جشنواره فیلم عمار با پیشوند «مردمی» به جای «بینالمللی» از همان آغاز سعی کرد صف خود را از جشنوارههای مرسوم فیلم جدا کند و هدفش در ۱۶ دوره برگزاری، بازنمایی سینما و هنر انقلاب اسلامی بوده است. این دوره از جشنواره که ۲ تا ۹ بهمن ماه در حال برگزاری است، ۳۰۰ اثر راهیافته به بخش مسابقه را با موضوعاتی چون «نبرد تمدنی ایران اسلامی با غرب وحشی»، «نهضت جهانی مستضعفین و نظم جدید جهانی»، «آرمان روحالله»، «ملت قهرمان»، «اتحاد مقدس»، «عدالت»، «رؤیای ایرانی»، «حافظه ملی»، «جنگ اقتصادی»، «جنگ فرهنگی» و «دانشگاه؛ دژ دانش» داوری میکند. البته «عمار» بیش از اینکه در قبای یک جشنواره فیلم، عرض اندام کند خودش را به عنوان یک جشنواره انقلابی و مردمی معرفی میکند، بهطوریکه در انتخاب دبیر جشنواره هم بیشتر از اینکه روی سابقه هنری و فیلمسازی گزینههایش مانور دهد، بر وجهه سیاسی و خط فکری آنها تکیه دارد، به همین دلیل مرضیه هاشمی را به عنوان دبیر این دوره هم ابقا کرده است؛ خبرنگار تازهمسلمان آمریکایی که بیشتر او را به عنوان چهرهای رسانهای و ضدامپریالیستی میشناسند. اگرچه در فضای هنری و روشنفکری سینما، این جشنواره محفلی برای نمایش آثار جبهه فرهنگی انقلاب و بروز استعدادهای جوان و گمنام بوده است، اما نگاهی به سیر جشنواره عمار در این ۱۶ دوره، نشان از حرکت روی دور تکرار مضمونزدگی دارد، در چنین وضعیتی میتوان به خروجیاش امید بست؟
محسن اسلامزاده، مستندسازی که بسیاری او را با «تنها میان طالبان» میشناسند و به عنوان فیلمساز جبهه انقلاب شناخته میشود، در پاسخ به این پرسش، بیان مقدمهای را ضروری دانسته و به خبرنگار ما میگوید: نخست باید دید جشنواره عمار در چه فضایی شکل گرفت و اهداف اولیهاش چه بود؟ فضایی که جشنواره عمار در آن شکل گرفت، شرایطی بود که فیلمهای انقلابی و حزباللهی اصلاً در آن دیده نمیشد و همین خلأ موجب شد جشنواره عمار متولد شود. حتی اگر بچههای مؤسسه راه و جبهه فرهنگی انقلاب اسلامی این کار را نمیکردند، ضرورت پر کردن این خلأ، دیگر دغدغهمندان و دلسوزان سینمای انقلابی را به سمتی میبرد تا چنین جشنوارهای راهاندازی شود.
او که از نخستین سال برگزاری این جشنواره در آن حضور داشته است، یادآور میشود: نخستین دوره این جشنواره بسیار غریبانه برگزار شد. زمانیکه آثار فیلمسازان انقلابی به جشنوارههای دیگر راه نمییافت یا حتی در تلویزیون هم دیده نمیشد، این جشنواره قامت بلند کرد و از دوره دوم به بعد، بسیاری از فیلمسازان از جشنواره استقبال کردند.
خطشکن رسانهای
اسلامزاده با بیان اینکه این جشنواره در آن زمان، خطشکن رسانهای بود، خاطرنشان میکند: عمار در سالهای نخست بسیار خوش درخشید. آثار فیلمسازان انقلابی که مظلومانه بایکوت میشدند، دیده شد، ضریب خورد و بچهها روحیه گرفتند. نسل جدیدی از فیلمسازان انقلابی تربیت شدند که آنها هم با تجربهاندوزی توانستند در جشنوارههای داخلی و خارجی حضور یابند و فیلمهایشان علاوه بر عمار، در جشنواره سینما حقیقت و جشنواره فیلم فجر هم پذیرفته شد. او با تأکید بر اینکه یکی از آثار عمار، تربیت فیلمساز و کیفیسازی تولیدات جریان انقلاب اسلامی است، عنوان میکند: نسلی تربیت شد که در حوزه ساخت فیلم داستانی و سینمایی حرفی برای گفتن دارند و اینها از برکات جشنواره عمار است. به گفته کارگردان «زندگی میان پرچمهای جنگی» در سالهای گذشته، جشنواره عمار دچار تحول بزرگی شد؛ عدهای از مدیران جشنواره به سازمان صداوسیما، حوزه هنری و بخشهای مختلف کوچ کردند و نسل جدیدی از جوانها، کار جشنواره را به دست گرفتند.
