استان کرمان زیستگاه طیف گستردهای از گونههای جانوری شاخص و ارزشمند است؛ از خرس سیاه آسیایی و جبیر و گربه شنی گرفته تا یوزپلنگ آسیایی اما این تنوع زیستی که حاصل سالیان طولانی همزیستی طبیعت و حیاتوحش و شرایط اقلیمی منطقه است، اکنون با تهدیدهای جدی مواجه شده و مخاطرات ناشی از خشکسالیهای پیدرپی و تشدید تغییرات اقلیمی، بقای بسیاری از گونههای جانوری این استان را با چالش روبهرو کرده است.
سیاره زمین را تصور کنید در حالی که در آن نه خبری از خرس سیاه آسیایی در کوههای کرمان باشد، نه ردپایی از یوزپلنگ در دشتها دیده و نه آواز جبیر در بیابانها شنیده شود. چنین جهانی، برای انسان قابل سکونت نخواهد بود.
امنیت غذایی و حتی فرهنگ و هویت جوامع انسانی، همگی ریشه در گوناگونی جانوری دارند. هر گونه زنده، حلقهای از زنجیره پیچیده حیات است و حذف یک حلقه، کل این زنجیره را سست میکند. تنوع زیستی به طبیعت توان مقاومت میبخشد؛ جنگلها را در برابر آفات پایدارتر میکند، بیابانها را زنده نگه میدارد و چرخه آب و خاک را متعادل میسازد.
وقتی گونهها یکییکی ناپدید میشوند، اکوسیستمها شکنندهتر شده و توان سازگاری با تغییرات اقلیمی، خشکسالی و بحرانهای زیستمحیطی را از دست میدهند.
کرمان که با جغرافیا و اقلیم متنوع خود، زیستگاه گونههای گوناگون جانوری و گیاهی است، نقش بسیار مهمی در حفظ تنوع زیستی کشور ایفا میکند. از کوهستانها و جنگلها تا دشتها و بیابانهای خشک، هر بخش از این استان زیستگاهی ویژه برای گونههایی ارزشمند از گوشتخواران و علفخواران و پرندگان است.
معاون محیطزیست طبیعی و تنوع زیستی اداره کل محیطزیست استان کرمان با اشاره به اینکه استان کرمان دارای تنوع جانوری بسیار غنی است، اظهار کرد: این استان زیستگاه گونههای متنوعی از علفخواران، گوشتخواران، پرندگان و خزندگان به شمار میآید.
محمد بیگزاده افزود: از جمله گونههای شاخص علفخواران میتوان به قوچ کرمانی، میش، کل و بز و آهو و گونهای از آهو به نام «جبیر» اشاره کرد که در سطح کشور پراکنش بالایی ندارد.
وی ادامه داد: پلنگ ایرانی، خرس سیاه آسیایی، گرگ، کفتار، روباه، گربه شنی، گربه جنگلی و کاراکال از جمله گوشتخوارانی هستند که در تعدادی از زیستگاههای استان کرمان مشاهده میشوند، همچنین، گزارشها و مشاهداتی از حضور یوزپلنگ آسیایی در پناهگاه حیاتوحش دربند شهرستان راور داریم.
معاون محیطزیست طبیعی و تنوع زیستی ادارهکل حفاظت محیطزیست استان کرمان با اشاره به تنوع پرندگان این استان اظهار کرد: در کرمان گونههای مختلفی از پرندگان شکاری، کبک، تیهو و انواع کبوترسانان حضور دارند، این استان همچنین در بعضی از فصول سال میزبان پرندگان مهاجر آبزی و کنارآبزی است.
بیگزاده افزود: شاخصترین گونه پرندگان استان کرمان، زاغ بور است که بهعنوان گونهای اندمیک شناخته میشود و زیستگاه اصلی آن در اغلب دشتهای استان کرمان است، البته در برخی موارد، این گونه در استانهای همجوار مانند یزد نیز مشاهده شده است.
یوز و خرس سیاه در خطر
معاون محیطزیست طبیعی و تنوع زیستی اداره کل محیطزیست استان کرمان در پاسخ درباره گونههای در حال انقراض در استان اظهار کرد: یکی از این گونهها، یوزپلنگ آسیایی در شمال شرق استان و دیگری خرس سیاه آسیایی است که زیستگاه آن در جنوب استان است، همچنین در بین پرندگان، هوبره، پرندهای مهاجر از کشورهای سردسیر بوده که در لیست گونههای حفاظتشده قرار دارد؛ البته هوبره طی سالیان در برخی مناطق استان، بعد از زمستانگذرانی برای بقا، ماندگار و بومی شده است.
بیگزاده در پاسخ به این پرسش که براساس آخرین پایشها، آمار جمعیتی گونههایی مثل خرس سیاه و یوزپلنگ نسبت به گذشته چه تغییری کرده و آیا آماری از تعداد دقیق این حیوانات در حال انقراض دارید؟ اظهار کرد: مشاهده یوزپلنگ شرایط خاصی دارد و آمار دقیقی نمیتوان از آن ارائه کرد و احتمالا انجمنهای حمایتی یوزپلنگ در کشور نیز، آمار دقیقی را نداشته باشند.
وی افزود: شناسایی یوزپلنگ و خرس سیاه براساس ردپا، نمایه حیوان، تصادفات جادهای، حمله به حیوانات و یا تعارضی که با زندگی مردم محلی، صورت میگیرد و گونههای قابل سرشماری نیستند.
