حجت‌الاسلام علی جنتی، عضو حلقه اجتهادی فقه نظام اجتماع مدرسه عالی فقاهت عالم آل محمد (ع)، در پنجمین نشست از سلسله نشست‌های فقهی پیرامون اعتراضات و اغتشاشات، به تشریح موضوع پیشگیری از اغتشاشات در پرتو فقه مسئولیت اجتماعی و کاربست ابزارهای معرفتی، اخلاقی و نهادی فقه اسلامی در مقابله با خرابکاری‌های اجتماعی پرداخت و گفت: فقه مسئولیت اجتماعی می‌تواند با تقویت مسئولیت‌پذیری جمعی و همبستگی اجتماعی، به حفظ نظم عمومی و کاهش ناهنجاری‌ها کمک کند.

وی در این نشست که با حضور طلاب، پژوهشگران و فعالان اجتماعی برگزار شد، با تشریح بنیان‌های نظری و عملی فقه مسئولیت اجتماعی، به تبیین راهبردهای پیشگیری مؤثر از آشوب‌ها و اغتشاشات پرداخت.

پیوند معرفت، اخلاق و کنش اجتماعی

حجت‌الاسلام جنتی، اظهار داشت: فقه مسئولیت اجتماعی بر بنیان آموزه انسان‌شناختی شاکله استوار است؛ بر اساس این نظریه، اغتشاش و ناهنجاری، حاصل اختلال در شاکله معرفتی، اخلاقی و اجتماعی فرد و جامعه است و پیشگیری مؤثر مستلزم مداخله در لایه‌های عمیق معرفت، نیت، ارزش‌ها و ساختارهای اجتماعی است.

وی افزود: مسئولیت اجتماعی زمانی به رفتار پایدار تبدیل می‌شود که تکلیف شرعی با درونی‌سازی معرفت و اصلاح شاکله همراه گردد و فرد با شناخت وظایف خود در جامعه، به رفتار اجتماعی پایبند شود.

ابزارهای چهارگانه فقه مسئولیت اجتماعی

عضو حلقه اجتهادی فقه نظام اجتماع، ابزارهای فقه مسئولیت اجتماعی را شامل چهار محور اصلی دانست و گفت: این ابزارها شامل ارتقای بصیرت اجتماعی و عقلانیت عمومی در قالب ابزارهای معرفتی، فعال‌سازی وجدان و الزام درونی به عنوان ابزارهای اخلاقی ـ قلبی، تنظیم هنجاری و ضمانت‌بخشی برای اجرای مسئولیت‌ها در قالب ابزارهای فقهی ـ حقوقی و تبدیل مسئولیت اخلاقی به کنش سازمان‌یافته و هماهنگ به عنوان ابزارهای نهادی ـ ساختاری است.

وی تصریح کرد: هم‌افزایی این ابزارها می‌تواند چارچوبی جامع برای پیشگیری اجتماعی از اغتشاشات فراهم کند و زمینه کاهش پایدار اختلالات اجتماعی را مهیا سازد.

راهبرد عملی فقه مسئولیت اجتماعی

حجت‌الاسلام جنتی تأکید کرد: آموزه‌هایی، چون امر به معروف و نهی از منکر، تعاون بر برّ و تقوا، نصح، حق‌الناس و تبیین مسئولیت‌های متقابل فرد و جامعه، می‌توانند به عنوان راهکارهای عملی، رفتار اجتماعی مسئولانه و پایدار را در جامعه نهادینه کنند و مانع بروز ناآرامی‌ها شوند.

وی در پایان یادآور شد: با بهره‌گیری از چارچوب فقه مسئولیت اجتماعی، می‌توان پیشگیری مؤثر از اغتشاشات و حفظ نظم عمومی را با رویکردی هنجاری، اخلاقی و نهادی تحقق بخشید و ظرفیت‌های دینی و فقهی جامعه را برای مقابله با بی‌نظمی‌ها فعال کرد.