پس از آن در سال 1342 مرحوم حسینعلی البرز بنیادی برای کمک به تحصیل نوجوانان و جوانان مستعد و کم بضاعت کشور تاسیس کرد. این بنیاد به دانشجویان ومخترعين وام شرافتي میداد، وامی بدون بهره که پس از اتمام تحصيل و اشتغال به كار بايد به بنياد بازگردانده ميشد. در سال 1358 نیز طرح وام شرافتی کار توسط وزارت کار وامور اجتماعی مطرح شد. در مصوبه هیأت وزیران دولت موقت آمده بود؛ برای اینکه جوانان فارغالتحصیل شده ایرانی جویای کار یا کارمندان بیکار شده در اثر رکود بازار کار در کشور گرفتار عسرت در زندگی نشوند یک وام شرافتیموقت و مختصر تا گشایش اوضاع دریافت خواهند کرد. این وام بدون بهره بود و فقط 2 درصد بابت جبران هزینههای مدیریت به آن تعلق میگرفت تا جبران هزینههای اداری مربوط شود. وام گیرنده هم اخلاقاً متعهد میشد که به محض رفتن به سر کار هر ماه معادل 5 درصد دریافتی خود را به عنوان اقساط استرداد وام به صندوق بپردازد.
بیش از یک دهه است که در دانشگاه اراک، صندوق وام شرافتی دانشجویان توسط خیری راهاندازی شده است. درباره چند و چون فعالیت صندوق وام شرافتی دانشجویی مرحوم خلیل داعی با دکتر ناصر حمیدیان، شاگرد دوره دبیرستان این معلم که عضو هیأت امنای این صندوق است گفتوگو کردهایم. مشروح همکلامی ما با این استاد بازنشسته گروه زیست دانشگاه اراک را در ادامه میخوانید:
درباره راهاندازی این صندوق توضیح دهید؟
- مرحوم داعی در زمان حیاتشان حدود 12، 13 سال پیش تصمیم گرفتند که این صندوق را راهاندازی کند. تمام داراییهایش یعنی خانه و ویلایش را فروخت و پول آن به عنوان ذخیره به صندوق وام شرافتی دانشجویان منتقل شد. این پول ماهانه به 10 دانشجوی مستعد کارشناسی ارشد در رشتههای فنی داده میشد.
شرایط دریافت وام چه بود؟
- شرایط این بود که دانشجو حتما اراکی باشد و بضاعت مالی نداشته باشد. به تمام دانشگاهها اطلاع میدادیم دانشجویانی که چنین شرایطی دارند، فرمهای تقاضا را پر کنند و براساس معدل، شرایط خانوادگی و وضعیت تاهل، به 10 اولویت نخست وام تعلق گیرد تا بعد فراغت از تحصیل چنانچه شرایط کاری و مالی خوبی پیدا کردند وام را بازگردانند تا دیگر دانشجویان مستحق دریافت وام نیز از این وام بهرهمند شوند. این روند از زمانی که مرحوم داعی در قید حیات بودند ادامه داشت و بعد از فوت ایشان نیز خانوادهشان با تداوم فعالیت این صندوق موافقت کرد . این صندوق در سال 82، 83 تاسیس شد و هر ساله به 10 تا 15 دانشجو این وام تعلق میگیرد و تاکنون 140 تا 150 دانشجو این وام کمک تحصیلی را دریافت کردهاند. هیأت امنا را مرحوم داعی مشخص کردند که از میان شاگردانشان بود.
دانشجویان چطور مبلغ وام را بر میگرداندند؟
- این را به عهده خود دانشجویان گذاشتهایم. نام وام روی آن هست اگر دانشجویان بعد از دانشآموختگی سرکار رفتند مبلغ وام را به صندوق برمی گرداندند که برای بقیه مصرف شود. ضمانت بازپرداختها را به واجدانشان واگذار کردیم.
نتایج دراین ده سال چه چیزی را نشان داده است؟
- اکثرا برمیگرداندند. برخی هم موقعیت بازپرداخت را نیافتهاند یا کار پیدا نکردهاند یا وارد مقطع دکترا شدهاند.
اعطای وام به چه شکلی است؟
- دانشجویان براساس کارنامهای تحصیلی و شرایط خانوادگی، تا دوسال تحصیلی میتوانند ازاین وام استفاده کنند و عموما این وام برای دانشجویان کارشناسی ارشد است. دانشجویان دکترا هم تا سه سال مورد حمایت قرار میگیرند.
