اقیانوس‌ها، دریا و پهنه‌های آبی، به شکل عام و آبراهه‌ها و تنگه‌های طبیعی و کانال‌های مصنوعی، از دیرباز تاکنون به دلایل متعدد، از نقاط کانونی توجه جوامع انسانی بوده و این توجه مشترک منجر به بروز تعارض منافع گسترده‌ای در ادوار مختلف تاریخی شده است. آبراهه‌ها، تنگه‌های طبیعی و کانال‌های مصنوعی در جغرافیایی وسیع در سطح گیتی پراکنده‌اند که مهم‌ترین آن‌ها از منظر اقتصاد، امنیت و سیاست عبارت‌اند از:
تنگه هرمز در جنوب غرب آسیا که کشورهای مجاور آن ایران و برونگان شمالی عمان (مسندم) هستند. این تنگه بین‌المللی با عبور ۲۰ تا ۳۰ درصد نفت تجارت‌شده دریایی جهان و به عنوان شریان اصلی ترانزیت انرژی از خلیج‌فارس، گلوگاه ژئوپلیتیکی جهانی شناخته می‌شود و در جریان درگیری اخیر میان طرف ایرانی و آمریکایی-صهیونیستی تا اندازه زیادی به شکل کامل بسته شده است. در یک نگاه ابتدایی، ایران از این تنگه به عنوان اهرم ژئوپلیتیکی، امنیتی و بازدارندگی راهبردی و عمان از آن با هدف کنترل عبور امن، خدمات بندری و ظرفیت‌های میانجی‌گرانه استفاده کرده است.
تنگه باب‌المندب نیز در جنوبی‌ترین بخش قاره آسیا و بین کشورهای یمن، جیبوتی و اریتره قرار دارد و دریای سرخ را به اقیانوس هند متصل می‌کند. این تنگه نیز اساسی‌ترین مسیر ارتباطی به‌ویژه در حوزه انرژی در مسیر حیاتی اروپایی-آسیایی به شمار می‌رود. جیبوتی از موقعیت این تنگه برای استقرار پایگاه‌های نظامی و خدمات لجستیکی بهره برده و یمن به‌ویژه پس از قدرت‌یابی انصارالله در صنعا از آن به عنوان یک اهرم امنیتی و ژئوپلیتیکی به‌خصوص در هماهنگی با جبهه مقاومت استفاده کرده است.
تنگه بسفر که به شکل انحصاری در اختیار جمهوری ترکیه است اتصال دریای سیاه به مدیترانه را فراهم می‌کند. این تنگه اصلی‌ترین مسیر صادرات انرژی روسیه و اوکراین بوده و ترکیه با اعمال کنترل بر عبور و مرور به کسب درآمد از طریق آنچه فروش خدمات دریایی گفته می‌شود مشغول است و علاوه بر این از آن به عنوان ابزاری در راستای پیشبرد اهداف سیاسی خود استفاده می‌کند. داردانل نیز تنگه دیگری است که انحصاراً در اختیار این کشور بوده و به عنوان مکمل بسفر، دریای اژه را به دریای مرمره وصل می‌کند و با وجود اهمیت کمتر، اما با حساسیت زیاد در خدمت تأمین منافع امنیتی و نظامی ترکیه است.
در اروپا تنگه‌های جبل‌الطارق میان اسپانیا، مراکش در شمال آفریقا و بریتانیا (به عنوان استعمارگر جبل‌الطارق) اتصال مدیترانه به اقیانوس اطلس را برقرار می‌کند و مسیر اصلی کشتیرانی اروپایی است و تنگه دانمارک میان کشورهای دانمارک و سوئد، دریای بالتیک را به دریای شمال وصل می‌کند. کانال کیل در آلمان و کانال کورینت در یونان نیز ازجمله آبراهه‌های مصنوعی هستند که به ترتیب دریای شمال را به بالتیک و دریای اژه را به ایونی متصل می‌کنند.
تنگه مالاکا در جنوب شرق آسیا در مجاورت کشورهای مالزی، اندونزی و سنگاپور، شلوغ‌ترین مسیر دریایی جهان است که به عنوان شریان اصلی انرژی شرق آسیا (چین، ژاپن، کره و...) شناخته می‌شود.
تنگه تایوان نیز که میان چین و تایوان قرار دارد مسیر اصلی تجارت شرق آسیا و کانون تنش ژئوپلیتیکی در حوزه پیرامونی چین به‌شمار می‌رود. در شرقی‌ترین نقطه آسیا، تنگه کره در مجاورت کره‌جنوبی و ژاپن، اتصال دریای چین شرقی به دریای ژاپن را محقق می‌کند و در راهبردهای امنیت ملی دو کشور از جایگاه مهمی برخوردار است.
در قاره آفریقا تنگه موزامبیک میان موزامبیک و ماداگاسکار به عنوان مسیر جایگزین برای تجارت در جنوب آفریقا اهمیت بسیاری دارد و کانال سوئز که به شکل انحصاری در حاکمیت مصر قرار دارد، اتصال مدیترانه به دریای سرخ را تأمین کرده و کاهش شدید زمان و هزینه حمل‌ونقل در گستره‌ای جهانی را فراهم آورده است. این موقعیت جغرافیایی به مصر امکان درآمد ارزی گسترده و توسعه قدرت در ساحات ژئوپلیتیکی را داده است.
در قاره آمریکا تنگه فلوریدا میان آمریکا و کوبا خلیج مکزیک را به اقیانوس اطلس متصل کرده و تنگه ماژلان میان شیلی و آرژانتین تا پیش از تأسیس کانال پاناما از اهمیت بالایی برخوردار بوده است. کانال پاناما که در اختیار دولت پاناماست اتصال اقیانوس اطلس و آرام را فراهم کرده و برای دولت پاناما درآمدهای ترانزیتی قابل توجهی به همراه داشته است.
در یک نگاه اجمالی، کارکرد تنگه‌ها عمدتاً ژئوپلیتیکی، امنیتی و ترانزیتی هستند و همین امر، موجبات استفاده مؤثر کشور یا کشورهای ساحلی از این موهبت جغرافیایی را فراهم کرده است.