رئیس مرکز پژوهشهای علوم انسانی، اسلامی صدرا با ارایه تعریفی از ایمان گفت: رسوخ و نفوذ معرفت به قلب انسان و پیوند خوردن آگاهی اساسی و مبنایی با جان آدمی «ایمان» نام دارد.
حجت الاسلام والمسلمین دکتررضا غلامی افزود: ایمان مساوی علم نیست، اگرچه علم می‌تواند مقدمه ایمان باشد، بنابراین هستند کسانی که نسبت به مصادیق جهان، علم دارند؛ همانند برخی فلاسفه، اما نسبت به پروردگار و هستی معرفت ندارند.
وی تأکید کرد: علمی که با جان انسان پیوند بخورد به ایمان تبدیل می‌شود، از این رو ایمان در وجود کسی جوانه می زند و شکوفا می‌شود که وجودش استعداد تولد و رشد ایمان را داشته باشد؛ این افراد کسانی هستند که دارای فطرت سالم هستند و ضمیر وجودشان برای ایمان حاصلخیز است. وی با بیان اینکه موضوع اطلاعات و معرفت با یکدیگر فرق می کند، گفت: اطلاعات لزوماً معرفت زا نیست و حجم زیاد اطلاعات نمی تواند معرفت ایجاد کند.
وی سپس به موضوع فطرت پرداخت و با بیان اینکه گرایشهای قوی و معناداری که مخلوق نسبت به خالق دارد و همین گرایشها او را متوجه کمالات می‌کند و با عبودیت به تکالیف عمل می کند، فطرت است، ادامه داد: اخلاق امر تأسیسی نیست و فطری است و دین به آن صحه می‌گذارد و آن را تأیید می‌کند.
رئیس مرکز پژوهشهای علوم انسانی، اسلامی صدرا با طرح این پرسش که ایمان چه نقشی در محفوظ نگه داشتن فطرت دارد، تصریح کرد: ایمان با عبودیت و بندگی می‌تواند سلامت فرد را تضمین کند، چون اگر نباشد، اخلاق هم به خطر می‌افتد، ضمن اینکه گناه، فطرت را فاسد می‌کند.
تفاوت فطرت و غریزه هم موضوع دیگری بود که غلامی در ادامه بحث به آن پرداخت و گفت: غریزه، آگاهی‌های ذاتی و غیراکتسابی است که خداوند در وجود مخلوقات قرار داده که زندگی کنند، بنابراین حیوانات هم مانند انسان دارای غریزه و فطرت هستند، با این تفاوت که کمالات و فطرت در حیوان محدود و کمالات در انسان لایتناهی است.
وی افزود: از این رواست که خداوند در آیه 44 سوره مبارکه اسراء گفته است همه موجودات، خداوند را تسبیح می‌کنند ولی ما متوجه نمی‌شویم.
وی خاطرنشان کرد: انسان فطرتاً پرسشگر و جست و جوگر است و هر انسانی پس از بلوغ نسبی فکری، پرسشهای متعددی درباره خودش دارد که اگر بر آن سرپوش نگذارد، تا آخر عمرش باید پیگیر باشد و دغدغه دارد.
دکتر غلامی گفت: در سبک زندگی غربی این نوع فطرت سرکوب می‌شود و به پرسشهای معمولی که از کجا آمده‌ام، به کجا می‌روم، برای چه آمده‌ام، به کجا می روم و چگونه باید بروم، سرپوش می‌گذارد. این در حالی است که اسلام نمی‌خواهد انسان در اسارت و بردگی فکری بسر ببرد. اسلام انسان را همواره به تفکر وادار می‌کند؛ به تعبیر امام علی(ع) پیامبران برای این مبعوث شدند که انسانها را متوجه خودشان کنند.
وی افزود: اسلام آمده غل و زنجیرهایی که مانع از استقلال فکری و آزاداندیشی است را باز و انسان را از بردگی خلاص کند و او را به ایمان برساند و حفظ نماید.
