آستان قدس رضوی به برکت مرقد منور حضرت ثامنالحجج(ع) و انقلاب شکوهمند اسلامی، شاهد تحولات عظیم و چشمگیری در زمینههای سیاسی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی بوده است که از لحاظ کمی و کیفی، حتی با مجموع دستاوردهای چند قرن گذشته در این آستان نیز قابل مقایسه نیست. ازجمله این دستاوردها، موزههای آستان قدس رضوی است که یکی از مجموعههای بزرگ موزهای در ایران به شمار میرود و مجموعهای از برترین آثار تاریخی، هنری و فرهنگی را در خود جای داده؛ مجموعهای که هر ساله پذیرای خیل عظیمی از زائران و علاقهمندان به میراث فرهنگی، تاریخی و هنری ایران اسلامی است.
گنجینه آثار اهدایی مقام معظم رهبری
با گذشت هشت دهه از گشایش این موزه، این نهاد فرهنگی اکنون دارای پنج ساختمان است که با نمایش مجموعه متنوعی از آثار و اشیای گوناگون از دورههای مختلف تاریخی در ۱۸ گنجینه تخصصی، نقش بسزایی در ارتقای سطح دانش و تجربه بازدیدکنندگان ایفا میکند. گنجینه آثار اهدایی مقام معظم رهبری حضرت آیتالله العظمی خامنهای، یکی از گنجینههای نفیس موزههای آستان قدس رضوی است. ایشان از سال ۱۳۷۳ در پنج نوبت، مجموعهای از آثار نفیس شامل نسخ خطی، دستبافتهها، تابلوهای نقاشی، معرق، منبت، آثار حجمی، ماکت و.... را که در دوران مسئولیتهایشان به ایشان هدیه شده بود، به آستان قدس رضوی اهدا کردند. از این رو طبقه همکف گنجینه قرآن و نفایس به نمایش گزیدهای از این آثار اختصاص یافته است.
توجه خاص رهبر معظم انقلاب به آستان قدس رضوی
موزه هدایای مقام معظم رهبری شامل آثاری است که علاقهمندان به جمهوری اسلامی ایران اعم از سران کشورهای خارجی، شخصیتهای برجسته ایرانی و خارجی، هنرمندان و ارادتمندان به رهبر معظم انقلاب از دور و اکناف جهان؛ هنر و اشیای قدیمی خود را به ایشان اهدا کردهاند. عبدالحسین ملکجعفریان، رئیس اداره گنجینههای معاونت موزههای آستان قدس رضوی در این باره میگوید: «با توجه به ارزشمند بودن این اشیا و توجه خاص رهبر معظم انقلاب به آستان قدس رضوی، در ۲۲ بهمن ۱۳۷۳، موزهای با نام موزه هدایای مقام معظم رهبری در طبقه همکف ساختمان موزه قرآن و نفایس افتتاح شد».
نمایش ابعاد گستردهای از فرهنگ و دانش اسلامی
در بهار ۱۳۹۶ اما با هدف افزایش رضایتمندی زائران و مجاوران، ارتقای کیفیت ارائه خدمات موزه به صورت مفهومی و مجازی، معرفتافزایی بازدیدکنندگان و انتقال پیام به مخاطب و بازدیدکنندگان موزه، ضمن توسعه به سه تالار قرآنی، مفهومی و محتوایی و افزایش تعداد آثار به نمایش گذاشته شده، از فناوری جدید و دیجیتال نیز استفاده شد. ملک جعفریان در این خصوص میافزاید: «همچنین در مرداد ۱۴۰۳ از میان بیش از ۲۰هزار نسخه خطی اهدایی رهبر معظم انقلاب که در مخزن آثار خطی کتابخانه آستان قدس رضوی نگهداری میشود، تعداد ۳۲ عنوان از نسخههای خطی با تأکید بر تنوع موضوعی و نفاست آثار که نمایانگر ابعاد گستردهای از فرهنگ و دانش اسلامی است، انتخاب و به نمایش گذاشته شد».
آثاری دارای ارزش فرهنگی، هنری و حتی تاریخی
آثار به نمایش درآمده در این موزه شامل اشیای هنری متنوعی مانند تابلوهای خط و تذهیب، نقاشی، تراش روی شیشه، معرق چوب و صدف، سوزندوزی، قلمزنی روی مس، انواع ظروف، ماکتها و آثار حجمی، مدالها و سکهها، همچنین مجموعه ارزشمندی از فرش و منسوجات است. برخی از آثار اهدایی علاوه بر دارا بودن ارزش فرهنگی و هنری، ارزش تاریخی نیز دارند. ازجمله دو قطعه پارچه کتیبهدار از روپوش خانه کعبه، مهر نایب اول امام زمان(عج) و پرچم عشایر خوزستان. در ادامه به معرفی منتخی از آثار موزه هدایای مقام معظم رهبری میپردازیم.
۱. مهر منسوب به نخستین نایب امام زمان(عج)
مهر منسوب به عثمان بن سعید عمری، نخستین نایب خاص امام زمان(عج) در دوران غیبت صغری که در قالب یک انگشتر است در سال ۱۳۹۳ توسط سیدحسن نصرالله، دبیرکل شهید حزبالله لبنان به رهبر معظم انقلاب تقدیم شده و در حال حاضر در گنجینه هدایای مقام معظم رهبری موزه آستان قدس رضوی نگهداری و نمایش داده میشود. سنگ این اثر ارزشمند از عقیق یمنی و به رنگ سبز است که روی آن جمله «عدتی یوم الوعید عثمان بن سعید» به چشم میخورد. مهر یاد شده در ابعاد ۲ در ۲ سانتیمتر ساخته شده و طبق آزمایشهای انجام شده، قدمت آن به سالهای ۲۵۰ تا ۳۰۰ هجری قمری برمیگردد که زمان فوت عثمان بن سعید عمری نیز پیش از سال ۲۶۷ قمری اعلام شده است.
۲. تابلو آیات قرآن روی دُر نجف
این تابلو مشتمل بر ۸۵ قطعه دُر نجف است که آیات قرآن کریم روی آنها حکاکی شده است. این قطعات با تکنیک کلاژ روی زمینه چوب مزین به نقوش ختایی و معرق کار شده است. ابعاد تابلو مذکور ۷۱*۵۱ سانتیمتر است.
۳. تابلو معرق چوب عصر عاشورا
این تابلو با اقتباس از اثر استاد محمود فرشچیان و متشکل از ۳۰ نوع چوب به رنگهای طبیعی و همچنین صدف، مس، برنج و آلومینیوم است که توسط هنرمندان بسیجی از کرج، سال ۱۳۸۱ در ابعاد ۴*۶ متر ساخته شده است.
۴. بقایای پرچم واقعه جهاد اسلامی
بقایای پرچم واقعه جهاد اسلامی عشایر عرب خوزستان علیه استعمار انگلیس پس از جنگ جهانی اول، مربوط به سال ۱۲۹۴ شمسی است. این پرچم نماد مقاومت و مبارزه با استکبار است.
نظر شما