بهگزارش قدس آنلاین، سرانجام پس از دنیایی کش و قوس و تأخیر و تعجیل دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، در روزهای ۱۴ و ۱۵ می ۲۰۲۶ به پکن سفر کرد و با شی جینپینگ، رهبر حزب کمونیست چین، دیدار دوجانبهای داشت. این نخستین سفر یک رئیسجمهور آمریکا به چین پس از سالها تلقی میشود و در شرایطی حساس انجام شد که تنشهای تجاری، رقابت فناوری، مسئله تایوان و بهویژه جنگ تحمیلی آمریکا و اسرائیل علیه ایران، سایه سنگینی بر روابط دوجانبه افکنده بود. سفر ترامپ که ابتدا برای آوریل برنامهریزی شده بود، به دلیل تحولات مربوط به درگیری با ایران به تأخیر افتاد و در نهایت به یک دیدار فشرده دو روزه تبدیل شد.
اهداف اصلی اعلام شده از سوی دولت آمریکا پیش از سفر شامل دستیابی به معاملات تجاری ملموس مانند فروش محصولات کشاورزی آمریکا (سویا و گوشت گاو)، هواپیماهای بوئینگ، انرژی و بهبود دسترسی به بازار چین، تشکیل مکانیسمهایی مانند هیئت تجارت و هیئت سرمایهگذاری برای نظارت بر تعهدات، گسترش دسترسی به مواد معدنی کمیاب و کنترل صادرات، جلب همکاری چین برای کمک به پایان جنگ با ایران، بازگشایی تنگه هرمز و قطع حمایت نظامی از تهران و در نهایت مدیریت مسئله تایوان بدون دادن امتیازات استراتژیک عمده بود.
از سوی دیگر، چین بر حفظ ثبات در روابط، جلوگیری از تشدید تعرفهها و تأکید بر تایوان بهعنوان مهمترین و حساسترین مسئله دوجانبه تمرکز داشت. هر دو طرف دیدار را مثبت و سازنده توصیف کردهاند؛ اما تحلیلگران و اندیشکدههای مطرح معتقدند این اجلاس بهویژه برای ترامپ در حدی که بتواند تنش را مدیریت کند، دستاورد داشته و خبری از توافقهای تحولآفرین وجود ندارد.
تجارت و اقتصاد
در حوزه تجارت و اقتصاد، ترامپ پس از دیدار از «معاملات فوقالعاده» سخن گفت و به خرید احتمالی سویا، محصولات کشاورزی، نفت و بهویژه هواپیماهای بوئینگ اشاره کرد. گزارشها حاکی از آن است چین متعهد به خرید حدود ۲۰۰ هواپیمای بوئینگ شده و ظرفیت خریدهای بیشتر تا ۷۵۰ فروند نیز به میان آمده، هرچند تأیید رسمی و کامل از سوی پکن منتشر نشده است. بحثهایی درباره تشکیل هیئت تجارت برای نظارت بر تعهدات تجاری غیرحساس و هیئت سرمایهگذاری نیز پیش رفت؛ اما اعلام رسمی معاملات بزرگ و ساختاری جدید محدود ماند.
طبق گزارش شورای روابط خارجی (سیافآر)، چین در موقعیت دست بالا قرار داشت و هدفش خرید زمان برای تثبیت موقعیت فناوری و صنعتی خود بود، در حالی که آمریکا به دنبال پیروزیهای نمادین مانند خریدهای کشاورزی و هوافضا برای نمایش به پایگاه داخلی بود. شورای روابط خارجی تأکید میکند تعهدات سرمایهگذاری چین ممکن است اعلام شود؛ اما اعتبار بلندمدت آنها مورد تردید است، همانند تجربه توافق فاز یک سال ۲۰۲۰.
مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی (سیسیآیاس) هم این نتایج را گامی متوسط به سمت ثبات و پیشبینیپذیری بیشتر ارزیابی کرده و گزارش داده که هر دو طرف مهارت مدیریت طرف مقابل را نشان دادند؛ اما انتظار نتایج بزرگ و بازنشانی ساختاری وجود نداشت. بنیاد هریتیج سفر را «نقطه بررسی رعایت تعهدات» نامیده و هشدار داده که نباید در برابر دستاوردهای تجاری، امتیازات استراتژیک حساس داد. شورای آتلانتیک نیز پیشرفت تدریجی را بهعنوان یک موفقیت نسبی تعریف کرده است. در مجموع، تحلیلگران معتقدند چین بدون امتیاز عمده در حوزههای حساس، ثبات کوتاهمدت اقتصادی بدست آورد.
مسئله ایران
مسئله ایران یکی از محورهای برجسته این دیدار بود؛ زیرا جنگ جاری و بسته شدن تنگه هرمز (که حدود ۲۰ درصد نفت جهان از آن عبور میکند) اقتصاد جهانی از جمله چین را تحت فشار قرار داده است. ترامپ پس از دیدار اعلام کرد شی جینپینگ قول داده چین تجهیزات نظامی به ایران ارسال نکند، در بازگشایی تنگه هرمز کمک کند و هر دو کشور بر مخالفت با دستیابی ایران به سلاح هستهای اتفاق نظر دارند. خلاصه کاخ سفید نیز بر ضرورت باز ماندن تنگه هرمز و عدم اشاعه هستهای تأکید کرده و این در حالی است که چین و ایران پیش از این هم بهعنوان یکی از طرفین برجام بر سر اینکه ایران سلاح هستهای تولید نمیکند، به توافق رسیده بودند و این آمریکا بود که با خروج از برجام اوضاع را بغرنج کرد.
مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی در گزارش خود با اشاره به ادعای ترامپ آورده است آمریکا بر ایران تمرکز ویژه داشت، در حالی که چین ثبات میخواهد؛ اما علاقه استراتژیک عمیق به حمایت نظامی گسترده از ایران ندارد و رویکردش اغلب عملگرایانه است.
شورای روابط خارجی هم پیشرفت واقعی و الزامآور را بعید دانسته و گزارش داده که چین ممکن است حمایت سیاسی یا اطلاعاتی محدود خود را ادامه دهد؛ اما حفظ ظاهر ثبات برای هر دو طرف اولویت دارد.
مؤسسه بروکینگز و تحلیلگران آن انتظارات را بسیار پایین توصیف کرده و گفتهاند چین بهعنوان بزرگترین خریدار نفت ایران اهرم اقتصادی دارد؛ اما بعید است بدون دریافت امتیازات در حوزههایی مانند تایوان یا تعرفهها، فشار حداکثری بر تهران بیاورد.
بنیاد هریتیج نیز بر ضرورت اجتناب از معامله استراتژیک در برابر وعدههای ایران تأکید دارد. ترامپ این بخش را «بیانیه بزرگ» خواند؛ اما جزئیات الزامآور و مکانیسمهای اجرایی اعلام نشده و تحلیلگران آن را بیشتر توافقی بر سر اصول کلی میدانند تا یک توافق عملیاتی عمیق؛ بهویژه اینکه حالا دیگر همه میدانند ترامپ سلطان وعدهها و ادعاهای پوچ است.
تایوان
اما درباره مسئله تایوان، شی جینپینگ با صراحت آن را «مهمترین مسئله» در روابط چین و آمریکا خواند و هشدار داد مدیریت نادرست آن میتواند به «درگیری» یا «وضعیت خطرناک» منجر شود و کل رابطه را به مخاطره بیندازد. ترامپ از بحث مستقیم طفره رفت و مستقیماً به تایوان اشاره نکرد، در حالی که سیاست آمریکا در این زمینه تغییری نداشته است.
شورای روابط خارجی گزارش داده چین دست بالاتر را داشت و بر تایوان فشار آورد، در حالی که ترامپ اولویت خود را بر مسائل اقتصادی گذاشت. هرگونه تأخیر در فروش تسلیحات به تایوان یا تضعیف حمایت میتواند بهعنوان امتیاز تلقی شود. شورای آتلانتیک اما موفقیت آمریکا را در اجتناب از اشتباه بزرگ بدون دادن امتیاز حساس تعریف کرده است. بنیاد هریتیج به شدت هشدار داده هرگونه تضعیف حمایت از تایوان یا تأخیر در بسته تسلیحاتی نامطلوب است و نباید برای منافع تجاری معامله شود. مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی نیز این دیدار را نماد مدیریت رقابت دانسته نه حل آن و گزارش داده چین به دنبال پیشرفت حتی تدریجی در تایوان بود. تایوان خود نگرانیهایش را ابراز کرد؛ اما سورپرایز منفی عمدهای ندید.
در نهایت اینکه محافل تحلیلی غربی ارزیابی واقعبینانه و متعادل ارائه کردهاند. سفر ترامپ بیشتر جنبه نمادین و مدیریت تنش داشته تا دستیابی به دستاوردهای عمیق و تحولآفرین. ترامپ آن را موفقیت دیپلماتیک خواند؛ اما تحلیلگران تأکید میکنند چین بدون امتیاز حساس در مسائل استراتژیک کلیدی، ثبات کوتاهمدت بدست آورد. نتایج بلندمدت به اجرای واقعی تعهدات و تحولات بعدی بستگی دارد و گزارشهای تحلیلی دقیقتر احتمالاً در روزهای آینده منتشر خواهد شد. این دیدار بار دیگر نشان داد با وجود رقابت عمیق ساختاری، هر دو قدرت تعامل در سطح سران را برای جلوگیری از فاجعه ضروری میدانند.
فرامتن سفر؛ تحقیر و تهدید ترامپ
اما فراتر از چارچوبهای رسمی اخباری که در برخی محافل منتشر شده نشان میدهد احتمالاً در نشستهای پشت پرده ترامپ توسط شی تحقیر و حتی تهدید شده است. به گزارش وال استریتژورنال، شی در دیدار اخیرش با ترامپ از تعبیر «آمریکا بهعنوان یک کشور در حال افول» یا چیزی نزدیک به آن استفاده کرده است؛ اما جزئیات دقیق جمله و اینکه مستقیم و رسمی گفته شده یا نه، هنوز کاملاً شفاف نیست. جالبتر و قطعیتر از این گمانهزنیها واکنش خود ترامپ است.
او در شبکه مجازی خودش نوشت شی جینپینگ «کاملاً درست میگفت» که آمریکا در دوره بایدن دچار افول شده بود؛ اما ادعا کرد این وضعیت مربوط به دولت جو بایدن بوده و حالا آمریکا دوباره «در حال صعود» است. گاردین هم در گزارشی گفته است شی جینپینگ در دیدار پکن به ایده معروف «تله توسیدید» اشاره کرده و نسبت به آن هشدار داده است. «تله توسیدید» یک نظریه در روابط بینالملل است که میگوید وقتی یک قدرت جدید در حال رشد باشد و بخواهد به جایگاه قدرت برتر جهان نزدیک شود، کشور مسلط احساس خطر میکند و همین ترس میتواند دو طرف را به سمت درگیری بکشاند.
نظر شما