به گزارش قدس آنلاین به نقل از تسنیم، نشست "راهکارهای دستیابی به اقتصاد مقاومتی از منظر قرآن و روایات" روز چهارشنبه در دانشکده الهیات دانشگاه علامه طباطبایی در دو بخش مفهوم شناسی و راهکار قرآنی و روایی اقتصاد مقاومتی برگزار شد.

حجت الإسلام مصباحی مقدم درباره موضوع این نشست گفت: از جملۀ راهکارهای اقتصاد مقاومتی، تبیین ظرفیت‏های قرآن برای انسان است. ما باید ظرفیت‏های انسانی را بسیار مورد توجه قرار دهیم و این همان چیزی است که قرآن به آن پرداخته و به محض ورود انسان به زمین، آبادانی زمین شروع شد.

عضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس نهم با اشاره به آیۀ ﴿ إِنْ یَکُنْ مِنْکُمْ عِشْرُونَ صابِرُونَ یَغْلِبُوا مِائَتَیْنِ﴾، گفت: «این کلام یعنی ظرفیت انسان بیش از ده برابر است، این در حالی است که ما در شرایط عادی کمتر از ده درصد از ظرفیت‏مان استفاده می‌‌کنیم و در شرایط فوق‏‌العاده می‌توانیم بیش از ده برابر ظرفیت‏مان استفاده کنیم. این غلبه زمانی رخ می‌دهد که کار به صورت جمعی انجام شود».

گفت: اقتصاد مقاومتی، اقتصادی برای مقاومت است. ما در انقلاب اسلامی از جهت سیاسی حرکتی مقابل نظام سلطۀ جهانی داشتیم و آنان نیز به دنبال یکپارچگی جهان متناسب با سیاست‏ها و الگوهای خویش بودند، اما با انقلاب اسلامی، وجه سیاسی و فرهنگی نظام، وجهی متفاوت از نظام سلطۀ جهانی به خود گرفت.

عضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس نهم اظهار داشت: پیش از پیروزی انقلاب اسلامی شاهد این بودیم که ایران جزئی از چرخۀ نظام سلطۀ جهانی از جهت سیاسی، فرهنگی و اقتصادی شده بود، اما به تدریج در فضای فرهنگی جریان مقاومت را دنبال کردیم و تا حدود زیادی هم موفق بودیم و آنجایی که با مشکل روبرو می‌شدیم، به مسائل اقتصادی باز می‏‌گشت.

** از الگوهای وارداتی برای اقتصاد کشورمان استفاده کردیم

وی اظهار کرد: در سه دهۀ نخستین انقلاب اسلامی از الگوهای وارداتی برای اقتصاد کشورمان استفاده کردیم، الگوی نیمه سوسیالیستی آغاز انقلاب در دوران دفاع مقدس، الگوی نیمه لیبرالیستی بعد از آن در شانزده سال پیاپی و ...، به همین دلیل الگوی ثابت مستقلی را تجربه نکردیم. یعنی الگویی برخاسته از اندیشۀ اسلامی و ایرانی که نخبگان ایران آن را پردازش کرده باشند، وجود نداشت تا از آن بهره‌مند شویم.

نماینده مجلس نهم اقتصاد مقاوتی را الگویی بومی و مبتنی بر ارزشهای اسلامی خواند و گفت: در دوران تحریم‏ها نقطه ضعف‏هایی در اقتصادمان نفوذ کرد و دشمنان نیز روی همین نقطه ضعف‏ها که از جملۀ آنها وابستگی به نفت، وابستگی به ارزهای جهانی و بکار نگرفتن ظرفیت‏های نهفتۀ منابع طبیعی، انسانی و مالی و مادی در اقتصاد ایران بود، فشار زیادی آوردند.

حجت الإسلام مصباحی مقدم تصریح کرد: طراحی اقتصاد مقاومتی بدین جهت است که بتوانیم از ظرفیت‏های درونی‏مان نهایت استفاده را ببریم؛ یعنی بجای توجه به هم‏پیانی با جهان و ایجاد مناسباتی اقتصادی که ما را با جهان و نظام سلطه هم‏پیوند کند، نگاهی مستقل به ظرفیت‏های درونی داشته باشیم، در کنار آن نگاهی بیرونی با تکیه بر ظرفیت‏های درونی برای ارتباطات بین‌‏المللی اثرگذار خواهد بود.

عضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس نهم توضیح داد: اقتصاد مقاومتی علاوه بر مقاوم‏سازی اقتصاد و آسیب‌‏ناپذیر کردن آن، جهت‌‏گیری‌‏مان را نشان می‌دهد و آن جهت‏‌گیری ایجاد بنیۀ اقتصادی برای مقاومت است.

** اقتصاد مقاومتی و ریاضتی

وی با اشاره به تمایز میان اقتصاد مقاومتی و ریاضتی اظهار داشت: ایتالیا، اسپانیا، یونان و پرتغال چهار کشور اروپایی هستند که دچار اقتصاد ریاضتی شدند که از میان آنها ایتالیا شرایط مناسب‏‌تری دارد. اقتصاد ریاضتی این چهار کشور حاصل کسری آوردن درآمد نسبت به هزینه‌هاست.

حجت الإسلام مصباحی مقدم در زمینۀ راهکارهای اقتصاد مقاومتی تصریح کرد: از جملۀ این راهکارها تبیین ظرفیت‏های قرآن برای انسان است. ما باید ظرفیت‏های انسانی را بسیار مورد توجه قرار دهیم و این همان چیزی است که قرآن به آن پرداخته و به محض ورود انسان به زمین، آبادانی زمین شروع شد.

عضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس نهم با اشاره به آیۀ ﴿ إِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ عِشْرُونَ صابِرُونَ يَغْلِبُوا مِائَتَيْنِ﴾، گفت: «این کلام یعنی ظرفیت انسان بیش از ده برابر است، این در حالی است که ما در شرایط عادی کمتر از ده درصد از ظرفیت‏مان استفاده می‌‌کنیم و در شرایط فوق‏العاده می‌توانیم بیش از ده برابر ظرفیت‏مان استفاده کنیم. این غلبه زمانی رخ می‌دهد که کار به صورت جمعی انجام شود».

** استفاده از منابع طبیعی باید با حفظ محیط زیست باشد

وی دومین راهکار اقتصاد مقاومتی را بهره‌مندی از ظرفیت منابع طبیعی بیان کرد و ادامه داد: هرگونه استفاده از منابع طبیعی باید با حفظ محیط زیست باشد. یکی از موارد بسیار مهم، کیفیت استفاده از آب است، این در حالی است که 92 درصد منابع آب کشورمان به صورت غیر بهره‌‏ور و بازدهی کم صرف کشاورزی می‌شود.

وی در ادامه صرفه‏‏‌جویی در هزینه، بهره‌مندی از علم و شکرگزاری به درگاه الهی را از دیگر راهکار قرآنی مقولۀ اقتصاد مقاومتی خواند.

این چهارمین نشست تخصصی گروه مطالعات قرآن بنیان جهت حل مشکلات کشور در دو عنوان مفهوم‏شناسی اقتصاد مقاومتی (اقتصاد ریاضتی، تدافعی، ترمیمی) و راهکارهای قرآنی و روایی دستیابی به اقتصاد مقاومتی با عنوان «راهکارهای دستیابی به اقتصاد مقاومتی از منظر قرآن و روایات» بود.

حجت الاسلام محقق نیا عضو پژوهشی پژوهشکده امور اقتصادی وزارت اقتصاد، دربارۀ طرح بحث اقتصاد مقاومتی از سوی رهبر معظم انقلاب گفت: باید زمینه پیدایش طرح بحث اقتصاد مقاومتی از سوی مقام معظم رهبری که دیده‌بان نظام هستند را مورد بررسی قرار داد. رهبر انقلاب بعد از اینکه سالها مسألۀ شبیخون فرهنگی را مطرح کردند، اکنون مهمترین دغدغه‏ شان روی مباحث اقتصادی است. متأسفانه مسئولین نظام در برابر شبیخون فرهنگی و طرح اقتصاد مقاومتی عملکرد مثبتی نداشتند.

وی افزود: اقتصاد ایران دچار مشکلات ساختاری است که شاید حدود هفتاد سال است که در ایران نهادینه شده است. اقتصادی که چشمش به خارج است،‌ اقتصادی که در پی وارد کردن قطعات پژو داخل کشور است تا در اینجا مونتاژ شود، هیچ گاه مؤفق نخواهد بود. دشمنان نظام جبهۀ خود را در بعد اقتصادی گسترش داده‌اند بنابراین نسبت به این قضیه باید هشیارانه رفتار کرد.‌

عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی با اشاره به آیاتی از قرآن درباره اقتصاد،‌ تصریح کرد: خداوند در آیۀ60 سورۀ انفال می‌فرماید: ﴿ وَ أَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ﴾. خداوند در این آیه امر می‌فرماید هر آنچه در توان دارید را آماده کنید. برخی مفسرین نگاه نظامی به این آیه دارند، در حالی که می توان آن را به موارد دیگری همچون مسألۀ اقتصادی و فرهنگی تعمیم داد. بنابراین این آیه بر توان داخلی تأکید می‌کند.