اسلامزاده اضافه میکند: نوسانهای کیفی جشنواره در چند دوره اخیر هم به دلیل تغییرات مدیریتی بود، ولی این تغییر، اتفاق خوبی بود، چون نسل جوان و جدید، کار را به دست گرفتند، تجربهاندوزی کردند و الان هم یکی دو سال است که جشنواره با کیفیت بهتری برگزار میشود. مهم این است بچههای عمار در پیچهای تاریخی، خطشکنی خود را حفظ کردند. به باور وی، فقدان نادر طالبزاده که سالها دبیر جشنواره بود، ضربه سنگینی به سینمای مستند و سینمای انقلابی و جشنواره عمار زد. سالهایی که عمار دستخوش تغییرات مدیریتی بود با سالهای فقدان حاج نادر مصادف شد که مزید بر علت، موجب افت جشنواره شد، اما در یکی دو سال اخیر، پوستاندازی در «عمار» سبب شده این جشنواره دوباره جای خودش را در میان فیلمسازان باز کند.
«کن» هم ایدئولوژیزده است
یکی از نقدهای جدی به جشنواره عمار در ادوار برگزاری آن، نگاه ایدئولوژیمحور مجریان و داوران آن بوده، اما آیا عمار تلاشی برای مبرا شدن از این وصله کرده است؟ اسلامزاده معتقد است بسیاری از جشنوارههای دنیا، ایدئولوژیزده هستند، فقط ایدئولوژیهایشان را لای زرورق میپیچند، نه فقط نسبت به فیلمها که نسبت به فیلمساز نیز چنین مواجهه ایدئولوژیکی دارند، همچون جشنواره مستند ایدفا یا جشنواره فیلم کن.
او میافزاید: گاهی آثار بسیار ضعیفی را میبینید که چون مطابق با فرهنگ و نگاه غربیهاست، جایزه میگیرند و همان فیلمهای ضعیف، مسیر فیلمسازی را در دنیا تغییر میدهد. در این سالها یک فیلم ملی خوب با فرم هنری و قابل تأمل از جایی مثل برزیل یا کرهجنوبی دیدهاید که در این جشنوارهها جایزه بگیرد؟ چه فیلمهایی جایزه میگیرند؟ آثاری که مفاخر کشورشان را به لجن بکشند یا ضددینی و ضدملی باشند، این هم نوعی نگاه ایدئولوژیزده است. گاهی حتی سابقه فیلمسازان را هم بررسی میکنند؛ مثلاً یکبار در جشنواره فیلم ایدفا (جشنواره بینالمللی مستند آمستردام) مستندی از ایران به بخش انتخابی جشنواره راه پیدا کرد، ولی وقتی فهمیدند محصول اوج است، آن را از جشنواره حذف کردند.
به گفته این فیملساز، برخی جشنوارههای داخلی هم چنین رویکردی دارند و با غضب به آثاری با مضامین انقلابی و دینی نگاه میکنند، برخی جشنوارهها هم مواجهه افراطی با فیلمها و فیلمسازان دارند و علاوه بر نگاه ایدئولوژیزده، گاهی تسویه حساب صنفی هم میکنند، ولی جشنواره عمار باید در هیئت انتخاب و هیئت داورانش از افراد حرفهای و سینماییتر استفاده کند و این نقد به آن وارد است. او با اشاره به حرفی از میگل لیتین، فیلمساز شیلیایی که به ایران آمده بود، خاطرنشان میکند: این کارگردان آمریکای لاتین میگفت غربیها با جشنوارههایشان دارند جریان فیلمسازی را تحریف و منحرف میکنند، هم با مدل جایزه دادنهایشان و هم با تحویل گرفتنها و پروپاگانداهای تبلیغاتیشان.
