این آمار تنها یک عدد خشک و اداری نیست؛ پشت آن میلیونها جوانی قرار دارند که سالهاست میان آرزوهای شخصی و واقعیتهای سخت اقتصادی گرفتار شدهاند؛ نسلی که روزگاری ازدواج را آغاز زندگی میدانست، اکنون آن را به پروژهای پیچیده، پرهزینه و گاه دست نیافتنی تبدیل شده میبیند. در شرایطی که مسئولان سالها از ضرورت جوانی جمعیت، فرزند آوری و تحکیم خانواده سخن گفته اند، بسیاری از جوانان حتی امکان ورود به نخستین مرحله تشکیل خانواده را ندارند.
اظهارات اخیر علیرضا رحیمی، معاون امور جوانان وزارت ورزش و جوانان، شاید یکی از صریح ترین اعتراف های رسمی درباره عمق بحران ازدواج در سالهای اخیر باشد. او تأکید کرده است که «با شعار و اجبار نمیتوان ازدواج را ترویج کرد» و جوانان بیش از هر چیز به «اطمینان از آینده» نیاز دارند؛ جمله ای که شاید بتوان آن را خلاصه وضعیت امروز میلیون ها جوان ایرانی دانست.
ازدواج؛سنت اجتماعی تا یک دغدغه اقتصادی
بررسی روندهای آماری نشان میدهد ازدواج در ایران طی یک دهه گذشته روندی نزولی را تجربه کرده است. بر اساس دادههای منتشر شده از سوی نهادهای آماری، میزان ازدواج نسبت به سالهای ابتدایی دهه ۱۳۹۰ کاهش محسوسی داشته و همزمان سن ازدواج نیز افزایش یافته است. برخی گزارشها نشان میدهد از سال ۱۳۸۹ تا ۱۴۰۲ میزان ازدواج در کشور حدود ۴۶ درصد کاهش یافته است.
کارشناسان معتقدند مسئله ازدواج دیگر صرفاً یک موضوع فرهنگی یا خانوادگی نیست؛ بلکه به یکی از مهم ترین شاخص های اقتصادی و اجتماعی کشور تبدیل شده است؛ در واقع بسیاری از جوانان نه به دلیل مخالفت با اصل ازدواج، بلکه به دلیل نبود زیرساختهای اقتصادی از تشکیل خانواده بازمیمانند.
علیرضا رحیمی نیز در همین زمینه گفته است که اشتغال پایدار، مسکن قابل دسترس، تسهیلات بانکی آسان و حذف بروکراسیهای فرساینده از مهم ترین نیازهای جوانان برای ازدواج است.
مسکن؛ بزرگترین مانع ورود به زندگی مشترک
اگر از جوانان درباره مهمترین مانع ازدواج سؤال شود، پاسخ بسیاری از آنها یک کلمه خواهد بود: «مسکن».
افزایش بیسابقه قیمت خرید و اجاره مسکن در سالهای اخیر باعث شده تشکیل یک زندگی مستقل برای بخش بزرگی از جوانان به رؤیایی دوردست تبدیل شود. در بسیاری از کلانشهرها، هزینه اجاره یک واحد کوچک از درآمد ماهانه بسیاری از جوانان شاغل بیشتر است.
محمد مهدی تندگویان، معاون سابق امور جوانان وزارت ورزش و جوانان، پیشتر نیز تأکید کرده بود که مشکل اصلی جوانان برای ازدواج نه مسائل فرهنگی، بلکه مشکلات اقتصادی و به ویژه مسکن است. بسیاری از جامعه شناسان نیز معتقدند تا زمانی که امنیت اقتصادی و امکان سکونت مستقل برای جوانان فراهم نشود، سیاست های تشویقی ازدواج تأثیر محدودی خواهند داشت.
آیندهای که قابل پیشبینی نیست
دومین عامل مهم در کاهش ازدواج، نااطمینانی نسبت به آینده شغلی است. بخش قابل توجهی از جوانان ایرانی یا بیکار هستند یا در مشاغل موقت، پروژه ای و کم درآمد فعالیت میکنند.
کارشناسان بازار کار معتقدند ازدواج نیازمند نوعی «امنیت روانی» است؛ امنیتی که از ثبات شغلی و درآمدی ناشی میشود. جوانی که نمیداند شش ماه دیگر شغل خود را خواهد داشت یا نه، طبیعتاً برای پذیرش مسئولیت زندگی مشترک نیز دچار تردید میشود.
وحید شقاقی شهری، اقتصاددان، در تحلیلهای خود بارها تأکید کرده که بحران معیشت و کاهش قدرت خرید خانوارها یکی از مهم ترین دلایل به تعویق افتادن ازدواج در ایران است. به گفته او، افزایش هزینه های زندگی باعث شده جوانان تصمیم ازدواج را تا رسیدن به حداقلی از ثبات اقتصادی به تعویق بیندازند.
وام ازدواج؛ تسهیلاتی که بسیاری به آن نمیرسند
وام ازدواج طی سالهای اخیر به یکی از اصلی ترین ابزارهای حمایتی دولت تبدیل شده است، اما همچنان انتقادهای زیادی نسبت به روند پرداخت آن وجود دارد.