محقق نیا ادامه داد: آیۀ بعد دربارۀ اقتصاد، 141 نساء هست: ﴿ وَ لَنْ یَجْعَلَ اللَّهُ لِلْکافِرینَ عَلَى الْمُؤْمِنینَ سَبیلاً﴾. هرگزخداوند برای کافرین سبیل یا سلطه‌ای بر مؤمنین قرار نداده است. از این آیه می‌توان بحث استقلال اقتصادی را برداشت کرد. خداوند می‌خواهد مؤمنین در عرصۀ اقتصاد استقلال داشته باشند و راهی را برای کفار (علیه‌السلام) باز نگذارند. البته استقلال به این معنا نیست که ارتباط اقتصادی خود را با جهان قطع کنیم بلکه باید با تدابیر دقیقی همواره ارتباط اقتصادی را تداوم ببشخیم، ولی یادمان باشد، غرب در هر صورت به دنبال این است که به انقلاب ضربه بزند.

عادل پیغامی استادیار دانشکده معارف اسلامی و اقتصاد اسلامی دانشگاه امام صادق (علیه‌السلام) در این نشست با اشاره به اینکه بحث از مقاوم سازی اقتصادی یک بحث عقلی است، تصریح داشت: وقتی بحث درباره اقتصاد مقاومتی در قرآن و سنت انجام می‌شود، اینطور نیست که این بحث حتماً باید مبتنی بر منابع نقلی و روایی باشد بلکه چه بسا بخش مهمی از مسأله، در حوزۀ کارها و تلاش‏های عقلانی بشر سیر می‌کند. بنابراین بحث از مقاوم سازی اقتصادی یک بحث عقلی است. البته تمامی حوزه‏‌های انسانی در قرآن جایگاه بسیار اساسی دارند. قرآن، آن بخش از سازه‌‏ها و پایه‌های اجتماعی ـ که چه بسا اکنون به عقل بشر نمی رسد ـ را بیان کرده است. حال با این نگاه وارد بحث اقتصاد مقاومتی می‌شویم.

وی در این باره گفت: در مباحث قرآنی نسبت به اقتصاد مقاومتی اشاراتی از جمله اهمیت مردمی بودن اقتصاد، اهمیت عدالت، اهمیت دانش بنیان بودن هست. کلمه مقاومت در اندیشۀ شیعۀ  معاصر، مفاهیمی علاوه بر استحکام، آسیب‏‌ناپذیری و ثبات دارد. مفهوم مقاومت نزدیک به نیم قرن گذشته وارد ادبیات سیاسی اجتماعی شیعه شد. اولین شخصی که این ادبیات را وارد اندیشۀ سیاسی اجتماعی شیعه کرد،‌ امام موسی صدر بود. او در لبنان با راه اندازی امل،‌ جریان «افواج المقاومة اللبنانیه»،‌ کلمۀ مقاومت را وارد کرد و بعد از آن شاهد بودیم که نیروی مقاومت، پایگاه مقاومت و امروز بحث هلال مقاومت و اقتصاد مقاومتی مورد بحث قرار می‌گیرد.

استادیار دانشکده معارف اسلامی و اقتصاد اسلامی دانشگاه امام صادق (ع) درباره مقایسه اقتصاد کشور در مقایسه با سه دهه گذشته اظهار داشت: اقتصاد جمهوری اسلامی ایران در طول سه دهۀ گذشته رشد بسیاری داشته. نگاه بنده بسیار مثبت است،‌ ضمن اینکه بخشهای خالی لیوان را هم می‌‌بینیم. الان شاهد هستیم،‌ در آمد سرانۀ فعلی ما نسبت به دهه‌های گذشته سیزده برابر شده است. به بیان بانک جهانی، ما از حدود هزار دلار درآمد سرانه، به مبلغی بالغ بر سیزده هزار دلار رسیده‌ایم، منتها سیستم عامل اقتصادی کشور، توانایی رشد بیش از این را ندارد و باید آن را ارتقاء داد.

