«به مدارس غیر انتفاعی رسیدگی کنید. با این اوضاع گرانی به خرجمان نمی‌رسیم. شهریه مدارس هم دو برابر شده، آخر چه خبر است؟ دخترم در پایه پنجم شهریه‌اش ۴۳میلیون تومان بود و حالا برای سال جدید باید ۶۰میلیون بپردازیم. چرا این‌همه افزایش قیمت؟» این پیام یک نمونه از پیام‌های ارسالی به تریبون مردمی قدس در مورد افزایش قیمت شهریه‌ مدارس غیر دولتی است که در وضعیت اقتصادی کنونی می‌تواند برخی را از ‌نام‌نویسی فرزندانشان در این‌گونه مدارس منصرف کند یا به سختی بیندازد. با یک پرس و جوی ساده متوجه شدیم یک مدرسه غیر انتفاعی معروف مشهد نیز برای پایه دوازدهم ۱۲۰میلیون تومان درخواست کرده در حالی که سال گذشته این عدد ۸۵میلیون تومان بود. این رقم نیز در شرایطی دریافت می‌شود که هنوز به صورت رسمی پوستر شهریه‌ها اعلام نشده و این مدرسه یکی از مدعیان اصلی قبولی در کنکور است. مدرسه دیگری نیز برای پایه اول دبستان در سال گذشته ۳۵ میلیون تومان گرفته و امسال ۴۳میلیون تومان دریافت می‌کند که با وجود تورم، افزایش قیمت تاحدی منطقی است؛ اما این رقم باید توسط آموزش و پرورش اعلام شود. تمامی این موارد این شائبه را ایجاد می‌کنند که کیفیت بیشتر آموزش می‌تواند مساوی با دریافت پول بیشتر باشد. در واقع مبنای قیمت‌گذاری‌ها در این حوزه چیست؟ این گزارش قصد دارد در قالب گفت‌وگو با نماینده مردم مشهد و کلات در مجلس شورای اسلامی و رئیس اداره مدارس و مراکز غیر دولتی و مشارکت‌های مردمی آموزش و پرورش خراسان رضوی این موارد را پیگیری کند.

