به گزارش قدس انلاین به نقل از خانه ملت، در ماه های اخیر مقام معظم رهبری در سخنرانی های خود بارها بر لزوم تجدیدنظر در سیاست های جمعیتی تاکید کرده و به طور شفاف اعلام کرده اند که سیاست های جدید جمعیتی در جهت جلوگیری از کاهش نرخ رشد جمعیت و افزایش جمعیت کیفی تدوین شود که مسئولیت این امر مهم بر عهده مجلس شورای اسلامی گذاشته شده است. چندی پیش کارگروه بررسی مسایل پیش روی جمعیت و تدوین سیاست های جمعیتی به منظور تدوین و اصلاح قوانین موجود در جهت افزایش جمعیت کشور در مجلس شورای اسلامی تشکیل شد و در این کارگروه مقرر شد که دبیرخانه جمعیت در دفتر مطالعات اجتماعی مرکز پژوهش های مجلس تشکیل شود و فعالیت خود را در این زمینه به طور رسمی شروع کند. آنچه در ذیل می خوانید گفتوگویی است با دکتر مسعودی، معاون فرهنگی اجتماعی مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی در مورد تشکیل کارگروه بررسی مسائل پیش روی جمعیت و تدوین سیاستهای جمعیتی و نحوه فعالیت های آن انجام شده است.
شواهد حاکی از آن است که در سیاست های جمعیتی تجدید نظر می شود؛ به نظر شما دلایل اصلی اتخاذ این تصمیم چیست ومرکز پژوهش های مجلس چه نقشی در این زمینه دارد؟
بحث بررسی لزوم تجدید نظر در سیاست های جمعیتی تقریبا ازحدود یک سال پیش در میان صاحبنظران و سیاستگذاران مطرح است و جلسات متعدد علمی و کارشناسی در برخی نهادها و سازمان ها برگزار می شود. در ماه های اخیر نیز مقام معظم رهبری در سخنرانی های خود از جمله در خراسان شمالی ، به طور شفاف اعلام کردند که سیاستهای جدید جمعیتی در جهت جلوگیری از کاهش نرخ رشد جمعیت و افزایش جمعیت کیفی تدوین شود. مسئولیت این امر به عهده مجلس شورای اسلامی گذاشته شده است.
در زمینه دلایل علمی لزوم تجدید نظر در سیاستهای جمعیتی، طبعا اساتید و کارشناسان حوزه جمعیت شناسی بهتر توضیح می دهند ولی اگر بخواهیم به رئوس مهم ترین مباحث اشاره کنیم؛ سه نکته باید مد نظر قرار گیرد. اول اینکه سیاست های کنترل جمعیت که در برنامه پنج ساله اول تدوین شد؛ هدف خود را کاهش میزان رشد طبیعی جمعیت از 2/3 درصد در سال 65 به 3/2 درصد درسال 1390 قرارداد. اما نتیجه مطالعات نشان می دهد که این هدف حدودا در سال 75 محقق شد و متاسفانه به دلیل رصد نشدن اهداف تعیین شده، نرخ رشد جمعیت در سال 90 به جای 3/2 به حدود 3/1 رسید. ضمن اینکه کاهش میزان باروری کل زنان نیز از هدف تعیین شده در آن زمان پیشی گرفت و به جای 5/3 فرزند در سال 1390 به حدود 8/1 فرزند رسیده است که از نظر جمعیت شناسان زیر سطح جانشینی است و در صورت افزایش پیدا نکردن آن به سطح جانشینی یعنی 1/2 منجر به روند کاهشی در نرخ رشد جمعیت خواهد شد. لذا طبیعی است که باید این مساله بررسی و برای ادامه راه نقشه های مناسب ترسیم شود .
اما علاوه از مساله کاهش نرخ باروری و به تبع آن کاهش نرخ رشد جمعیت، دو مساله اصلی در ساختار هرم جمعیت کشور در حال رخ دادن است که برای مدیریت صحیح و نگاه استراتژیک به آنها نیازمند برنامه ریزی و سیاستگذاری صحیح است . یکی از این مسایل پنجره طلایی جمعیت است که یک فرصت طلایی برای جهش اقتصادی و توسعه یافتگی است . پنجره جمعیتی یا فرصت جمعیتی یعنی اینکه بیشترین سهم جمعیت کشور را جمعیت در سنین کار یعنی 64-15 سال به خود اختصاص داده است و اگر به درستی مدیریت شود بسترهای لازم برای اشتغال فراهم شود، می تواند جهشی در رشد اقتصادی و توسعه یافتگی ایجاد کند. کما اینکه کشورهای توسعه یافته به درستی این فرصت را شناسایی و از آن بهره گرفتند .