براساس اعلام معاون امور جوانان وزارت ورزش و جوانان، صدها هزار جوان در صف دریافت وام ازدواج قرار دارند و برخی از آنها بیش از یک سال منتظر دریافت تسهیلات هستند.
همچنین گزارشهای رسمی نشان میدهد که تا ماههای پایانی سال گذشته صدها هزار متقاضی همچنان در صف دریافت وام بودند.
کارشناسان معتقدند هرچند افزایش مبلغ وام ازدواج اقدام مثبتی است، اما تورم شدید سالهای اخیر بخشی از اثرگذاری این تسهیلات را کاهش داده است. در واقع وامی که چند سال پیش میتوانست بخش مهمی از هزینه های آغاز زندگی را پوشش دهد، امروز تنها بخشی از مخارج اولیه را جبران میکند.
تغییر نگرش نسل جدید؛واقعیت یا بزرگنمایی؟
برخی تحلیلگران معتقدند تغییر سبک زندگی و نگرش نسل جدید نیز در کاهش نرخ ازدواج مؤثر بوده است. اما جامعه شناسان هشدار میدهند نباید همه مسئله را به تغییر ارزش های فرهنگی تقلیل داد.
امان الله قرایی مقدم، جامعه شناس، معتقد است بخش عمده تأخیر در ازدواج ناشی از فشارهای اقتصادی است و اگر شرایط معیشتی بهبود یابد، همچنان بخش بزرگی از جوانان تمایل به تشکیل خانواده دارند.
بررسی پیمایشهای اجتماعی نیز نشان میدهد که ازدواج همچنان یکی از مهم ترین اهداف زندگی در میان اکثریت جوانان ایرانی محسوب میشود، اما فاصله میان خواستن و توانستن هر روز بیشتر شده است.
افزایش هزینههای مراسم و توقعات اجتماعی
عامل دیگری که کارشناسان بر آن تأکید میکنند، افزایش هزینه های جانبی ازدواج است؛ از مهریه و جهیزیه گرفته تا برگزاری مراسم، خرید لوازم منزل و تأمین مسکن.
در بسیاری از موارد خانواده ها ناخواسته با تعیین استانداردهای مالی سنگین، فرآیند ازدواج را دشوارتر میکنند. هرچند در سالهای اخیر کمپینهایی برای ترویج ازدواج آسان شکل گرفته، اما همچنان فشارهای اجتماعی و چشم وهم چشمی یکی از موانع مهم ازدواج محسوب میشود.
رحیمی معاون امور جوانان وزارت ورزش و جوانان نیز در سخنان خود بر ضرورت «ترویج فرهنگ ازدواج ساده، آگاهانه و بههنگام» تأکید کرده است.
پیامدهای اجتماعی تأخیر در ازدواج
کاهش ازدواج صرفاً یک مسئله فردی نیست؛ بلکه پیامدهای گسترده ای برای ساختار جمعیتی و اجتماعی کشور دارد.
کاهش نرخ فرزند آوری، افزایش سالمندی جمعیت، کاهش پویایی اقتصادی و تغییر ساختار خانواده از جمله نتایج مستقیم تأخیر در ازدواج است. بسیاری از جمعیت شناسان هشدار داده اند که ایران در سالهای آینده با شتاب بیشتری به سمت سالمندی جمعیت حرکت خواهد کرد.
ازسوی دیگر، افزایش احساس تنهایی، کاهش سرمایه اجتماعی و شکل گیری آسیبهای روانی نیز از پیامدهای غیرمستقیم این روند به شمار میرود.
بحران ازدواج؛ آزمونی برای سیاست گذاری
واقعیت این است که مسئله ازدواج در ایران دیگر با برگزاری همایش، تبلیغات فرهنگی یا شعارهای مناسبتی حل نخواهد شد؛ حتی مسئولان دولتی نیز اکنون به این جمع بندی رسیده اند که ریشه بحران در اقتصاد، اشتغال، مسکن و امنیت آینده نهفته است.
وقتی بیش از ۱۸ میلیون نفر هرگز ازدواج نکرده اند، موضوع تنها به انتخابهای شخصی مربوط نمیشود؛ بلکه نشانه ای از اختلال در مسیر طبیعی زندگی اجتماعی است. جوانان امروز بیش از توصیه و نصیحت، به سیاستهای مؤثر، حمایتهای واقعی و آینده ای قابل پیش بینی نیاز دارند.
شاید مهم ترین جمله در میان تمام اظهارات اخیر مسئولان همان جمله علیرضا رحیمی معاون امور جوانان وزارت ورزش و جوانان باشد که گفت: «با شعار نمی توان ازدواج را ترویج کرد.» این جمله در واقع اعترافی به یک واقعیت تلخ است؛ واقعیتی که نشان میدهد بحران ازدواج در ایران پیش از آنکه فرهنگی باشد، اقتصادی است و تا زمانی که این ریشهها درمان نشود، آمار مجردهای کشور همچنان رو به افزایش خواهد رف
نظر شما