رئیس مرکز پژوهشهای علوم انسانی - اسلامی صدرا در ادامه، موضوع جهان بینی الهی و الحادی رامورد بحث قرار داد و گفت: پاسخهایی که انسان با اتکا به عقل و فکرش درباره مسایل اساسی و بنیادین می‌دهد، جهان بینی است. وی افزود: در جهان بینی الهی، جهان در قبضه قدرت خالق هستی و تحت مدیریت و اراده الهی است، از این رو در این نوع جهان بینی زندگی انسان هدف دار وامید آخرین است و انسان به عالم خوشبین واو را به تحرک وامی‌دارد و معتقد است حق و باطل وجود دارد ومنشأ حق، خداست و حتی اگر در ظاهر شکست بخورد، احساس پیروزی می‌کند؛ مانند اتفاقی که در حادثه کربلا افتاد.
دکتر غلامی خاطرنشان کرد: اما جهان بینی الحادی، جهان را فاقد اداره کننده قادر و توانا می‌داندو حتی فکر مرگ، انسانهای دارای این تفکر را دچار نابودی می‌کند، بنابراین احساس بی معنایی، پوچی و نیهیلیسم که در غرب رشد کرده نتیجه آن را در آمار بالای خودکشی می‌بینیم که حاصل همین تفکر پوچ است.
وی گفت: تفکر جهان بینی الحادی قادر به پاسخ دادن به پرسشهای بشر نیست و انسان را تنها می‌گذارد و در این صورت انسان اگر نتواند پاسخ پرسشهای خود را از مکاتب فلسفی فکری دریافت کند، دچار نیهیلیسم و پوچی می‌شود.
دکتر غلامی در ادامه بحث بازخوانی اندیشه‌های مقام معظم رهبری به پنج محور ایمان در قرآن اشاره کرد و گفت: خدا، معاد، پیامبر، قرآن و فرشتگان، پنج محور ایمان هستند که در قرآن ذکرشده است.
وی گفت: بر این اساس دین همه پیامبران از نظر قرآن، اسلام است و هر کدام متناسب با زمان ومکان شریعت متفاوتی داشته‌اند، اما از جهت رسالت الهی فرقی با یکدیگر ندارند و همه پیامبران دین و شریعت قبلی خود را تأیید می‌کنند.
وی تصریح کرد: اگر دین اسلام نبود خبری از سایر ادیان که به حاشیه رفته بودند، نبود. در حقیقت اسلام تعالیم مسیحیت را زنده کرد و به آن آبرو داد، در حالی که دچار تحریف شده بود.
رئیس مرکز پژوهشهای انسانی - اسلامی صدرا «کمال و خاتمیت» را هم مورد توجه قرار داد و گفت: اگر دین به کمال رسید یعنی هدف مؤسس دین محقق شده است.
دکتر غلامی در پایان به بحث مقام معظم رهبری در رابطه با ایمان اشاره کرد و افزود: ایشان در آن بحث تأکید کرده بود ایمان باید از روی آگاهی و بصریت باشد، همچنانکه این مضمون در آیه 108 سوره مبارکه یوسف(ع) آمده است: که بگو این راه من است و با بصریت کامل مردم را به سوی خدا دعوت می‌کنیم و به دنبال دین محققانه هستیم. وی نتیجه گرفت: بنابراین دین بدون بصریت و آگاهی ارزشی ندارد، زیرا اسلام راه ایمان را بصیرت می‌داند، یعنی نخست بصیرت، سپس ایمان، در حالی که در مسیحیت این قضیه برعکس است.
شایان ذکر است: «طرح کلی «اندیشه اسلامی در قرآن» در سال 1353 توسط رهبر معظم انقلاب اسلامی در مسجد امام حسن(ع) مشهد در قالب سخنرانی‌هایی ارایه شد که به دلیل اهمیت مطالب ارایه شده، این مباحث با حضور اندیشمندان حوزه دین و علاقه‌مندان در نشستهایی مورد بازخوانی قرار می‌گیرد که نخستین نشست‌های آن این شبها در حسینیه آیت ا... سیدجوادخامنه‌ای(ره) پس از نماز مغرب و عشا در حال برگزاری است.