به گزارش  قدس آنلاین به نقل از پایگاه اطلاع رسانی آستان قدس رضوی، مهدی یساولی بیان داشت: واژه اسطرلاب از یک ترکیب یونانی به معنای «ابزاری برای فهم ستارگان» گرفته شده است که دانشمندان ایرانی مسلمان آن را جام جم، جام جهان نما یا آینه جم می خواندند.

وی گفت: یکی از اسطرلاب های برجسته مؤسسه کتابخانه و موزه ملک یک اسطرلاب مسطح شمالی است که توسط «عبدالعلی بن محمد رفیع الجزی» در سال 1121 ه.ق ساخته شده و «محمدباقر» برادر سازنده اسطرلاب، آن را تزیین کرده است.

وی ادامه داد: روی کرسی این اسطرلاب آغاز آیة الکرسی نوشته شده است: «وسع کرسیه السّموات والأرض»، و پشت و لبه های روی کرسی آن با نقوش اسلیمی تزیین شده است.

یساولی ابراز کرد: از اسطرلاب های دیگر این مؤسسه می توان به اسطرلاب مسطح شمالی که در پشت آن نام سازنده ‌اش؛ «عبدالأئمه» و سال ساخت آن 1125 هجری قمری ذکر شده است، اشاره کرد. پشت و روی کرسی این اسطرلاب به صورت کاملاً یکسان با نقوش اسلیمی و ختایی تزیین شده است.

وی اظهار داشت: اسطرلابی که نام سازنده آن «حمط بن حجر الأسطرلابی» و سال ساخت آن به حروف ابجد در سال 667 ه.ق بر پشت اسطرلاب حک شده است، را به عنوان یکی دیگر از اسطرلاب های مسطح شمالی مؤسسه کتابخانه و موزه ملی ملک معرفی کرد.

وی افزود: کتیبه های این اسطرلاب به خط کوفی و پشت و روی کرسی آن بدون کتیبه و نقوش تزیینی است و تنها دو سوراخ تزیینی در آن وجود دارد.

مسئول روابط عمومی مؤسسه کتابخانه و موزه ملی ملک گفت: اگر چه در ذهن بسیاری از مردم اسطرلاب به ویژه همراه با کلمه «رمل»، یادآور طالع ‌بینی و احکام نجوم است، اما واقعیت آن است که اسطرلاب یک ابزار محاسباتی و اندازه‌ گیری است که با بهره‌ گیری از آن می‌ توان بسیاری از مسائل نجومی و هندسی را بدون نیاز به محاسبه حل کرد.

وی تشریح کرد: اسطرلاب در مدل های گوناگون مسطح، کروی و خطی وجود و کاربرد داشته است و در این بین اسطرلاب مسطح به علت آسانی در جابه‌جایی و کاربرد، رایج‌ ترین گونه بوده است.

وی با بیان اینکه برای اسطرلاب بیش از 300 کاربرد تاکنون ذکر شده است، گفت: برخی از مهمترین کاربردهای اسطرلاب ها نمایش آسمان در لحظه دلخواه، تعیین زمان از طریق مشاهده اجرام آسمانی، اندازه‌گیری فاصله‌ هایی مانند رودخانه‌ ها و بلندی کوه‌ ها، محاسبه مکان اجرام آسمانی، تعیین اندازه روز و شب، تعیین ظهر شرعی، تعیین قبله، تعیین زمان طلوع و غروب آفتاب و ... است.