حسرت دوری از محبوب حقیقی، از سنگین‌ترین رنج‌هایی است که جان انسان می‌تواند تجربه کند. هنگامی که انسان بر اثر غفلت و گناه، از ساحت قرب الهی فاصله می‌گیرد، آرامش درونی او آسیب می‌بیند و نوعی خلأ معنوی در وجودش پدید می‌آید. این دوری، هرچند ممکن است در ظاهر محسوس نباشد، اما در باطن، خود را به صورت اضطراب، بی‌قراری و نارضایتی نشان می‌دهد. انسان گناهکار، بیش از آنکه نیازمند سرزنش باشد، محتاج بیداری و بازگشت است. در چنین فضایی، دعا معنایی عمیق می‌یابد. دعا پلی است میان بنده و پروردگار، وسیله‌ای برای جبران فاصله‌ها و التیام زخم‌های ناشی از لغزش‌ها. در دعای روز ششم، روح انسان به مراقبت بیشتر، پرهیز از غفلت و پناه بردن به لطف الهی فراخوانده می‌شود تا مبادا دوباره از محبوب خویش دور شود و سرمایه قرب را از دست بدهد. این دعا فضای درونی انسان را به سوی دقت بیشتر در کردار و پرهیز از غفلت سوق می‌دهد و او را به طلب پناه و هدایت الهی فرامی‌خواند تا مسیر بندگی را با ثبات و سلامت طی کند. در شرح دعای روز ششم ماه مبارک رمضان با دکتر مجتبی انصاری مقدم، فوق دکترای علوم قرآن و حدیث، پژوهشگر و استاد دانشگاه در حوزه معارف گفت‌وگو کرده‌ایم که در ادامه آمده است.
مرا در تاریکی گناهان رها مکن
دکتر انصاری مقدم در شرح فراز آغازین دعای روز ششم ماه مبارک رمضان با اشاره به حال انسانی که مرتکب گناه شده و به عنوان روزه‌دار در محضر خداوند متعال قرار گرفته است، اظهار کرد: در آغاز دعا، از خداوند خواسته می‌شود انسان را در معرض معصیت در مقابل خود قرار ندهد: «لا تَخْذُلْنِی فِیهِ لِتَعَرُّضِ مَعْصِیَتِکَ؛ خدایا مرا در این ماه به خاطر نزدیک شدن به نافرمانی‌ات وامگذار». در عرفان، «خذلان» به معنای ترک شدن از سوی خداوند است، حالتی که انسان را در برابر تمایلات نفسانی و گناه آسیب‌پذیر می‌کند. از آنجا که انسان در هر لحظه نیاز به هدایت و حمایت الهی دارد، این بخش از دعا به‌طور ضمنی می‌گوید معصیت، نتیجه غفلت از هدایت الهی است.
تحمل دوری از خداوند متعال محال است
دکتر انصاری مقدم، نویسنده و محقق در شرح فراز دیگر دعا با عنوان کردن مصائبی که انسان گناهکار با آن روبه‌رو است، بیان کرد: در دعای روز ششم پس از آنکه روزه‌دار درخواست می‌کند از دایره هدایت الهی خارج نشود، از خداوند متعال می‌خواهد «... وَ لا تَضْرِبْنِی بِسِیَاطِ نَقِمَتِکَ» یعنی خداوندا مرا با تازیانه‌های انتقامت عذاب مکن. انسان روزه‌دار در این فراز با اشاره به عدم تحمل پیامدهای‌عملکردش از خداوند می‌خواهد او را با «سیاط نقمت» خود نزند. در اینجا «سیاط نقمت» نماد عواقب گناهان است که بر اثر دوری از خداوند، روح انسان را می‌آزارد.
فراخوانی برای بازگشت
پژوهشگر حوزه دین در ادامه با اشاره به آخرین فرازهای دعا بیان می‌کند: در این دعا انسان روزه‌دار از خداوند متعال می‌خواهد انسان را از موجبات «سخط» خود دور نگه دارد: «زَحْزِحْنِی فِیهِ مِنْ مُوجِبَاتِ سَخَطِکَ؛ و از موجبات خشمت دورم بدار...». «سخط» در اینجا به معنای خشم الهی است که ناشی از عدم توبه و توجه به حقیقت است. از آنجایی که انسان با آگاهی از خواست خداوند و پذیرش اشتباهات خود به سوی تطهیر و بازگشت به سوی او گام برمی‌دارد، این درخواست در حقیقت فراخوانی است برای رفع تمامی موانع بازگشت به خداوند.
در نهایت و به عنوان آخرین خواسته در این روز، بنده از خداوند می‌خواهد این همه براساس «منّت» و «آیات» الهی صورت پذیرد: «وَ اَیَادِیکَ یَا مُنْتَهَی رَغْبَةِ الرَّاغِبِینَ؛ به فضل و عطاهایت، ای نهایت دلبستگی دل‌شدگان» چرا که تنها با لطف بی‌پایان و رحمت بی‌کران خداوند است که انسان می‌تواند از گناهان خود رهایی یابد و به قرب الهی برسد.
نظر شما