حتماً تا به حال واژه یا کلمه فلسفه را شنیده و یا در محاوره روزمره و یا مکاتبات خود از آن استفاده کردهاید. علم فلسفه یکی از کهنترین شاخههای دانش بشری است که به بررسی مسائل بنیادی درباره وجود، واقعیت، دانش، اخلاق و معنا میپردازد. در تعریف دیگری، فلسفه حوزهای از دانش بشری است که به پرسش و پاسخ درباره مسائل بسیار کلی و جایگاه انسان در آن میپردازد؛ مثلاً اینکه آیا جهان و ترکیب و فرایندهای آن به طور کامل مادی است یا خیر؟ کاربرد فلسفه در زندگی روزمره نیز انکارناپذیر است. فلسفه به ما کمک میکند با تحلیل و استدلال به مسائل پیچیده پاسخ دهیم و در نتیجه در تصمیمگیریهای روزانه و نکات اخلاقیمان بهتر عمل کنیم. علاوه بر این، فلسفه میتواند به توسعه مهارتهای فکری مانند توانایی تحلیل، نقد و استدلال منطقی کمک کند که در همه جوانب زندگی به کار میآیند.
اما بهانه پرداختن به موضوع فلسفه، انتشار کتاب جدیدی با عنوان «فلسفه آری یا خیر؟» است که چندی پیش چاپ نخست آن در ۱۳۵ صفحه، شمارگان ۵۰۰ نسخه و در قطع رقعی از سوی بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی به عنوان ناشر این اثر، راهی بازار کتاب شد. این کتاب، ترجمه اثر ارزنده «الدراسات الفلسفیّه بین الرفض و القبول» از تألیفات مرجع عالیقدر جهان تشیع، آیتالله العظمی جعفر سبحانی (مد ظله العالی) است که به کوشش محمدمهدی مشکاتی، دانشجوی مقطع کارشناسی ارشد رشته عرفان و حکمت اسلامی دانشگاه علوم اسلامی رضوی، به فارسی ترجمه شده است. در ادامه، برخی از بخشهای مختلف این کتاب را به اختصار مرور میکنیم.
نقد و بررسی مخالفان علوم عقلی به ویژه فلسفه مطابق آنچه از سوی بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی به عنوان ناشر این اثر در قسمت آغازین آن بیان شده، در این اثر کوشیده شده است با نگاهی تحلیلی و منصفانه، دیدگاههای مخالفان علوم عقلی به ویژه علم فلسفه، نقد و بررسی شود. این بررسی تنها به مکتب تشیع محدود نیست، بلکه آرای جریانها و مذاهب گوناگون اهل سنت را نیز در بر میگیرد.
همچنین در کنار نقد دیدگاههای فلسفهستیز، تلاش شده است نقاط ضعف و نقدهای وارد بر آرای فیلسوفان نیز به طور عالمانه و منصفانه مطرح شود. ناشر این اثر همچنین معتقد است، نویسنده با استناد به آموزههای قرآن و حدیث، نقش بیبدیل عقل را در فهم دین و تفسیر متون دینی تبیین کرده و به مسائلی پرداخته که در غیاب فلسفه، سبب پیدایش شبهات گسترده در جوامع اسلامی خواهد شد. طبق عقیده ناشر این کتاب، این اثر افق نوینی برای گفتوگو و آشتی میان مخالفان و موافقان علوم عقلی در جهان اسلام گشوده است.
معرفی کتاب و نویسنده
مطابق آنچه مترجم در مقدمه این کتاب بیان کرده، کتاب «الدراسات الفلسفیّه بین الرفض و القبول» اثر گرانقدر مرجع عالیقدر جهان تشیع حضرت
آیتالله العظمی جعفر سبحانی (مد ظله العالی) است. این اثر یکی از آثار مختصر اما برجسته فلسفی معاصر است که به بررسی دقیق و منصفانه جایگاه فلسفه در اندیشه اسلامی میپردازد. در این اثر، نویسنده با دانش وسیع و دقت علمی خود هم به دفاع از فلسفه اسلامی در برابر شبهات پرداخته و هم انتقادهایی سازنده بر مکاتب فلسفی مختلف وارد کرده است.
محمدمهدی مشکاتی ادامه میدهد: حضرت آیتالله العظمی سبحانی از مراجع عظام تقلید و از استادان برجسته حوزه علمیه قم، تألیفات فراوانی افزون بر ۳۰۰ کتاب در حوزههای مختلف علوم اسلامی دارند. از جمله آثار فلسفی و کلامی ایشان میتوان به کتاب «محاضرات فی الالهیات و نظریه المعرفه» اشاره کرد.
وی اضافه میکند: ایشان در محضر استادان بزرگی همچون علامه سید محمدحسین طباطبایی(ره) صاحب تفسیر گرانسنگ المیزان به تحصیل فلسفه پرداختهاند. همچنین بهرهمندی از محضر آیتاللهالعظمی سیدحسین بروجردی طباطبایی(ره) و آیتالله العظمی سید روحالله الموسوی الخمینی نشاندهنده عمق دانش فقهی و اصولی ایشان بوده و این پیشینه علمی، ایشان را به یکی از متفکران جامعالاطراف در حوزههای فلسفه، کلام، فقه و تفسیر تبدیل کرده است.
انگیزه ترجمه این اثر چه بود؟
مترجم این اثر، ضمن بیان اینکه ترجمه این کتاب، فرصت مغتنم و افتخاری بزرگ برای وی بوده، اظهار میکند: این کتاب به ویژه برای جامعه فارسیزبان، حاوی نکاتی عمیق و تأملبرانگیز است که میتواند به غنای تفکر فلسفی و معرفتی آنها کمک کند. ضمن اینکه، ترجمه این اثر نه تنها وظیفهای علمی، بلکه مسئولیتی اخلاقی بود تا زمینهای برای گسترش این دانش نیز فراهم آید.
آشنایی با برخی از بخشها و مطالب این کتاب
مطالب گوناگونی درباره موضوع کتاب در فصلهای مختلف آن با ترجمه روان برای مطالعه مخاطبان ارائه شده است، مطالبی مانند «دلایل مخالفان علوم عقلی»، «روش قرآن کریم در تعلیم معارف الهی»، «روش معصومان در تبیین معارف دینی»، «حل مسائل جدید علمی با تفکر فلسفی»، «آثار منفی برآمده از تعطیلی عقول از تفکر فلسفی» و... .
خواننده در این کتاب میتواند به پاسخ پرسشهایی از قبیل «نقدهای علمای شیعه و اهل سنت بر فلسفه اسلامی چیست و چه پاسخی به آن میتوان داد؟»، «وحدت وجود چیست و مکتبهای مختلف فلسفی چه دیدگاهی در این باره دارند؟»، «آیا فیلسوفان مسلمان به معاد جسمانی معتقدند؟»، «آیا تعالیم کتاب و سنت، همان گونه که مکتب تفکیک معتقد است، با علوم عقلی بیگانهاند؟»، «در رویارویی جامعه اسلامی با فلسفه غرب چه شبهاتی ایجاد شده و نقش فلسفه اسلامی در این مواجهه چیست؟»، «چه تفاوتی میان علم فلسفه و تفکر فلسفی است؟ و اگر تفکر فلسفی از میان برود، چه تهدیدهایی برای جوامع اسلامی متصور است؟»و... دست یابد.
نظر شما