در طول تاریخ، مسلمانان در اقصی نقاط جهان مورد آزار و اذیت دشمنان قرار گرفتهاند اما اینکه واکنش مسلمانان به این آسیبها و حتی اعلان جنگها چه بوده، در هر دورهای با توجه به مقتضیات زمانه متفاوت بوده است. در زمان نبی اکرم(ص) تا مدتهای مدیدی مسلمانان در مقابل آزارهای دشمنان از طرف خداوند متعال به صبر و تقیه دعوت میشدند تا زمانی که در ماه رمضانی مسلمانان با زبان روزه به جهاد امر شدند؛ آری از جنگ بدر سخن میگوییم. از این زمان مفهوم جهاد به آیات قرآن کریم راه یافت و انواع آن، قوانین و مقررات مشخصی بر آن وضع شد. مفسران در ذیل آیات مختلف، راهبردهای زیادی در مورد جهاد و جنگ به شیوه مسلمانی بیان کرده و فقهها در باب مستقلی درباره احکام آن سخن گفتهاند.
طبق آیات ۹ تا ۱۱ سوره انفال، خداوند در جنگ بدر سپاه اسلام را با گروهی از فرشتگان حمایت کرد و بر قلب دشمنان ترس انداخت و برای مدت کوتاهی، سکینه و آرامشی در دل مسلمانان نشاند تا روحشان آرام شود و در نهایت پیروز شوند. در ادامه مروری بر آموزههای این جنگ داریم.
به نام خداوند ایستادگی کنید
جنگ یا غزوه بدر، نخستین رویارویی جنگی پیامبر(ص) با مشرکان قبیله قریش بود. این جنگ در ۱۷ رمضان اتفاق افتاد و سوره انفال و آلعمران به آن اشاره کردهاند. سوره انفال پس از جنگ بدر نازل شد. این سوره دارای آموزههای بسیاری برای مسلمانان درخصوص برخورد و مقابله با دشمنان و همچنین منافقان است. به همین خاطر در طول تاریخ و به هنگامه رزم و جهاد مسلمانان، مفسران و علما برای راهنمایی مردم به آیات این سوره ارجاع دادهاند. این سوره دارای راهبردهای زیادی برای امروز ما بهویژه در بحبوحه جنگ و جدال با دشمن دیرینه سرزمین ایران و مسلمانان یعنی آمریکا و رژیم غاصب اسرائیل است. یکی از آموزههایی که براساس این سوره میتوان به آن اشاره کرد، بسیار یاد کردن خداوند در وقت مواجهه با دشمن است. آنچنان که میخوانیم: «ای اهل ایمان! هنگامی که [در میدان نبرد] با گروهی [از مشرکان و کافران] برخورد کردید، ایستادگی کرده و خدا را بسیار یاد کنید تا رستگار شوید». روی سخن این آیه با ماست؛ با ما که در میدان نبرد، با یادآوری قدرت خداوند و ذکر بسیار او ثابتقدم باشیم و ایستادگی کنیم.
به فرمان الهی در کنار هم
از اصول اولیه پیروزی هر گروه جهادی در میدان جنگ، اطاعت از رهبر است. خداوند متعال در سوره انفال به مؤمنان امر میکند از پروردگار و رسولش در زمان مواجهه با دشمن فرمانبرداری کنند. در آیه ۴۶ میخوانیم: «و از خدا و پیامبرش فرمان برید...». پس از فرمانبرداری از خدای متعال، این آیه به ما میگوید برای پیروزی و رستگاری باید پیرو پیامبر(ص) و پیرو فرمان ولیمان باشیم. اما این تنها راهبرد این آیه نیست. کارکردی که این آیه ذیل فرمانبرداری از رهبر برای ما به ارمغان میآورد همانا امر مهم وحدت در زمان جنگ است. از پیامبر اکرم(ص) نقل شده است: «از حاکمان الهی اطاعت کنید و گوش بهفرمان باشید، زیرا اطاعت از رهبری مایه «وحدت امت اسلام» است» (امالی مفید، جلد ۱، ص ۱۴، مجلس۲، حدیث ۲).
وحدت و انسجام، رمز پایستگی و پیروزی هر ملت حتی با کمی عده مثل زمان جنگ بدر است. امام علی(ع) در توضیح این مفهوم میفرمایند: «جایگاه رهبر و سرپرست در اجتماع، جایگاه رشتهای است که دانهها را به هم پیوند داده و جمع میکند و آنگاه که آن رشته بگسلد، دانهها پراکنده شده و هرگز تمام آنها جمع نخواهند شد» (نهجالبلاغه، خطبه ۱۴۶)؛ رشتهای که باید به آن چنگ زده و فرمانبردارش باشیم.
