مهمترین منبع درآمد و ثروت در خاورمیانه طی دهه‌های گذشته ذخایر نفت خام و گاز بوده است. اگرچه این حقیقت که دوران سوخت فسیلی به پایان خواهد رسید، مورد پذیرش گسترده واقع شده اما برخی از کارشناسان انتظار ندارند در کوتاه مدت تغییرات جدی صورت بگیرد.

با وجود وابستگی به صادرات سوخت های فسیلی، برخی کشورها در منطقه به پتانسیل تجدیدپذیرها توجه کرده‌اند. بهبودهای صورت گرفته در فرآیند تولید و اقتصاد ابعاد، هزینه‌های انرژی بادی و خورشیدی را به سطحی رسانده که در برخی از مناطق از سوخت های فسیلی ارزانتر شده اند. خاورمیانه به خصوص به دلیل شرایط اقلیمی مطلوب، می‌تواند ظرفیت گسترده ای در این زمینه داشته باشد.

در این میان برخی موسسات خارجی مانند ریستاد انرژی و آژانس بین المللی انرژی انتظار داشتند پیک نفت تحت تاثیر تغییرات ساختار در اقتصاد و فشار اجتماعی در بیشتر کشورهای توسعه یافته، در حدود سال ۲۰۳۰ اتفاق بیفتد. فروش رو به رشد خودروهای برقی، تقاضا برای نفت را کاهش می دهد و هزینه های نیروی بادی و خورشیدی بطور مرتب کمتر می شود. انگیزه متنوع کردن منابع درآمد برای کشورهای صادرکننده نفت باید واضح باشد. این کشورها برای سر پا ماندن در قرن بیست و یکم باید تجدیدپذیرها را جدی بگیرند.

پیش بینی برخی کارشناسان در خصوص وقوع پیک تقاضا برای نفت تا ۱۰ سال آینده یک چالش جدی برای خاورمیانه است. با این حال اوپک طی سال های اخیر انتظار داشته تقاضا برای نفت تا سال ۲۰۴۰ همچنان رشد کند. در حالی که جوامع غربی به میزان فزاینده نگران تغییرات اقلیمی هستند و دولت هایشان را برای تغییرات ضروری تحت فشار قرار داده اند اما کشورهای عربی تحولات سیاسی مشابهی را تجربه نمی کنند. چین هم به دلیل آلودگی شدید هوا، مسیر گذار به انرژی را آغاز کرده است.

پتانسل جغرافیایی فوق العاده خاورمیانه می تواند انقلاب انرژی بعدی در این منطقه را کلید بزند. شماری از کشورها چندین پروژه بزرگ را اعلام کرده اند. امارات متحده عربی طرحی را برای آغاز ساخت چندین پارک خورشیدی بزرگ در سال ۲۰۲۱ رونمایی کرد که همراه با نیروگاه هسته‌ای "براکه" می توانند نیمی از برق این کشور را تا اواسط قرن تامین کنند.

عربستان سعودی هم طرح های بزرگی دارد. ایجاد یک مزرعه بادی ۴۰۰ مگاواتی در سواحل شمال غربی این کشور از جمله این طرح‌ها بوده و با وجود اندازه متوسط، تجربه ضروری برای پروژه های آتی فراهم می کند. صادرات هیدروژن پاک هم به دلیل هزینه های تولید اندک در خاورمیانه می تواند به محصول صادراتی مهمی در آینده تبدیل شود. عربستان سعودی روی طرح بزرگترین کارخانه هیدروژن جهان در شهر آینده گرای نئوم هم کار می‌کند.

آن طور که در پیش بینی‌ها وجود دارد تا سال ۲۰۴۰ تقاضا برای انرژی فسیلی کاهشی نیست و حتی برآورد می شود تا ۱۰۰ سال آینده نیز انرژی فسیلی مورد استفاده مردم خواهد بود اما ممکن است سهم آن ها کاهش یابد.

در این باره محمد خطیبی، کارشناس ارشد حوزه انرژی با بیان اینکه جایگزینی انرژی‌های تجدید پذیر با سوخت های فسیلی موضوع تازه ای نیست و نزدیک ۵۰ سال است که کشورهای مختلف به ویژه کشورهای صنعتی به سمت این نوع انرژی پیش رفتند، گفته بود: هر کاری که می توانست انجام شود کشورهای صنعتی برای جایگزینی سوخت های فسیلی توسط انرژی های تجدیدپذیر انجام داده اند اما مشکلی که وجود دارد این است که محبوبیت انرژی های تجدیدپذیر کمتر است و مردم به راحتی نمی توانند از آن ها استفاده کنند.

به گفته او علاوه بر این زیرساخت های اجرای این کار آماده نبوده و مهم تر از همه اینکه قیمت تمام شده این انرژی نسبت به انرژی های فسیلی بیشتر است. تا کنون دولت یارانه هایی را به مردم داده است اما نمی شود به طور گسترده انرژی را به مردم تحمیل کرد و اگر این نوع انرژی اقتصادی است باید جایگاه خود را پیدا کند و نیازی نیست که دولت ها آن ها را حمایت کنند.

بر این اساس تا کنون تلاش‌های زیادی برای جایگزینی انرژی های تجدیدپذیر با انرژی فسیلی شده اما جایگزینی کامل این دو انرژی زمان بر است و انرژی تجدیدپذیر برای انجام این ماموریت باید اقتصادی شود و محبوبیت بیشتری کسب کند به طوری که مردم به راحتی بتوانند از آن استفاده کنند و این انرژی را به انرژی فسیلی ترجیح دهند.

برخی کارشناسان، با بیان اینکه در شرایط عادی هر سال به طور متوسط یک میلیون بشکه تقاضای انرژی های فسیلی رو به افزایش است، معتقدند در دهه‌های گذشته این رشد تقاضا را داشته ایم؛ بنابراین تا طولانی مدت که پیش بینی‌ها وجود دارد تقاضای انرژی‌های فسیلی رو به رشد بوده و هیچ تقاضای منفی وجود ندارد اما باید دید انرژی‌های تجدیدپذیر که در حال رشد هستند تا چند سال دیگر چه نقشی در تامین نیازهای جهان خواهد داشت.