از طرفی دیگر پیش بینی می شود در 30تا 40 سال آینده حدود 15 درصد جمعیت کشور سالخورده ( بالای 65 سال )خواهد بود که برای رفع نیازهای آنها و فراهم کردن شرایط زندگی با کیفیت و با عزت برای آنها نیز باید از امروز برنامه ریزی کرد .
در خصوص نقش مرکز در این امر مهم ، باید به این نکته اشاره کنم که از جمله وظایف مرکز پژوهش های مجلس آگاهی به مسایل روز جامعه و انجام کار کارشناسی و بی طرف در مورد موضوعات مهم جامعه است. لذا اولین جلسه در زمینه جمعیت با هدف بررسی ضرورت بازنگری در سیاست های جمعیتی در آذر ماه سال 90 در مرکز برگزار شد و گزارشی در این زمینه نیز منتشر شد و پس از اینکه مقام معظم رهبری مسئولیت بررسی و تدوین قانون جمعیت را به مجلس محول کردند، کارگروه بررسی مسایل پیش روی جمعیت و تدوین سیاست های جمعیتی به منظور تدوین و اصلاح قوانین موجود در جهت افزایش جمعیت کشور در مجلس شورای اسلامی تشکیل شد که جلسات هفتگی خود را به طور مرتب برگزار می کند و از آنجا که مرکزپژوهش های مجل بازوی فکری قوه مقننه است، در همین کارگروه مقرر شد که دبیر خانه جمعیت در دفتر مطالعات اجتماعی مرکز تشکیل شود و فعالیت خود را در این زمینه به طور رسمی شروع کند.
وظیفه دبیر خانه جمعیت چیست؟
با توجه به اهمیت موضوع و ضرورت تدوین قانون جامع و کامل در زمان مقرر توسط مجلس شورای اسلامی ، دبیرخانه موظف است برای تهیه پاسخ های علمی به پرسش های مطرح شده درجلسات کارگروه جمعیت در مجلس، جلسات کارشناسی در حیطه های مختلف اقتصادی , اجتماعی , سیاسی , فرهنگی , بهداشت و سلامت و ....با بهره مندی از حضورصاحبنظران و خبرگان هر حوزه جلسات کارشناسی برگزار کند و با جمع آوری نظرات بهترین و جامع ترین پاسخ ها را به مجلس ارائه کند.
در این زمینه لازم است این دبیر خانه آمادگی خود را برای همکاری و دریافت نظرات و پیشنهادات و نتایج کارهای علمی صورت گرفته توسط انجمن های علمی ، نخبگان و خبرگان حوزه های جمعیت شناسی ، خانواده و زنان ، جامعه شناسان ، اقتصاد خرد و کلان، بهداشت و سلامت خانواده، منابع آب، خاک و محیط زیست و حوزه هایی که به نوعی مرتبط به موضو ع هستند، اعلام کند. یک وظیفه دیگر این دبیر خانه مستند سازی؛ ایجاد حافظه سازمانی و تدوین اسناد پشتیبان در خصوص موضوع جمعیت و سیاست های جمعیتی در حال تدوین است .
به نظر شما مرکز پژوهش های مجلس در تدوین سیاست ها به چه مواردی باید توجه کند؟
مهمترین نکته توجه به کلید واژه هایی است که مقام معظم رهبری در سخنان خود به آن ها اشاره داشتند ، از جمله توجه به رشد کمی و کیفی جمعیت است و داشتن جوانان نخبه ، شایسته و شاداب مسایل مهمی است که نباید فراموش شود. یعنی اینکه علاوه بر رشد کمی جمعیت به ارتقای کیفیت زندگی افراد در گروه های سنی مختلف توجه شود. البته باید اساتید و کارشناسان مولفه های جمعیت کیفی را شناسایی کنند و در اختیار سیاستگذاران قرار دهند که این امر یکی از وظایف دبیر خانه جمعیت است. در ضمن باید در جهت اسناد بالادستی و سند چشم انداز 1404 و مبتنی بر شواهد علمی و اطلاعات صحیح باشند، چرا که شالوده سیاستگذاری صحیح ، داشتن اطلاعات اولیه و پایه ای درست است .
نکته مهم دیگر اینکه این سیاست ها نباید تک محور باشند بلکه باید علل و عوامل کاهش نرخ باروری به درستی آسیب شناسی شده و برای رفع تمام آنها برنامه ریزی شود . به طور کلی باید همه جانبه و پویا باشند و اهداف تعیین شده شفاف و قابل رصد کردن باشد./
نظر شما