در روزهای اخیر موضوع اصلاح ماده ۷۷ قانون تأمین اجتماعی و تغییر مبنای محاسبه مستمری بازنشستگان به میانگین ۳۰ سال بیمه‌پردازی، به یکی از بحث‌های مهم حوزه رفاه و بازنشستگی تبدیل شده است؛ موضوعی که واکنش‌ها و نگرانی‌های متعددی را در میان کارشناسان و بیمه‌شدگان به دنبال داشته است.

محمدحسن زدا، سرپرست اسبق سازمان تأمین اجتماعی، با اشاره به نبود توضیحات رسمی درباره این پیشنهاد، تأکید کرد که بیش از ۵۰ میلیون نفر به طور مستقیم با این سازمان در ارتباط هستند و حق دارند بدانند چه تغییراتی قرار است در نظام بازنشستگی اعمال شود.

به گفته وی، ماده ۷۷ قانون تأمین اجتماعی که میانگین حقوق دو سال پایانی خدمت را مبنای تعیین مستمری قرار می‌دهد، از سال‌ها قبل یکی از چالش‌های جدی این حوزه بوده است؛ چرا که برخی بیمه‌شدگان با افزایش ناگهانی دستمزد در سال‌های پایانی، مستمری بیشتری دریافت می‌کنند. زدا معتقد است این شیوه نوعی «فرار بیمه‌ای» ایجاد کرده و نیازمند اصلاح است، اما هرگونه تغییر باید بر پایه مطالعات دقیق و محاسبات علمی انجام شود.

او در ادامه با اشاره به پیشنهاد مطرح‌شده درباره محاسبه مستمری بر اساس میانگین ضریب بیمه‌ای در ۳۰ سال، این فرمول را دارای ایراداتی جدی دانست. به گفته وی، بیمه‌شدگانی که پیش از سال ۱۳۸۷ سابقه بیمه‌پردازی داشته‌اند، امکان پرداخت حق بیمه بر مبنای سقف‌های بالای دستمزدی امروز را نداشته‌اند و اجرای این مدل می‌تواند به تضییع حقوق آنان منجر شود.

سرپرست اسبق سازمان تأمین اجتماعی همچنین نسبت به پیامدهای اجرای مدل‌های «تست‌نشده» هشدار داد و گفت هنوز مشخص نیست حقوق و دستمزد سال‌های گذشته قرار است بر چه مبنایی به‌روزرسانی شود؛ موضوعی که می‌تواند زندگی میلیون‌ها بازنشسته و بیمه‌شده را تحت تاثیر قرار دهد.

زدا در مقابل، پیشنهاد حرکت به سمت «فرمول امتیازی» را مطرح کرد؛ مدلی که در آن، سابقه بیمه‌پردازی، میزان مشارکت فرد در صندوق، سن شروع بیمه، نوع شغل و سایر شاخص‌های بیمه‌ای و اجتماعی در قالب امتیاز محاسبه شده و مبنای تعیین مستمری قرار می‌گیرد.

وی تأکید کرد چنین مدلی می‌تواند تصویر دقیق‌تری از میزان مشارکت واقعی هر فرد در صندوق ارائه دهد و وابستگی کمتری به نوسانات تورمی و تغییرات دستمزدی داشته باشد.

این کارشناس حوزه تأمین اجتماعی همچنین کاهش ضریب پشتیبانی صندوق را یکی از عوامل اصلی حرکت به سمت چنین اصلاحاتی دانست و گفت سیاست‌های سال‌های گذشته، از جمله توسعه بازنشستگی‌های پیش از موعد و گسترش بیمه بدون تامین منابع پایدار، فشار زیادی به صندوق وارد کرده است.

زدا در بخش دیگری از سخنانش، از بی‌توجهی به ظرفیت‌های جدید بیمه‌پردازی انتقاد کرد و افزود: میلیون‌ها نفر در اقتصاد غیررسمی کشور فعالیت می‌کنند اما هنوز برنامه جدی برای پوشش بیمه‌ای آنان وجود ندارد؛ در حالی که ورود این افراد به چرخه بیمه می‌تواند بخشی از بحران منابع صندوق را کاهش دهد.

او در پایان بار دیگر خواستار شفاف‌سازی رسمی سازمان تأمین اجتماعی درباره جزئیات این پیشنهاد شد و تاکید کرد هرگونه تغییر در فرمول محاسبه مستمری‌ها باید پس از بررسی‌های کارشناسی و با در نظر گرفتن آثار اجتماعی و اقتصادی آن انجام شود.