معاون محیطزیست طبیعی و تنوع زیستی اداره کل محیطزیست استان کرمان بیان کرد: جمعیت خوبی از خرس سیاه در جنوب استان کرمان داریم؛ در شهرستانهای جیرفت، قلعهگنج، منوجان، کهنوج و گاهی در بخشهایی از شهرستان بم و تا حوزه سیستانوبلوچستان و هرمزگان هم مشاهداتی از این حیوان را داشتهایم.
بیگزاده در پاسخ به این پرسش که با این جمعیت خوب، چرا میگویید خرس سیاه در معرض خطر انقراض است؟ گفت: این حیوان در معرض خطر انقراض است اما خوشبختانه در جنوب استان در سالهای اخیر مشاهده و گزارش شده است منتها جمعیت در آن حدی نیست که بتواند آینده این گونه جانوری را تامین کند.
وی خاطرنشان کرد: خرس، حیوانی گیاهخوار، گوشتخوار و در واقع همهچیز خوار است و خشکسالی باعث شده که چشمههای آب موجود در کوهستانها خشک شود یا گیاهانی که منبع تغذیه خرس بودند از بین رفتهاند، علاوه بر این، خانهسازی و تعارض به زیستگاه حیوان هم بر جمعیت و به خصوص منابع غذایی آن تاثیرگذار بوده است.
معاون محیطزیست طبیعی و تنوع زیستی اداره کل محیطزیست استان کرمان افزود: گاهی خرس سیاه به باغات و یا دامهای که در حوالی زیستگاه این حیوان سکونت دارند حمله میکند؛ از کسانی که چنین تجربیاتی دارند خواهش میکنیم از طریق ادارات ما در شهرستانها موضوع را پیگیری کنند و اگر خرس به دام یا باغ آنها آسیب رساند، به حیوان حملهور و نزدیک نشوند تا مورد هدف قرار نگیرند.
بیگزاده در پاسخ به این پرسش خبرنگار ایرنا که آیا برنامه عملیاتی مشخصی برای حفظ این گونهها دارید؟ اظهار کرد: برای حفاظت از خرس سیاه طرحی از طرف سازمان محیطزیست در حال پیگیری بوده و مطالعات آن انجام شده و در راستای این طرح بازوحشیسازی جمعیتی از خرس سیاه آسیایی که در اسارت است انجام خواهد شد.
وی یادآور شد: گونهای که از طبیعت گرفته میشود وقتی بخواهد مجدد بازگردانده شود قابلیت دفاع از خود را ندارد و خلق و خوی وحشی خود را از دست میدهد، طرحی که سازمان دنبال میکند و بهزودی وارد مرحله اجرایی خواهد شد برای بازوحشیسازی این حیوانات است.
بیگزاده اضافه کرد: هماکنون چهار قلاده خرس سیاه در منطقه گهرپارک سیرجان نگهداری میشود.
وی با بیان اینکه برای حفاظت از یوزپلنگ آسیایی نیز طرحهایی کشوری در دست اجراست، در پاسخ به این پرسش که آیا طرح و برنامهای برای تکثیر گونههای بحرانی دارید؟ اظهار کرد: در زمینه احیا و تکثیر برخی از گونههای علفخوار، مجوز صادر شده است که اقدامات در حال انجام است، از جمله آن میتوان به پرورش و تکثیر آهو، قوچ، میش و کل و بز اشاره کرد.
معاون محیطزیست طبیعی و تنوع زیستی اداره کل محیطزیست استان کرمان افزود: استان کرمان برای نخستینبار، مجوز ایجاد قرق اختصاصی را در بهمنماه سال ۹۵ صادر کرده است و قرق اختصاصی منصورآباد رفسنجان با قدمتی بیش از ۹ سال در زمینه احیا قوچ و میش وکل و بز فعالیت دارد و در حال حاضر جمعیت قابلتوجهی از این گونهها در قرق مشاهده میشود.
تغییر اقلیم در صدر تهدیدها
بیگزاده با تاکید بر اینکه خشکسالی و تغییر اقلیم مهمترین تهدید گونههای جانوری استان کرمان است، ادامه داد: خشکسالی و تغییر اقلیم جمعیت گونهها را تحت تاثیر قرار داده است علاوه بر این، در رده بعدی تهدیدات میتوان به شکار و صید هم اشاره کرد.
وی در پاسخ به این پرسش که شما بابت وضعیت کدام یک از گونهها بیشتر نگرانید؟ گفت: بسیار نگران یوزپلنگ هستم و دوست دارم در سطح ملی و استانی مشاهداتی از این حیوان داشته باشیم؛ البته حفاظت از یوزپلنگ آسیایی یک موضوع بینالمللی است و امیدواریم که به سرنوشت ببر مازندران مبتلا نشود.
معاون محیطزیست طبیعی و تنوع زیستی اداره کل محیطزیست استان کرمان در پاسخ به این پرسش خبرنگار ایرنا که آخرین بار که یوزپلنگ آسیایی در استان کرمان مشاهده شد، چه زمانی بود؟ اظهار کرد: چند سال پیش یک مورد تصادف جادهای داشتیم، البته گزارشهای مردمی هم داریم که میگویند نمایه حیوان را مشاهده کردهاند.
بیگزاده در پاسخ به این پرسش که با این شرایط، مطمئن هستید که در کرمان از این گونه جانوری داریم؟ تصریح کرد: قطعا در منطقه دربند در شهرستان راور یوزپلنگ را داریم.
نظر شما