حمایت از فیلمسازان کار اولی
عدهای بر این باورند جشنواره عمار با ۱۶ سال سابقه فعالیت، اگر خودش را به سطح استاندارد و حرفهای نرساند این تلقی ذهنی را در فیلمسازان ایجاد میکند که جشنوارهای برای رقابت آماتورهاست. کما اینکه در ادواری هم دبیران جشنواره اذعان داشتند عمار تعمداً در لیگ مردمی و آماتورها بازی میکند، نه لیگ حرفهایها و سلبریتیها، چون برایش مهم است که فیلمساز گمنام شهرستانی که از پایتخت دور است، پایش به عرصه فیلمسازی باز شود. به بیان دیگر، عمار قواعد خودش را دارد و حتی برایش اهمیتی ندارد که دبیر جشنواره هم فیلمساز نباشد، چون اهداف و کارکردهایی را در راستای تفکر جبهه انقلاب اسلامی برای خودش تعریف کرده که در همان مسیر پیش میرود. کارگردان مستند «امکامل» با یادآوری اینکه رفتن تیم اجرایی عمار از وحید جلیلی گرفته تا حامد بامروتنژاد به صداوسیما و دیگر نهادهای فرهنگی و حتی فقدان مرحوم نادر طالبزاده، دستاندرکاران جشنواره را برای ادامه مسیر با سالهایی سخت روبهرو کرد، میگوید: از سالهای نخست برگزاری، آدمهای غیرمرتبط سینمایی در هیئت داوری و انتخاب جشنواره ورود کردند که نقد جدی من به عمار بود، چون کفه هیئت داوران باید در سمت متخصصان، سنگینتر باشد. او با بیان اینکه هر جشنوارهای برای خودش رسالت مشخصی دارد و چرا نباید فیلماولیها و افراد آماتور هم برای خودشان جشنوارهای داشته باشند، توضیح میدهد: من تقریباً در تمام ادوار جشنواره عمار شرکت کردم و امسال هم چند فیلم در این جشنواره دارم، چه به عنوان تهیهکننده و چه به عنوان کارگردان. حتی تهیهکنندگی فیلمی را برعهده گفتم که تولید دانشآموزی است. بهنظرم یکی از کارکردهای مهم این جشنواره، حمایت از فیلمسازان کمتجربه و کار اولی است.
سمپاشی علیه جشنوارههای انقلابی
تهیهکننده مجموعه مستند «سرطان اجتماع» با اشاره به مقایسه جشنواره عمار با برخی جشنوارههای فیلم دیگر که فقط افتتاحیه و اختتامیههای باشکوه با حضور سلبریتیهای سینمایی و بدون دستاورد مشخصی دارند، خاطرنشان میکند: جشنوارههای زیادی آمدند و رفتند ولی عمار ۱۶ سال سرپا ماند. بهنظرم سمپاشی علیه جشنوارههای انقلابی، زیاد است. اگر یک فیلمساز حزباللهی در این جشنوارهها شناخته شود، برخورد خوبی با او ندارند و فیلمساز درجه دو حسابش میکنند. ضمن اینکه برخی جشنوارههای فیلم، خروجی مشخصی ندارند، درحالیکه هزینههای گزافی برای برگزاریشان میشود و دوام هم نمییابند. باید محاسن عمار را هم دید، جشنوارهای که در تربیت نیرو بسیار موفق ظاهر شده است و الان فیلمسازان پرورشیافته در عمار، فیلم سینمایی و سریال تلویزیونی میسازند.
اسلامزاده با بیان اینکه فیلمهای انقلابی و دینی قبلاً دیده نمیشدند ولی با عمار دیده شدند، میگوید: جشنواره عمار، راه سینما را برای فیلمسازان انقلابی و حزباللهی باز کرد، در حالیکه پیش از آن، این عرصه بیشتر در اختیار جریان روشنفکری بود.
او یادآور میشود: حتی بچه حزباللهیها جرئت نمیکردند وارد سینما شوند، چون برچسب فیلمساز حکومتی و تبلیغاتی میخوردند، ولی فیلمهایی با مخدوشسازی تصویر کشور عزیزمان، اگر برچسب ضدملی یا ضد دینی میخورند، صدای عدهای بلند میشود.
بهنظرم عمار سعی کرده در این سالها حرفهایتر عمل کند و به دنبال رونق جشنواره و جذب مخاطب است، نه برپایی افتتاحیه و اختتامیههای مجلل و شلوغ. برای همین عمار به فیلمسازان جوان اعتماد کرد و نشان داد به سینما اهمیت میدهد.
نظر شما