، دوست نیست مگر اینکه در سه جا دوستی خود را حفظ کند، در سختی رفیق خود، در غیاب وی، در وفات او (خیرات بفرستد و همواره بیاد او باشد) (وسائل الشیعة، ج 8: 414).
6- مخفیانه متذکر شدن عیب ها
در این باره در روایتی از حضرت علی (ع) نقل شده است که فرموده اند:
مَن ابان لک عیوبک فهو ودودک، مَن ستار عیبک فهو عدوّک؛کسی که عیب تو را آشکار کند( در پنهان) دوست تو، و آنکه عیوب تو را مخفی نماید دشمن توست .(غررالحکم)
7- یاری نمودن در امور دینی
بی شک در گزینش دوست مناسب باید به همراه بودن آن در تمام امور زندگی توجه نمود و یکی از مهمترین این مسائل بعد دینی می باشد؛ چرا که همنشینی با اهل دین، سعادت دنیا و آخرت را در پی دارد و از این رو حضرت علی (ع) فرموده اند:
اِنّما سُمی الرفیق رفیقاً لانّه یرفقک علی صلاح دینک، فمَن اعانک علی صلاح دینک فهو الرفیق؛ رفیق را رفیق گویند، چون برای اصلاح دین، تو را یاری می دهد، پس آن کس که برای اصلاح دینت تو را یاری داد، رفیق توست. (غررالحکم)
8- حکیم و حلیم بودن
در این باره حضرت علی (ع) فرموده اند:
صاحب الحکماء و جالس الحلماء و اعرض عن الدنیا تسکن جنة المأوی؛ با حکماء رفاقت کن، و با حلما و اشخاص حلیم همنشینی نما، و از دنیا اعراض جوی و بدین وسیله بهشت را مأوای خود گردان. (غررالحکم)
9- بیزار از معصیت بودن
بی شک دوستی که از معصیت پرهیز نکند، ناخودآگاه رفیق خود را به همان مهلکه سوق می دهد و از این امیرالمؤمنین علی (ع) فرموده اند:
مَن شرکهم فی الآثام فلایکوننّ لک بطانةً؛ آنکه با گنهکار شریک است، نمی تواند رفیق شایسته ای برای تو باشد .(نهج البلاغه، نامه 53)
10- دارا بودن دوستانی شایسته
این ویژگی نیز، خصوصیتی بس مهم است، چه اینکه هر چند دوستی دارای صفات فاضله باشد، اما با وجود دوستان ناشایست او، هیچ اطمینانی به دوستی و رفاقت با وی وجود ندارد، زیرا چه بسا او تحت تأثیر دوستان خود قرار گیرد و آلوده شود و از این رو حضرت امیر (ع) نیز فرموده اند:
کلّ امرءٍ یمیل الی مثله- کل طیرٍ یأوی الی شکله- کلّ شیءٍ یمیل الی جنسه؛ هر کسی به سوی مثل خود متمایل می شود، هر پرنده ای به سوی هم شکل خود می رود، هر چیزی به همجنس خود میل می نماید. (ره رستگاری، ج2: 402- 404)