جمهوری اسلامی ایران در چهار دهه گذشته بارها و به‌روشنی نشان داده حتی در سخت‌ترین شرایط نیز درِ گفت‌وگو و مذاکره را از موضع عقلانیت و حسن‌نیت نبسته، اما هیچ‌گاه سرنوشت خود را به میز مذاکره با آمریکا گره نزده است. ملتی که از دل انقلاب، جنگ تحمیلی، تحریم و تهدید عبور کرده، نه دلبسته غرب بوده و نه چشم‌انتظار شرق؛ بلکه با تکیه بر مؤلفه مقاومت، راه خود را انتخاب کرده است. ایران اگرچه همواره بر صلح‌طلبی تأکید کرده، اما این صلح‌طلبی هرگز به معنای غفلت از دشمن نبوده است؛ چرا که دست ملت ایران در برابر دشمنان، همواره «روی ماشه» بوده و هست و هر خطای محاسباتی با پاسخی پشیمان‌کننده و دندان‌شکن مواجه خواهد شد. این واقعیت را باید در کنار کارنامه سیاه آمریکا دید؛ کشوری که تنها هفت ماه پیش، در تیرماه، به تأسیسات هسته‌ای ایران حمله کرد و به‌عنوان حامی تمام‌قد رژیم صهیونیستی، در جنگ ۱۲ روزه در کنار این رژیم ایستاد و در شهادت بیش از هزار نفر از مردم کشورمان نقشی مستقیم ایفا کرد.
مذاکرات اخیر ایران و آمریکا در شرایطی برگزار شد که تهدیدات نظامی واشنگتن و جریان‌سازی مستمر رسانه‌های وابسته به لابی صهیونیستی نه‌تنها متوقف نشده، بلکه با شدت و هدف‌گذاری مشخص ادامه دارد. با این حال، جمهوری اسلامی ایران نه از سر فشار، بلکه بنا به درخواست کشورهای منطقه و مجموعه‌ای از کشورهای اسلامی و عربی، وارد این مسیر شد؛ مسیری که ذاتاً باید در فضایی آرام و به دور از تهدیدهای امنیتی و نظامی طی شود، اما عملاً چنین فضایی از سوی طرف آمریکایی فراهم نشده است.
ورود ایران به این مذاکرات، کاملاً حساب‌شده و از منظری صرفاً سیاسی صورت گرفت؛ آن هم با یک خط قرمز روشن: محدود ماندن گفت‌وگوها به موضوع هسته‌ای و رفع تحریم‌ها. جمهوری اسلامی ایران از ابتدا تأکید کرده توان دفاعی، برنامه موشکی و جایگاه محور مقاومت، مطلقاً موضوع مذاکره نیست و نخواهد بود. در همین چارچوب، اگرچه در ابتدا بحث بر سر برگزاری مذاکرات در استانبول مطرح بود، اما در نهایت مسقط، پایتخت عمان به‌عنوان محل گفت‌وگوها انتخاب شد؛ انتخابی که نشان از ترجیح ایران برای مدیریت مذاکرات در فضایی کنترل‌شده و به دور از هیاهوی رسانه‌ای دارد.
دور نخست مذاکرات، آن‌گونه که گزارش‌ها نشان می‌دهد، بیشتر به تعیین چارچوب‌ها و انتقال مطالبات طرفین گذشت. هیئت ایرانی مواضع خود را به‌روشنی درباره تمرکز بر پرونده هسته‌ای و رفع تحریم‌ها مطرح کرده و طرف آمریکایی نیز خواسته‌های خود را از مسیر واسطه عمانی منتقل کرد. با این حال، نکته نگران‌کننده و معنادار، حضور چهره‌هایی مانند کوشنر، داماد رئیس‌جمهور آمریکا و ژنرال کوپر، فرمانده سنتکام در حاشیه این روند است؛ حضوری که در مذاکرات گذشته سابقه نداشته و می‌تواند نشانه‌ای از تلاش آمریکا برای گره‌زدن مسیر سیاسی به ملاحظات امنیتی و نظامی باشد. همین مسئله سبب شده دور اول مذاکرات با تردیدهای جدی همراه باشد. هرچند تبادل نظرها به‌صورت غیرمستقیم انجام شده و احتمال ادامه مذاکرات به‌صورت گام‌به‌گام در روزهای آینده وجود دارد، اما همه‌چیز به میزان حسن نیت طرف آمریکایی بستگی دارد. اگر واشنگتن در چارچوب توافق‌شده باقی بماند، مذاکرات می‌تواند ادامه پیدا کند؛ اما در صورت طرح موضوعاتی مانند توان دفاعی و موشکی ایران، این مسیر بی‌تردید به بن‌بست خواهد رسید.
این واقعیت را نباید نادیده گرفت که آمریکا حدود هشت ماه پیش به خاک ایران حمله کرده و به ادعای برخی منابع، چند پایگاه هسته‌ای را هدف قرار داده است؛ با این حال، امروز پای میز مذاکره نشسته است. تجربه نشان داده گزینه جنگ نه‌تنها مشکلی را حل نمی‌کند، بلکه هزینه‌های سنگینی برای آغازکننده آن به همراه دارد. ایران اگرچه اهل مذاکره است، اما همزمان انگشت روی ماشه دارد و با هوشیاری کامل، تحرکات آمریکا و رژیم صهیونیستی را زیر نظر گرفته است.
پذیرش این مذاکرات، به‌ویژه در پی درخواست کشورهایی مانند ترکیه، پاکستان، عربستان، امارات، قطر و مصر، به‌معنای حل‌وفصل ریشه‌ای اختلافات تهران و واشنگتن نیست. از سوی دیگر، نقش‌آفرینی مستقیم آمریکا در داوری درباره برنامه هسته‌ای ایران، عملاً به تضعیف جایگاه آژانس بین‌المللی انرژی اتمی انجامیده و یک بدعت خطرناک در نظام بین‌الملل به شمار می‌رود؛ بدعتی که در آن، آمریکا هم مجری سیاست‌های نظامی است و هم مدعی داوری.
با این همه، جمهوری اسلامی ایران برای اقناع افکار عمومی و اثبات اینکه آغازگر جنگ نیست، حسن نیت خود را بار دیگر نشان داد. اما این پیام همچنان پابرجاست: ایران جنگ‌طلب نیست، اما اگر جنگی به آن تحمیل شود، پاسخ، قاطع، فراگیر و پشیمان‌کننده خواهد بود.