این وام برای چهاموری هزینه میشود؟
- رشتههای فنی مهندسی، پرخرج است و این وام، کمک هزینهای برای تحصیل دانشجویان است.
مبلغ وام چقدر است؟
- هر سال بر اساس نرخ تورم، افزایش پیدا میکند. الان برای یک سال و دوترم تحصیلی حدود یک میلیون و 500 هزار تومان است.
با توجه به افزایش تعداد تقاضاها، منابع صندوق چقدر افزیش یافته است؟
- ذخیره اصلی صندوق، سپرده مرحوم داعی و حدود 70 میلیون تومان بود. این پول در بانک نگهداری میشد و سودهای بانکی هم به آن تعلق میگرفت، البته مبالغ بازپرداختها هم به صندوق برگشت. بستگی به شرایط مالی صندوق دارد گاهی تا 18 نفر هم وام میدهیم.
این میزان مبلغ موجودی صندوق کفاف میدهد؟
- کفاف نمیدهداما کمکی به دانشجویان هست. هدف این بوده که چنین صندوقی پایهگذاری شود و دیگر خیران هم کمک کنند تا به تعداد دانشجوی بیشتری کمک شود. معمولا درآموزش عمومی خیران مدرسهساز هستند و کمکهایی میکننداما درآموزش عالی، کمکهای خیرین بسیار کم است مرحوم داعی با اینکه از پیشکسوتان آموزش و پرورش بوداما این خلا را درآموزش عالی دید.
چه شد که این خلأ را درآموزش عالی پیدا کرد؟
- در گذشته شرایط مثل الان نبود و بسیاری از دانش آموزانی که استعدادهای خوبی داشتند رتبههای خوبی را در کنکور کسب میکردنداما به دلیل تنگناهای اقتصادی توان تحصیل در دانشگاه را نداشتند در حالیکه با یک مبلغ اندک هم میتوانستند وارد دانشگاه شوند .
برخی حتی برای خرید کتاب هم توان مالی نداشتند در حالیکه مستعد بودند. آن زمان تورم به این حد نبود و پولی که به دانشجویان داده میشد، بسیار کارساز بوداما الان تورم بالا رفته و این مبالغ چندان نیست.
چطور میشود خیران را به این سمت جذب کرد؟
- سعی کردیم با تداوم نشست ها، ارتباطمان با مراکز مختلف را گسترش دهیم. دانشگاه اراک هم به دنبال این است که بنیاد خیرین را راهاندازی کند. کمکها پراکنده و مقطعی است. کسیکه دانشگاه غیردولتی میرود شرایط مالی او طوری هست که بتواند شهریه دانشگاه را بدهداما کسانیکه دانشگاه دولتی قبول میشوند به دنبال تحصیل رایگان هستند. دانشجویانی بودند که برای هزینه کتاب و جزوه هم محدودیت مالی داشتند. برخی هم با وجود استعداد تحصیلی بالا، نانآور خانواده هستند و نمیتوانند درس بخوانند.
این وام با وام صندوق رفاه دانشجویی وزارت علوم چه تفاوتهایی دارد؟
- مبلغ وامی که وزارت علوم میدهد، زیاد نیست مثلا برای دانشجوی کارشناسی 300هزار تومان برای یک ترم است و روند اداری دشواری دارد در حالیکه گرفتن وام شرافتی، آسان است و به دانشجویان مستعد و نیازمند داده میشود. خوب است که دانشکدههای فنی در این زمینه پیشقدم شوند چرا که رشتههای فنی، به دلیل خرید ابزار کار، پرخرج است.
چطور میتوان این فرهنگ را ترویج داد که شرافت افراد، مطمئنترین ضامن آنهاست؟
- هدف ما توسعه این تفکر است که مستحق واقعی شناسایی شود و بعد از اینکه سرکار رفت، وام را برگرداند. تا الان هم خوب جواب داده است. نگرش هم این بوده کسانی که تا الان نیامدهاند گرفتارند و کار پیدا نکردهاند؛ دانشآموخته دکترا داشتیم که بیکار مانده است. تلاش ما این است که این نگاه توسعه پیدا کند. افرادی بودند که در برخی از مناطق و دانشگاههای کشور خواستند این کار را انجام دهند.
نظر شما