طبق اعلام نامزدهای گروه‌های مختلف در موضوع «کلیات» چهل و سومین جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران توسط دبیرخانه این جایزه، کتاب حاضر به‌عنوان تنها اثر با محوریت نسخه‌های خطی در مرحله دوم داوری این رویداد معرفی شد.

در گروه‌های «کتابداری، دائرةالمعارف، اسناد و تاریخ مطبوعات و نسخه‌های خطی» در موضوع کلیات، هفت کتاب به مرحله دوم داوری این دوره جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران راه‌یافته که کتاب متون پیشا اسلامی موجود در کتابخانه آستان قدس رضوی (نسخه‌های خطی و چاپ‌سنگی) از جمله این آثار است.

معرفی کتاب

این اثر، تألیف فاطمه جهان‌پور است که به همت سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی، با همکاری انتشارات «فروهر»، بر اساس متون میراثی غیراسلامی گنجینه رضوی، در ۵۰۶ صفحه و در قطع وزیری، در سال ۱۴۰۳، منتشر شده است.

در واقع، این سازمان در تداوم مسیر دستیابی به هدف مرجعیت علمی آستان قدس رضوی و انجام رسالت دیرین خود، مبنی بر معرفی میراث گران‌بهای موجود در گنجینه رضوی، اقدام به انتشار این کتاب کرده است.

در بخش نسخ خطی کتابخانه آستان قدس رضوی، آثار خطی دست‌نویس و چاپ‌سنگی بسیاری با موضوعات متنوع نگهداری می‌شود که در میان آنها، کتاب‌هایی با محتوای تاریخ و فرهنگ و باورهای دینی مربوط به دوره باستان ایران نیز یافت می‌شود.

این آثار، دایره‌ای وسیع از مضامین دینی، تفسیری، کلامی، فلسفی، کشف و شهودی، عرفانی، تاریخی، ادبی، آئینی، گاه‌شماری و تقویم، فرهنگ لغات و... را شامل می‌شود که با انواع خطوط باستانی، میانه و جدید همچون خط اوستایی، پهلوی، فارسی زرتشتی و فارسی نو نوشته شده‌اند.

در این حوزه، ۱۲۰ جلد کتاب شامل ۲۹ نسخه خطی و ۹۱ نسخه چاپ‌سنگی در گنجینه رضوی وجود دارد که برخی از آنها در کتابخانه‌های وابسته به این آستان مقدس همچون کتابخانه وزیری یزد، هرندی کرمان و... نگهداری می‌شود.

این کتاب‌ها را می‌توان بر مبنای محتوایشان به پنج دسته اعم از متونی با محتوای دینی، متون فارسی زرتشتی، متون سنت زرتشتی، متون آذر کیوانی و متون متفرقه شامل لغت‌نامه و آموزش زبان پهلوی، تقسیم کرد.

باهدف معرفی کامل این متون، تمامی اطلاعات مربوط به آنها اعم از موضوع، محتوا، مؤلف، کاتب، نوع خط، شیوه‌های نگارش، تاریخ کتابت، حاشیه‌نویسی‌ها و همچنین ویژگی‌های ظاهری نسخه مانند نوع کاغذ، جلد، شیرازه، صفحه‌آرایی، تعداد صفحات و اوراق، تصاویر موجود در نسخه، اثر مُهر و سجع آنها، تزیینات به‌کاررفته و نیز شیوه دستیابی کتابخانه به این نسخ همچون وقف، اهدا و یا خریداری استخراج شده و به صورتی جامع در قالب این کتاب، گردآمده است.