علیرضا استقامتی با اشاره به اینکه برخی داوطلبان کنکور پزشکی که در ایران پذیرفته نمیشوند، به کشورهای با کیفیت آموزشی پایینتر مهاجرت میکنند و پس از فارغالتحصیلی درخواست بازگشت میدهند، تأکید کرد: این نوع مهاجرت، گردش نخبگان واقعی نیست. از نظر علمی، گردش نخبگان اشکالی ندارد، اما مسیر درست آن متفاوت است.
وی افزود: اگر میخواهیم افراد نخبه را در داخل کشور نگه داریم و جلوی فرار مغزها را بگیریم، باید مرزهای علمی را به سمت کشورهای پیشرفته باز کنیم. یکی از راهکارهای عملی، اجرای برنامههای دکتری مشترک بین دانشگاههای معتبر ایران و دانشگاههای برتر اروپایی و کشورهای پیشرفته است. در این مدل، دانشجویان بخشی از دوره دکتری خود را در خارج از کشور میگذرانند و سپس به ایران بازمیگردند. این رویکرد دو مزیت بزرگ دارد؛ جلوگیری از مهاجرت دائمی نخبگان و ارتقای سطح علمی کشور.
رئیس دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران، چین را الگویی موفق در این زمینه دانست و گفت: دانشجویان چینی برای تحصیل به آمریکا اعزام میشوند، اما از قبل محل کار، امکانات مالی، اقتصادی و حتی مسکن آنها در چین مشخص است. وقتی بازمیگردند، دقیقاً میدانند در کدام دانشگاه یا مؤسسه مشغول به کار خواهند شد و چه حمایتهایی دریافت میکنند.
استقامتی تأکید کرد: ما هم باید همین مسیر را دنبال کنیم؛ اعزام برنامهریزیشده نخبگان، تعیین جایگاه شغلی، دانشگاهی و وضعیت مالی پیش از بازگشت و حل مسائل مسکن و معیشت از قبل. اگر این مسائل با برنامهریزی دقیق حل شود، مهاجرت نخبگان به حداقل میرسد.
وی در ادامه به آسیبهای مهاجرت برای دانشجویان پرداخت و گفت: مهاجرت تحصیلی و شغلی، به ویژه برای دانشجویان پزشکی، دو دسته آسیب جدی به همراه دارد. نخست، آسیبهای فرهنگی؛ دانشجویان ممکن است تحت تأثیر فرهنگ بیگانه قرار گیرند و از فرهنگ اصیل ایرانی تهی شوند. دوم، آسیبهای روانی؛ دوری از خاک وطن، جدایی از محیط رشد، و عدم دسترسی به غذای مورد علاقه، محله و سبک زندگی آشنا. این افراد همیشه تمایل دارند در کشور خودشان زندگی کنند؛ در محله و با غذایی که به آن عادت دارند.
وی در پایان تصریح کرد: برای حفظ نخبگان، باید به جای ممانعت کورکورانه، چرخش علمی را با برنامهریزی هوشمند مدیریت کنیم. اعزام هدفمند، بازگشت تضمینشده و حمایت جامع پس از بازگشت، کلید موفقیت است.
نظر شما