در جریان حملات هوایی اخیر به تهران، یکی از کنیسه‌های شناخته‌شده پایتخت هدف قرار گرفت و به‌طور کامل ویران شد؛ کنیسه «رفیع‌نیا» که در خیابان بزرگمهر تهران قرار داشت، از مراکز فعال مذهبی جامعه یهودیان تهران محسوب می‌شد و سال‌ها محل برگزاری آیین‌های مذهبی و گردهمایی‌های این جامعه بود.

خسارت به نسخه های چند صد ساله تورات

منابع جامعه کلیمیان ایران می‌گویند این بنای مذهبی در جریان این حمله آسیب جدی دیده و احتمال می‌رود شماری از نسخه‌های چند صد ساله تورات که در آن نگهداری می‌شد نیز دچار خسارت شده باشند.

مرجان یشایایی، روزنامه‌نگار و هم‌بنیان‌گذار جامعه فارغ‌التحصیلان یهودی ایران، با تأیید تخریب کامل این کنیسه گفته است که ساختمان آن در این حمله هوایی کاملاً از بین رفته است.

به گفته او، این بنا متعلق به دوره پهلوی دوم بود و اگرچه در فهرست آثار ملی ثبت نشده بود، اما از نظر تاریخی و مذهبی برای جامعه یهودیان تهران اهمیت قابل توجهی داشت.

به گفته یشایایی، در داخل این کنیسه تعدادی نسخه تورات با قدمت چند صد سال نگهداری می‌شد که هنوز مشخص نیست چه میزان از آنها در جریان حمله آسیب دیده یا نجات داده شده‌اند. او همچنین افزود که بررسی وضعیت این آثار مذهبی همچنان ادامه دارد و اطلاعات دقیقی از سرنوشت آنها منتشر نشده است.

با وجود شدت تخریب ساختمان، گزارش‌ها حاکی از آن است که در زمان حمله هیچ‌ یک از اعضای جامعه یهودیان در کنیسه حضور نداشتند و بنابراین تلفات جانی در پی نداشته است. منابع جامعه کلیمیان ایران نیز اعلام کرده‌اند که فعالیت دیگر کنیسه‌های کشور همچنان ادامه دارد و آیین‌های مذهبی طبق روال معمول برگزار می‌شود.

کنیسه «رفیع‌نیا» در میان یهودیان تهران با نام «کنیسه مشهدی‌ها» یا «خراسانی‌های تهران» نیز شناخته می‌شد. این مرکز مذهبی به‌ ویژه محل تجمع و برگزاری آیین‌های دینی یهودیان خراسانی ساکن پایتخت بود و برای دهه‌ها نقش مهمی در حفظ پیوندهای مذهبی و اجتماعی این جامعه ایفا می‌کرد.

دومین جمعیت بزرگ یهودیان در غرب آسیا

ایران از نظر جمعیت یهودیان یکی از مهم‌ترین کشورهای منطقه به شمار می‌رود و گفته می‌شود پس از سرزمین‌های اشغالی، دومین جمعیت بزرگ یهودیان در غرب آسیا در ایران زندگی می‌کنند.

جامعه یهودیان ایران تاریخی چند هزار ساله در این سرزمین دارد و در شهرهایی مانند تهران، شیراز، اصفهان و کرمانشاه دارای کنیسه‌ها و مراکز مذهبی فعال هستند.

در پی تخریب کنیسه رفیع‌نیا، جامعه کلیمیان ایران با انتشار بیانیه‌ای این اقدام را محکوم کرد. در این بیانیه آمده است که تخریب این کنیسه در جریان حملات صورت گرفته و نشان می‌دهد که حملات انجام ‌شده میان اقوام و مذاهب مختلف ایرانی تفاوتی قائل نمی‌شود.

در بخش دیگری از این بیانیه تأکید شده است که جامعه کلیمیان ایران همچنان در کنار دیگر شهروندان کشور ایستاده و بر اتحاد تاریخی خود با مردم ایران تأکید دارد. این بیانیه همچنین همبستگی جامعه یهودیان ایران با کشور و مردم را مورد اشاره قرار داده است.

این بیانیه به امضای چهره‌ها و نهادهای مختلف جامعه کلیمیان ایران از جمله خاخام یونس حمامی لاله ‌زار، رهبر دینی جامعه کلیمیان ایران، همایون سامه یح نجف آبادی نماینده ایرانیان کلیمی در مجلس شورای اسلامی و انجمن‌های کلیمیان تهران، شیراز، اصفهان و کرمانشاه رسیده است.

کارشناسان حوزه میراث فرهنگی و ادیان نیز معتقدند تخریب مراکز مذهبی، علاوه بر خسارت‌های مادی، می‌تواند به از بین رفتن بخشی از میراث فرهنگی و تاریخی جوامع دینی منجر شود؛ بسیاری از کنیسه‌های ایران علاوه بر کارکرد مذهبی، دارای ارزش تاریخی و فرهنگی هستند و بخشی از تاریخ حضور چند هزار ساله یهودیان در این سرزمین را بازتاب می‌دهند.

در حال حاضر اطلاعات دقیق‌تری درباره میزان خسارت واردشده به آثار مذهبی موجود در این کنیسه منتشر نشده است، اما فعالان جامعه یهودیان ایران ابراز امیدواری کرده‌اند که بخشی از این آثار ارزشمند نجات یافته باشد. همزمان، بررسی ابعاد خسارت و سرنوشت نسخه‌های قدیمی تورات که در این مکان نگهداری می‌شد، همچنان ادامه دارد.