۱۰ روز پس از نخستین نشست میان نمایندگان تهران و واشنگتن در مسقط (۱۷ بهمن) که با اظهار خوشبینی اولیه طرفین در زمینه رتق و فتق تنشها همراه بود، دور دوم مذاکرات هستهای در سایه بیاعتمادی و بیم و امیدهای موجود، امروز در ژنو برگزار میشود. طبق قرار «استیو ویتکاف» نماینده ویژه ترامپ و «جرد کوشنر» داماد یهودی او، رایزنی غیرمستقیم دیگری با هیئت ایرانی در محل سفارت عمان در سوئیس خواهند داشت که مثبت یا منفی بودن این گعده، به دلایلی که در ادامه به آن اشاره میشود، در ترسیم دورنمای گفتوگوها مؤثر خواهد بود.
ایدههای عملیاتی روی میز
نشست ژنو برخلاف دور نخست مذاکرات، دارای فاکتورهای تعیینکنندهای است که نمیتوان از کنار آن به سادگی گذشت. نخست باید یادآور شد تنها چند روز پس از اجلاس مسقط که پس از تعلیق هشت ماهه گفتوگوها انجام شد، دبیر شورای عالی امنیت ملی عازم این پایتخت عربی شد. همزمان با این رخداد شایعات جدی در مورد رد و بدل شدن پیام مکتوب میان تهران و واشنگتن بر سر زبانها افتاد. در شرایطی که مقامات کاخ سفید پیشتر تلاش داشتند این گونه القا کنند که در سوئیس خواستار دریافت بسته ایدههای اجرایی مشخص از سوی جمهوری اسلامی هستند و در مقابل ایران ضمن ترسیم خطوط قرمز چنین مطالبهای از واشنگتن دارد، همین فاکتور تفاوتی بزرگ میان دو دور گفتوگوها رقم میزند. به عبارت سادهتر اگر دو هیئت ایرانی و آمریکایی در مسقط به دنبال سنجیدن عیار و مزه دهان طرف مقابل بودند، در ژنو با گذشت از چارچوبهای ابتدایی وارد عرصه عملکردی شده، از اینرو باید انتظار قرار گرفتن ایدههای عملیاتی مشخص توسط آنها روی میز و طرح شفاف مطالبات باشیم. طرفین تاکنون در تریبونها سعی داشتهاند با بالا بردن انتظارات، خواستههای خود را به دیگری تحمیل کنند. اما نکته بارز و تفاوت محسوس همین گذر از تئوری به ایدههای کاربردی است که قطعاً نشست جاری را نسبت به دور قبلی چالشیتر کرده و بر روندهای آتی اثرگذار خواهد بود. در این میان ارائه طرحهای عملیاتی واقعبینانه میتواند به بنبست پایان دهد. بر همین مبنا و در مسیر گرهگشایی از وضعیت موجود و با هدف پایداری هر گونه توافقی، گفته میشود طی دو سه روز اخیر ایده ایجاد منافع مشترک اقتصادی با فراهم شدن زمینه سرمایهگذاری آمریکا در حوزههای نفت و گاز، معدن و حتی خرید هواپیما توسط ایران در مذاکرات طرح شده، مسئلهای که در صورت تأیید، گام مثبت و انعطاف قابل توجهی محسوب میشود. با این حال روشن است که مسیر تفاهم اتوبانی یکطرفه نیست و اکنون باید صبر کرد و دید دولت ترامپ امروز در ژنو چیزی برای عرضه داشته و روی خوشی به توافق نشان خواهد داد یا اینکه درِ سیاست غلط و زیادهخواهانه ترامپ بر همان پاشنه گذشته میچرخد.
ورود به جزئیات و آغاز چالشها
پس اگر تفاوت نخست و البته مهم دور دوم مذاکرات هستهای با نشست مسقط را در حال گذر از ایدههای نظری روی کاغذ به طرحهای عملیاتی بدانیم، احتمال دیگر عبور از چارچوبهای کلی و ورود به جزئیات خواهد بود و این یعنی سختی کار در دیپلماسی تازه آغاز شده است. طبق گفته اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه برخلاف عمان در سوئیس، جزئیات در اتاق مذاکره به بحث گذاشته خواهد شد که میتواند از سطح غنیسازی گرفته تا میزان سانتریفیوژ و... موضوع چانهزنی طرفین باشد. البته هنوز در مورد امتیازاتی که طرفین حاضرند آن را مبنای تعامل قرار دهند نمیتوان قضاوت درستی داشت. جمهوری اسلامی اعلام میکند مذاکرات منحصراً در حوزه هستهای بوده و امتیاز دادن در زمینه موشکی و منطقه را نمیپذیرد. در این باره به اظهارات علی لاریجانی در گفتوگو با الجزیره میتوان استناد کرد که گفت: «غنیسازی صفر اصلاً معنی ندارد، اورانیوم غنیشده ۲۰ درصد برای رآکتور تهران لازم است. مسئله موشکی هم ربطی به مذاکره ندارد و جزو مسائل امنیت ملی ماست. ترامپ اعلام کرده هدف مذاکره این است که ایران به سمت سلاح هستهای نرود؛ این موضوعی است که ایران با آن موافق است». بر این اساس در مقابل لغو تحریمها ایده رقیقسازی اورانیوم ۶۰ درصدی و نه خروج آن از کشور مطرح شده است. در نهایت اینکه سیدعباس عراقچی تنها ساعاتی پس از ورود به سوئیس در توییتی کوتاه نیت مذاکراتی ایران را روشن کرد: با ابتکارات واقعی برای دستیابی به توافقی عادلانه و متوازن به ژنو آمدهام. آنچه مطلقاً در دستور کار نیست؛ تسلیم در برابر تهدیدها.
اما با وجود خواستههای شفاف و منطقی تهران، نتانیاهو در آخرین اظهار نظرش شروط و مطالباتی مانند غنیسازی صفر درصد، خارج کردن اورانیوم غنی شده، محدودیت برد موشکها به زیر ۳۰۰ کیلومتر و قطع ارتباط با نیروهای مقاومت در منطقه را در مذاکره با تهران برای تیم ترامپ لیست کرده است و باید صبر کرد و دید رئیس جمهور ایالات متحده فارغ از شعارها، تا چه حد حاضر به کوتاه آمدن و دادن امتیاز برای گذر از این مرحله پرچالش دارد.
خبرنگار: هدایت جاوید
نظر شما