نمایشگاه «مسلخ عشق» از ۸فروردین ماه در نگارخانه موزه حرم مطهر رضوی گشایش یافت. رویدادی فرهنگی که مجموعهای از آثار مکتوب، نسخههای وقفی و دستنوشتههای تاریخی را در کنار آثار خوشنویسی و نقاشیخط به نمایش گذاشته و بهعنوان یکی از ویژهترین برنامههای فرهنگی آغازین سال ۱۴۰۵ در آستان قدس رضوی معرفی شده است. این نمایشگاه که به همت معاونت موزهها و گنجینههای فرهنگی آستان قدس رضوی تدارک دیده شده، تا ۲۷فروردین ماه پذیرای عموم علاقهمندان است و بازدید از آن برای همگان بهصورت رایگان امکانپذیر خواهد بود.
روایتی از دستنوشتهها و آثار خطی در موزه رضوی
چیدمان نمایشگاه شامل ۴۰ اثر است؛ آثاری که از میان مجموعه بزرگتری از نسخههای خطی و یادداشتهای موجود در کتابخانه مرکزی آستان قدس انتخاب شدهاند. سه نمونه از این مجموعه، دستنوشتههایی هستند که در جریان بازدیدهای رسمی از مراکز فرهنگی و عمرانی آستان قدس رضوی در فاصله سالهای ۱۳۶۷ تا ۱۳۷۴ ثبت شدهاند. این دستنوشتهها که در دفتر یادبود برخی بخشها به یادگار ماندهاند، اکنون برای نخستین بار در قالب نمایشگاهی عمومی در معرض دید بازدیدکنندگان قرار گرفته است.از دیگر بخشهای این رویداد، ۶تقریظ ثبت شده بر نسخههای خطی اهدایی است که در کتابخانه مرکزی آستان قدس نگهداری میشود. این یادداشتها نشاندهنده رویکرد نسخهشناسانه و توجه دقیق به محتوای آثار خطی است و ازاینرو، ارزش پژوهشی و موزهای قابل توجهی دارد. مسئولان این مجموعه فرهنگی تأکید میکنند بخش قابل ملاحظهای از این آثار تاکنون تنها در قالب فهرست نسخ خطی منتشر شده و ارائه مستقیم آنها در قالب نمایشگاه، فرصت کمنظیری برای پژوهشگران نسخههای اسلامی و علاقهمندان به میراث مکتوب به شمار میرود.
نمایشگاهی متکی بر ترکیب آثار مکتوب و هنرهای تجسمی
بخش دیگر «مسلخ عشق» به آثار هنری استاد میرحسین زنوزی، هنرمند شناختهشده تبریزی اختصاص دارد.
۳۱ تابلو خوشنویسی و نقاشیخط از آثار این هنرمند که متن بسیاری از آنها برگرفته از ادعیه، عبارات وحدانی، اشعار آیینی و گزیدههایی متناسب با حال و هوای نمایشگاه بوده، در سالن به نمایش درآمده است. ترکیب خط، رنگ، نقوش ایرانی و چینش بصری این آثار، فضای نمایشگاه را از حالت صرفاً متنی خارج کرده و در کنار نسخ خطی، لایهای هنری و معاصر به مجموعه افزوده است.
عبدالحسین ملکجعفریان، رئیس اداره گنجینههای معاونت موزهها و گنجینههای فرهنگی آستان قدس رضوی درباره جزئیات این انتخابها توضیح داده است سه دستنوشته نمایشگاه مربوط به بازدیدهای رسمی در سالهای ۱۳۶۷، ۱۳۷۳ و ۱۳۷۴ است و در کنار این اسناد، مجموعه تقریظهای معرفی شده نیز با هدف ارائه بخشی ملموس از فعالیتهای نسخهپژوهانه و کتابشناختی انتخاب شدهاند. او همچنین تأکید کرده تابلوهای استاد زنوزی از میان آثاری انتخاب شدهاند که بیشترین هماهنگی موضوعی را با حال و هوای آیینی نمایشگاه داشتهاند. این نمایشگاه، از دید برگزارکنندگان، فرصتی برای یادآوری اهمیت نسخههای وقفی و میراث مکتوبی است که در طول دهههای گذشته به کتابخانه رضوی اهدا شدهاند. کتابخانه مرکزی آستان قدس یکی از بزرگترین مراکز نگهداری نسخ خطی در جهان اسلام به شمار میرود و مجموعه آن تا امروز بهطور مداوم از سوی واقفان، پژوهشگران و مجموعهداران گسترش یافته است.
رویکرد تمدنی در معرفی نسخههای خطی
در آیین گشایش این نمایشگاه، دکتر عبدالحمید طالبی، رئیس سازمان علمی و فرهنگی آستان قدس رضوی با اشاره به جایگاه کتابخانه مرکزی در میان گنجینههای معتبر منطقه، تأکید کرد بخش قابل توجهی از اعتبار این مرکز به واسطه مجموعه گسترده نسخههای خطی وقفی است. به گفته او، نگاه تمدنی به میراث مکتوب زمانی محقق میشود که این آثار نه فقط نگهداری، بلکه برای گروههای مختلف جامعه معرفی و تبیین شوند. طالبی همچنین ابراز امیدواری کرد نسخههای خطی موجود که بخشهایی از فهرست آنها چاپ شده، بتواند در قالب برنامههایی آموزشی و نمایشگاهی به طور گستردهتر در آینده نزدیک ارائه شود. او این اقدام را راهی برای ترویج فرهنگ کتابآگاهی، تقویت نذرهای فرهنگی و توسعه مشارکتهای عمومی در حوزه میراث مکتوب دانست.
