23 دی مصادف است با سالگرد تولد پدر داستان نویسی معاصر ایران سید محمدعلی جمالزاده که آثار بی‌شماری در گونه‌های ادبیات داستانی، تاریخ و ادبیات، سیاست و علوم اجتماعی و ترجمه متون ادبی از خود به جا گذاشته است. جمالزاده به گمان بسياري از صاحب نظران، نقادي سختگير و نويسنده‌اي تاثيرگذار بر جريان داستان نويسي ايران بود که توانست در اندک زماني نسل جوان آن دوران را برانگيزد. البته پيش از جمالزاده، افرادي چون زين‌العابدين مراغه‌اي، طالب زاده، فتحعلي آخوندزاده و... دستي بر قلم داشتند و آثار خود را به چاپ رساندند؛ اما شيوه به کار گرفته شده توسط جمالزاده که تلفيقي از سبک داستان‌نويسي غربي و قصه‌نويسي ايراني بود، باعث شد تا نام او در رأس نسل اول داستان‌نويسي ايران قرار گيرد و او را به عنوان راهگشاي ديگر نويسندگان قلمداد کنند.
مهمترين عامل در شکل‌گيري انديشه و توجه به قالب ادبي رمان، پدر جمالزاده يعني سيد جمال واعظ اصفهاني، خطيب مشهور مشروطيت است. جمالزاده که بشدت تحت تأثير کلام پدر قرار داشت، رفته رفته به سوي هنر داستان‌نويسي تمايل پيدا کرد؛ چرا که پدر در طي سخنراني‌هاي متعدد در مساجد و مجالس مختلف، مردم را به مطالعه رمان که در آن زمان «رومان» خوانده مي‌شد، تشويق مي‌کرد.
در این میان دو نفر از نظریه‌پردازان ادبیات فارسی تقی رفعت و محمدعلی جمالزاده توانستند اساس و پایه نقد ادبی ایران را در گونه شعر و داستان با توجه به عناصر بومی‌گرایی پایه ریزی کنند. بسیاری از تحلیل‌گران ادبی کتاب «یکی بود یکی نبود» محمدعلی جمالزاده را راهگشای داستان‌نویسی معاصر ایران می‌دانند و این تنها به دلیل داستان‌های کوتاهی که در این مجموعه منتشر شده نیست بلکه دیباچه کتاب که به مانیفیست یا بیانیه‌ای ادبی تشبیه شده است توانست دیدگاه تازه خود را  به نویسندگان آن دوران القا کند و آنها را به نگارش داستان به سبک و سیاق نوین ترغیب کند.
او در دیباچه کتاب «یکی بود یکی نبود» مانیفیست ادبی خود را در خصوص تجدد ادبی در حوزه ادبیات داستانی مطرح می‌کند. جمالزاده با بر شمردن علت عقب‌ماندگی ادبی ایران بر این باور است که ادبای معاصر همچنان دنباله‌روی شیوه پیشینیان هستند. او سایه استبداد سیاسی را بر ادبیات کشور سنگین می‌داند. جمالزاده معتقد است نویسندگان فقط به نخبگان و فضلا توجه دارند و به عموم مردم بی‌توجه هستند. از این رو مطالب مطرح شده به زبان ساده و برای عموم مردم نیستند.
او معتقد است رمان چون آینه‌ای می‌تواند احوالات اخلاقی حاکم بر جامعه را بازگو کند. این نویسنده اهمیت رمان را در ترویج زبان و لحن، بیشتر از
فرهنگ نامه‌ها می‌داند. او ورود انواع ادبی جدید را عامل اصلی بروز اصلاحات ادبی می‌داند. بی‌شک خلق مجموعه داستان کوتاه یکی بود یکی نبود سرآغاز ادبیات واقع‌گرا در ایران است؛ داستان‌های او پل ارتباطی میان دوره مشروطه و آغاز دوره پهلوی هستند. داستان‌های او لاجرم به نوعی به گسست‌های فرهنگی عظیم پدید آمده توجه دارد و از داستان‌های تخیلی و درام مشروطه فاصله گرفته است. جمال زاده در طول اقامتش در ژنو، هیچ‌گاه از یاد ایران دور نماند، همیشه به یاد ایران بود و برای حل مشکلات ایرانیان می‌اندیشید.