پیغامی درباره راهکار قرآنیِ اقتصاد مقاومتی گفت: قرآن به ما می‌گوید چگونه فرد مقاومی باشید، چگونه سازمان مقاوم بسازید و چگونه جامعه سازی مقاومی داشته باشید. متأسفانه تا به حال از قرآن استفادۀ بهینه نکردیم، لذا جامعه با چالشهای فراوانی مواجه شده است. خداوند در قرآن می فرماید ﴿ إِنَّ هذَا الْقُرْآنَ یَهْدی لِلَّتی‏ هِیَ أَقْوَمُ﴾. قرآن به مقاوم‌ترین و قوی‌ترین راه‌ها هدایت می‌کند. یعنی قرآن راه‌های مقاوم سازی را بهتر و بیشتر از نظریه پردازان جهان ارائه می‌دهد. 

وی ادامه داد: خداوند در سورۀ مائده آیۀ66 می‌فرماید: ﴿ وَ لَوْ أَنَّهُمْ أَقامُوا التَّوْراةَ وَ الْإِنْجیلَ وَ ما أُنْزِلَ إِلَیْهِمْ مِنْ رَبِّهِمْ لَأَکَلُوا مِنْ فَوْقِهِمْ وَ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِهِمْ مِنْهُمْ أُمَّةٌ مُقْتَصِدَةٌ وَ کَثیرٌ مِنْهُمْ ساءَ ما یَعْمَلُونَ﴾؛ «و اگر آنان به تورات و انجیل و آنچه از جانب پروردگارشان به سویشان نازل شده است‏، عمل می‌‏کردند، قطعاً از بالای سرشان [برکات آسمانی‏] و از زیر پاهایشان [برکات زمینی‏] برخوردار می‌‏شدند. از میان آنان گروهی میانه‌‏رو هستند، و بسیاری از ایشان بد رفتار می‌‏کنند.» بنابراین طبق این آیات، جامعه‌ای که دچار تورم اقتصادی شده، ناشی از رفتار مردم است که اگر رو به صلاح بروند، خداوند برکاتش را جاری می‌کند. حال این برکات هم جنبۀ مادی و هم جنبۀ معنوی دارد.

استادیار دانشکده معارف اسلامی و اقتصاد اسلامی دانشگاه امام صادق (ع) با اشاره به آیه دیگری درباره اقتصاد، اظهار داشت: خداوند می‌فرماید ﴿ وَ لَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرى‏ آمَنُوا وَ اتَّقَوْا لَفَتَحْنا عَلَیْهِمْ بَرَکاتٍ مِنَ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ وَ لکِنْ کَذَّبُوا فَأَخَذْناهُمْ بِما کانُوا یَکْسِبُونَ﴾؛ یعنی اگر ما در جامعه دچار نابسامانی شدیم، به خاطر عدم ایمان صحیح و ضعف در تقوا است. شاید ملاکهایی که به اسم ایمان قبول کردیم، غلط و ناقص است. تقوا را طوری تعریف کردیم که مخصوص عدۀ خاصی از مردم است. نگاه قرآن به هر سازۀ حقی، شجرۀ طیبه است.

پیغامی در این باره گفت: خداوند در این رابطه می‌فرماید ﴿ أَ لَمْ تَرَ کَیْفَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلاً کَلِمَةً طَیِّبَةً کَشَجَرَةٍ طَیِّبَةٍ أَصْلُها ثابِتٌ وَ فَرْعُها فِی السَّماءِ﴾؛ «آیا ندیدی خدا چگونه مَثَل زده‏: سخنی پاک که مانند درختی پاک است که ریشه‏اش استوار و شاخه‌‏اش در آسمان است‏؟». یعنی اگر ما سازه‌ای ساختیم (بطور مثال نظام اقتصادی کنونی) که مقاوم نبود و با هر تحریم و تهدیدی دچار تزلزل شد،‌ بدان که اجزاء و رکنی از طیبه بودن را نداری،‌ چرا که خداوند نظام شجره‌ای یا همان سازه را ثابت معرفی می‌کند؛ پس قانونگذار محترم،‌ بدان قانونی که وضع کردی،‌ طیبه نیست. حال اگر این اقتصاد ما را شکننده کرد که اوضاع بدتر می‌شود  و چه بسا طبق آیۀ بعد ماجرا به خباثت کشیده شود. خیلی از خروجی‌های نظام سیاست گذاری، برنامه‌ ریزی و قانونگذاری نظام، مصداق خبیثه بودن است و این موضوع ثابت شد، چرا که قوام و ثبوت نداشت.