فرزانه غلامی/

آمار اعلامی از سوی گمرک، گویای اختلاف چشمگیر بین سهم عراق و افغانستان از صادرات میوه و تره‌بار ایرانی در سال گذشته است.

بر همین اساس، حدود 4/3 میلیون تن «هندوانه، گوجه فرنگی، سیب زمینی، پیاز، خیار، سیب، خربزه، کلم و کاهو» به ارزش 24/1 میلیارد دلار از ایران صادر شده که سهم عراق ۲ میلیون تن به ارزش ۸۰۰ میلیون دلار و افغانستان ۳۰۰ هزار تن به ارزش حدود ۱۳۰ میلیون دلار بوده که به ترتیب سهمی 60  و 8 درصدی برای دو همسایه غربی و شرقی را نشان می‌دهد تا بازار عراق در مقایسه با افغانستان سهمی 5/7 برابری از میوه و تره‌بار ایرانی داشته باشد.

صادرات میوه و تره‌بار؛ عامل گرانی و کمبود در بازار

برخی کارشناسان اقتصادی از جمله احسان سلطانی، حجم قابل توجه صادرات میوه و تره‌بار به کشورهای همسایه را عامل مهمی در کمبود کالا و تشدید گرانی در کشور می‌دانند.

به باور وی، این حجم عظیم صادرات میوه و تره‌بار به کشورهای همسایه در نتیجه اعطای رانت‌های کلان نرخ ارز غیر واقعی، انرژی (برق و سوخت حمل و نقل)، آب و نهاده‌های کشاورزی بوده است. 

سلطانی همچنین معتقد است: در شرایطی که بخش قابل ملاحظه‌ای از ارز صادرات میوه و تره‌بار  به کشور بازنگشته یا در بازار آزاد به بهای بالا عرضه شده، نتیجه آن گرانی و کمیابی مایحتاج عمومی مردم شده است.

 تره‌بار ایرانی دو روزه به همسایه‌ها می‌رسد

رئیس اتاق بازرگانی مشترک ایران و افغانستان در خصوص دلایل وجود اختلاف فاحش در میزان صادرات محصولات کشاورزی و میوه و تره‌بار به عراق و افغانستان و موانع اقتصادی و غیراقتصادی صادرات به همسایه شرقی به خبرنگار ما می‌گوید: اصولاً این دو همسایه قابل مقایسه نیستند. جمعیت عراق بیش از سه برابر افغانستان است و اکثر قریب به اتفاق مردم عراق، شیعه هستند و ایران و کالای ایرانی را از خود می‌دانند. تجربه شخصی من نشان داده عراقی‌ها خیلی کالای ایرانی را قبول دارند و حتی تبرکی از دیار امام هشتم می‌دانند، بنابراین اقبال بیشتری به کالای ایرانی داشته و همین امر تقاضا برای کالای ایرانی را بالا می‌برد.

علاء میرمحمد صادقی با بیان اینکه بازار عراق برای ایران، امتیاز فوق‌العاده‌ای دارد، ادامه می‌دهد: دسترسی جغرافیایی دیگر کشورها به بازار عراق، برای صادرات کالاهای مشابه از جمله محصولات کشاورزی، به اندازه ایران نیست که این دسترسی، هزینه‌های حمل و نقل را هم کاهش داده است. این در حالی است که در بازار افغانستان کشورهای دیگری هم حضور دارند و شاید بتوان گفت که مصرف‌کنندگان افغانستانی، تعصبات عقیدتی، قومی و مذهبی دارند و در مقایسه با عراقی‌ها کالای ایرانی را مطالبه نمی‌کنند.

این فعال اقتصادی پیشکسوت در عین حال معتقد است، افزایش صادرات به دو همسایه غربی و شرقی که خط سیاسی یکسانی با ایران دارند، ضروری است. وی می‌گوید: میوه و تره‌بار حداکثر ظرف 48 ساعت و با هزینه حداقلی حمل و نقل از مزرعه به بازار این دو کشور و البته کشورهای آسیای مرکزی از قبیل تاجیکستان و ترکمنستان می‌رسد، از این رو تقویت این مراودات ضروری است.

رئیس اتاق بازرگانی مشترک ایران و افغانستان بر این باور است، توسعه روابط تجاری با این کشورها در شرایط تحریم بسیار کارساز و تقویت این بازارها، خیلی کم‌هزینه‌تر از صادرات کالا به کشورهای دور مانند مکزیک است.

وی می‌گوید: اگر دولت ایران هم مانند ترکیه امتیازات خاص و یارانه‌هایی برای صادرکنندگان قائل شود، تولید صادرات محور در کشور جدی گرفته خواهد شد و تاحدود زیادی اقتصاد ایران از بند تحریمهای اقتصادی آمریکا و دیگران رها خواهد شد.

صادرات به افغانستان امسال دو برابر می‌شود

نائب رئیس اتاق بازرگانی مشترک ایران و افغانستان هم به خبرنگار ما می‌گوید: با وجود مرز مشترک و نزدیکی ذائقه مردم افغانستان به ایران، متأسفانه بازار این کشور و ارتباط تجاری با آن تاکنون جدی گرفته نشده است و عمده صادرات از طریق بومی‌های مرزنشین به این کشور صورت می‌گیرد.

سید حسین سلیمی ادامه می‌دهد: وضعیت راه‌ها برای صادرات به افغانستان نامطلوب است. همچنین سخت‌گیری‌های مربوط به کنترل مسیرها در به‌منظور عدم جابه‌جایی موادمخدر توسط کامیون‌هایی که از افغانستان می‌آیند، سبب می‌شود این کامیون‌ها در مرزهای ایران تخلیه  شوند و آن‌ها هم متقابلاً همین کار را با کامیون‌های ایرانی می‌کنند و علاوه بر این، سخت‌گیری وزارت جهاد کشاورزی برای وارد شدن آفات به کشور نیز صادرات کالا به افغانستان را در مقایسه با عراق، سخت‌تر و طولانی‌تر می‌کند.

وی از اینکه افغانستان هم کالاهای مرغوب کشاورزی خود مانند گردو را به دلیل وجود چنین سخت‌گیری‌هایی به جای ایران به آمریکا و کانادا می‌فرستد، انتقاد می‌کند.

به گفته نائب رئیس اتاق بازرگانی مشترک ایران و افغانستان با اجرایی شدن بسته ارزی جدید بانک مرکزی و پذیرفته شدن معاملات ریالی با عراق و افغانستان، رایزنی‌های اتاق مشترک ایران و افغانستان با وزارت جهاد، وزارت صنعت و بانک مرکزی، افزایش تعاملات اتاق‌های ایران و افغانستان برای رفع موانع جاده‌ای و استفاده افغانستان از بندر چابهار به عنوان بندر آزاد، انتظار می‌رود روابط تجاری دو کشور افزایش یابد و صادرات 3 میلیارد دلاری مواد غذایی و مصرفی تا پایان سال جاری دو برابر شود.