مانند جنگ بدر در کنار هم
نکته کلیدی دیگر برای پیروزی، آنچنان که سربازان اندک پیامبر(ص) در زمان جنگ بدر با عده کم مقابل کفار قریش به آن دست یافتند، دوری از درگیری و نفاق است. در آیه ۴۶ سوره انفال خداوند میفرماید «وَلَا تَنَازَعُوا» با یکدیگر نزاع نکنید و در ادامه آیه آمده است: «و هرگز راه اختلاف و تنازع نپویید که بر اثر تفرقه ترسناک و ضعیف شده و قدرت و عظمت شما نابود خواهد شد، بلکه همه باید یکدل، پایدار و صبور باشید که خدا همیشه با صابران است». انسجام میان نیروها، اتحاد و دوری از اختلاف و تفرقه، از دستورات الهی است که در آیات متعدد به آن فرمان داده شده است. حال سؤال اینجاست با چه قوه و مهارتی میتوان انسجام را رعایت کرد؟ آیات قرآن در این خصوص به ما پاسخ داده است. در حقیقت با صبوری و خویشتنداری در موقعیتهای سخت و حساس جنگی است که میتوانیم انسجام و وحدت را حفظ کنیم. کما اینکه مشاهده میکنیم این روزها ملت ایران نیز با همه اختلاف سلیقهها در کنار هم و با تأسی به گذشت و همدلی در پی حفظ اتحاد و انسجام جامعه هستند.
یک مؤمن در برابر ۱۰ مشرک
در ادامه در آیه ۶۵، خداوند متعال میفرماید: «ای پیامبر! مؤمنان را به جنگ(با دشمن) تشویق کن! هرگاه ۲۰ نفر با استقامت از شما باشند، بر ۲۰۰ نفر غلبه میکنند و اگر ۱۰۰ نفر باشند، بر هزار نفر از کسانی که کافر شدند، پیروز میشوند؛ چرا که آنها گروهی هستند که نمیفهمند».
در تفاسیر مختلف در ذیل این آیه موارد چندی ذکر شده است اما اصلیترین نکته آن است که این آیه، توازن داشتن و برابری قوا در تعداد افراد را رد کرده و به روحیه، ایمان و صبر تکیه میکند و برای اینکه گمان نشود پیروزی ۲۰ نفر بر ۲۰۰ نفر مبالغه است، تکرار میکند ۱۰۰نفر بر هزار نفر چیره میشوند، به شرط آنکه مؤمن و صابر باشند. در جنگهای صدر اسلام، هرگز موازنه آماری میان مؤمنان و کفار نبوده است. در جنگ بدر، ۳۱۳ نفر در برابر هزار نفر، در احد ۷۰۰مسلمان در مقابل ۳هزار کافر، در جنگ خندق ۳هزار نفر در برابر ۱۰هزار نفر و در جنگ موته ۱۰هزار مسلمان در مقابل ۱۰۰هزار نفر از کفار قرار داشتند. امام صادق(ع) فرمودند: «در آغاز کار، یک مؤمن مأمور بود با ۱۰ مشرک جهاد کند و حق فرار و پشت کردن نداشت» (کافی، ج ۵، ص ۶۹).
آماده جهاد با قلبی آرام
انسان در هر حالتی که باشد میتواند با خدای متعال به مناجات بپردازد و چه زمانی واجبتر از هنگامه جنگ و جهاد؟ در جبههها مسلمانان نه تنها با اذکار و ادعیه به درگاه خداوند متوسل میشوند بلکه در هنگامه حرکت و مقاومت و در بحبوحه کارزار نیز خود را به سپر دعا تجهیز میکنند. اما توسل بدون تدبیر و آمادگی جایز نیست، به همین منظور آیه ۶۰ سوره انفال به تهیه ابزار جنگی و آمادگی همهجانبه مسلمانان در برابر دشمنان دستور میدهد. «در برابر آنها (دشمنان) آنچه توانایی دارید از نیرو آماده سازید (و همچنین) اسبهای ورزیده (برای میدان نبرد) تا به وسیله آن، دشمن خدا و دشمن خویش را بترسانید و (همچنین) گروه دیگری غیر از اینها را که شما نمیشناسید و خدا میشناسد و هر چه در راه خدا (و تقویت بنیه دفاعی اسلام) انفاق کنید، به شما بازگردانده میشود و به شما ستم نخواهد شد». رهبر شهید انقلاب درباره اهمیت این امر با اشاره به این آیه میفرمایند: «دشمن وقتی احساس کند شما ضعیفید، تشویق میشود به حمله؛ وقتی احساس کند شما نیرومند هستید، اگر قصد حمله هم داشته باشد، مجبور میشود تجدیدنظر کند. لذا میفرماید: تُرهِبونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَ عَدُوَّکُم؛ این اِعداد و استعدادی که در قرآن بر آن تأکید شده «تُرهِبونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّه»است، ایجاد امنیت برای کشور است». ۲۶/۵/۱۴۰۲
نظر شما