او همچنین در این مراسم از برنامههای فرهنگی آتی خبر داد؛ از جمله انتشار مجموعهای از تقریظهای موجود و همچنین آمادهسازی کتابی شامل تصاویر مربوط به حضورهای مختلف در حرم مطهر رضوی. به گفته طالبی، بهرهبرداری از مجموعه دستنوشتهها در سایر بخشهای آستان قدس نیز از دیگر طرحهای در دست اجراست؛ طرحهایی که قرار است اسناد پراکنده موجود را در قالب مجموعههای منسجم به علاقهمندان عرضه کند.
موزهای برای روایت اسناد و خاطرهها
نمایشگاه «مسلخ عشق» در واقع تلاشی است برای نزدیکتر کردن مخاطبان عمومی با اسناد و میراث مکتوبی که معمولاً در مخازن تخصصی کتابخانهها نگهداری شده و کمتر امکان مشاهده مستقیم آنها فراهم میشود. چنین نمایشگاههایی علاوه بر جنبه هنری، کارکردی پژوهشی نیز دارند و به بازدیدکنندگان امکان میدهند با روند نگهداری، مطالعه و معرفی نسخههای خطی و اسناد تاریخی آشنا شوند. در سالهای اخیر، موزهها و کتابخانههای بزرگ تلاش کردهاند بخشی از گنجینههای خود را در قالب نمایشگاههای موضوعی عرضه کنند تا مخاطبان فراتر از محیطهای دانشگاهی نیز بتوانند با ارزش و اهمیت این آثار آشنا شوند. نمایشگاه مسلخ عشق نیز در همین چارچوب شکل گرفته و با ترکیب اسناد مکتوب، آثار هنری و روایتهای تاریخی تلاش دارد تصویری ملموس از بخشی از میراث مکتوب معاصر را ارائه دهد. ارائه گزیدهای از آثار در قالب نمایشگاه، علاوه بر ایجاد ارتباط مستقیم میان مخاطب و اثر، میتواند به شناخت بهتر تاریخ فرهنگی و اجتماعی نیز کمک کند. در این میان، نسخههای خطی و دستنوشتهها از مهمترین منابع برای مطالعه تاریخ، اندیشه، فرهنگ و تحولات علمی به شمار میآیند. منابعی که هر کدام علاوه بر متن اصلی، اطلاعات ارزشمندی درباره زمانه، شیوه نگارش، سنتهای علمی و حتی روابط فرهنگی دورههای مختلف را در اختیار پژوهشگران قرار میدهند.
ترکیب خط و روایت در فضای نمایشگاه
یکی از ویژگیهای قابل توجه نمایشگاه مسلخ عشق، ترکیب آثار مستند با جلوههای هنری است. در کنار اسناد و یادداشتهای تاریخی، تابلوهای خوشنویسی و نقاشیخط استاد میرحسین زنوزی فضای بصری نمایشگاه را شکل دادهاند. این آثار که با بهرهگیری از عناصر سنتی خوشنویسی ایرانی و تکنیکهای نقاشیخط خلق شدهاند، تلاش دارند میان متن و تصویر پیوندی تازه برقرار کنند. در این تابلوها، ترکیببندی حروف، رنگهای گرم و بافتهای متنوع موجب شده مخاطب با تجربهای بصری از هنر خطاطی مواجه شود. حضور چنین آثاری در کنار نسخههای خطی، نمایشگاه را از یک ارائه صرفاً اسنادی فراتر برده و آن را به فضایی هنری و تأملبرانگیز تبدیل کرده است. انتخاب آثار هنری این بخش با توجه به پیوند موضوعی آنها با فضای معنوی نمایشگاه انجام شده است. از این منظر، هدف آن بوده که مخاطب در مسیر بازدید، با لایههای مختلفی از تجربه فرهنگی، از مشاهده اسناد تاریخی گرفته تا تأمل در جلوههای بصری هنر خوشنویسی مواجه شود.
فرصتی برای آشنایی عمومی با گنجینههای مکتوب
نمایشگاه مسلخ عشق با ارائه مجموعهای معدود اما نماینده از آثار، تلاش دارد مخاطبان بتوانند با بخشی از ظرفیتهای فرهنگی و پژوهشی این مجموعه آشنا شوند. در کنار این هدف، معرفی سنت وقف فرهنگی و نقش آن در حفظ میراث مکتوب نیز از دیگر محورهای مورد توجه برگزارکنندگان بوده است. نمایشگاه مسلخ عشق تا ۲۷ فروردین سال جاری در نگارخانه موزه رضوی واقع در صحن کوثر حرم مطهر رضوی برپاست و علاقهمندان میتوانند هر روز از ساعت ۸:۳۰ تا ۱۴ از آن بازدید کنند. این نمایشگاه با ارائه ۴۰ اثر شامل دستخطها، تقریظهای منتخب و آثار خوشنویسی و نقاشیخط تلاش دارد بخشی از تاریخ مکتوب و جلوههای هنری مرتبط با آن را در قالبی موزهای و در دسترس عموم مخاطبان به نمایش بگذارد.
نظر شما