سرمایه‌گذاری واقعی برای بهبود کیفیت آموزش نداریم

احسان عظیمی راد در پاسخ به این شائبه که هرچه مبلغ بیشتری پرداخت کنید، کیفیت آموزش بهتری دریافت خواهید کرد، در گفت‌وگو با طوس می‌گوید: این مقایسه نادرست است. طبق قانون، سازمان مدارس غیر دولتی هر سال در زمان ‌نام‌نویسی برای سال تحصیلی جدید، باید الگوی مشخصی را به منظور تعیین شهریه تدوین کند و بر اساس این الگو، مدارس غیر دولتی در کشور موظف هستند شهریه خود را از همین حالا از والدین دریافت کنند.
این نماینده مجلس با بیان اینکه در مدارس غیر دولتی سطح‌بندی وجود دارد، می‌افزاید: برخی مدارس با قدمت و کیفیت بالاتر، امکانات بهتر و سابقه بیشتری نسبت به دیگر مدارس دارند. طبیعی است شهریه این مدارس یکسان نیست و مدرسه‌ای که خدمات بهتری ارائه می‌دهد، شهریه بیشتری نیز خواهد داشت. در مقابل، مدارسی که کیفیت و امکانات کمتری دارند، شهریه کمتری دریافت می‌کنند. از طرفی اگر مدرسه‌ای از الگوی تعیین‌شده تخطی کرده و شهریه‌ای فراتر از آنچه تعیین شده از والدین دریافت کند و این موضوع مورد اعتراض قرار گیرد، سازمان مدارس غیر دولتی موظف است به این شکایت‌ها رسیدگی کند. در مرحله نخست ممکن است تذکری به مدرسه داده شود و در صورت تکرار تخلف، مجوز آن مدرسه و هیئت مؤسس ممکن است باطل یا به طور دائمی منحل شود. در کشور ما نمونه‌هایی از انحلال مدارس به دلیل تخلفات مشابه وجود دارد.
وی با تأکید بر اینکه بحث پولی کردن یا شرطی کردن کیفیت آموزش به معنای مطلقش درست نیست، ادامه می‌دهد: اما باید بپذیریم در برخی موارد، مدارسی وجود دارند که از وضعیت بهتری برخوردارند و ممکن است خدمات بهتری نیز ارائه دهند و حالا با توجه به موقعیت مدارس و خروجی‌هایی که از گذشته تا کنون در زمینه قبولی‌ها در المپیادها و کنکورها داشته‌اند، طبیعی است معلمانی با کیفیت تدریس بالاتری استخدام کرده و حقوق بهتری دریافت کنند تا کیفیت آموزش را افزایش دهند. خانواده‌ها نیز ممکن است به خاطر علاقه به رشد و پیشرفت تحصیلی فرزندانشان، هزینه‌های سنگینی را بپذیرند؛ اما باید توجه داشت این موضوع در مورد تمامی مدارس صدق نمی‌کند. بسیاری از مدارس، حتی مدارس غیر دولتی، با وجود دریافت شهریه، کیفیت آموزشی مناسبی ندارند. این امر به این دلیل است که هزینه‌های دریافتی صرفاً برای تأمین هزینه‌های جاری مانند اجاره فضا یا حقوق پرسنل است و هیچ سرمایه‌گذاری واقعی در بهبود کیفیت آموزش انجام نمی‌شود.
عظیمی راد در پاسخ به پرسشی مبنی بر اینکه آیا در رده‌بندی مدارس غیر انتفاعی، امکان زد و بند وجود دارد، می‌گوید: یقین دارم چنین چیزی وجود ندارد؛ زیرا هر هیئت مؤسسی تمایل دارد شهریه مدرسه‌اش در بالاترین حد ممکن باشد و اگر مدرسه‌ای با کیفیت پایین‌تر در رتبه بالاتری قرار گیرد، بی‌شک اعتراضات جدی را به دنبال خواهد داشت و این موضوعات کاملاً قابل نظارت است و امکان زد و بند وجود ندارد. در دو سال گذشته که در مجلس و کمیسیون آموزش فعالیت داشته‌ام، تمرکز زیادی بر نظارت بر اجرای این قانون بوده است. در این مدت هیچ گزارشی در کل کشور و شهر مشهد مبنی بر اینکه مدرسه‌ای غیر دولتی با شهریه بالا وجود داشته که کیفیتش پایین‌تر از مدرسه دیگری با شهریه بالاتر است، دریافت نکرده‌ایم. عمده تخلفات مربوط به دریافت شهریه‌های بالا در همان رده تعیین شده است که ما نیز به آن رسیدگی کرده‌ایم.

اولیا حتماً پوستر شهریه را از مؤسسان درخواست کنند

رئیس اداره مدارس و مراکز غیر دولتی و مشارکت‌های مردمی آموزش و پرورش خراسان رضوی نیز با بیان اینکه آموزش و پرورش خراسان رضوی در سطح استان دارای هزار و ۵۴۰ مدرسه غیردولتی است، اظهار می‌کند: در این مدارس ۱۸۲هزار و ۴۲۳ دانش‌آموز در حال تحصیل هستند که از این تعداد، ۹۵۵ مدرسه در مشهد و تبادکان است و شامل ۱۳۱هزار و ۱۸۳دانش‌آموز و تقریباً ۷۰درصد دانش‌آموزان استان می‌شود.
علی اسدی با اشاره به اینکه شهریه به صورت سامانه‌ای در سطح کشور تعیین می‌شود، می‌گوید: در این راستا، مؤسسان موظف‌اند پیشنهادهای خود را بر اساس یک سری ملاک‌ها و معیارهای مشخص شده در سامانه ارائه دهند. با توجه به دستورالعمل تعیین شهریه سال تحصیلی ۱۴۰۶-۱۴۰۵ شاخص‌ها و عوامل مؤثر در این حوزه هزینه‌های جاری، دوره تحصیلی، سطح و عملکرد آموزشی و پرورشی، برنامه سال تحصیلی، فضای فیزیکی و تجهیزات، شرایط منطقه‌ای، وضعیت نیروی انسانی، اجاره، کیفیت بخشی و نرخ تورم رسمی کشور است و براساس امتیاز کسب شده در هریک از این شاخص‌ها، درصد افزایش مشخص می‌شود. بنابراین کیفیت آموزشی یکی از شاخص‌هاست و کیفیت بیشتر آموزش به تنهایی مساوی با شهریه بیشتر نیست.
وی درباره کف و سقف شهریه قانونی این مدارس در سال گذشته، تأکید می‌کند: برای مقطع ابتدایی، کف شهریه ۱۶میلیون و ۸۰۰هزار و سقف آن ۳۹میلیون و ۵۰هزار تومان، برای متوسطه اول، کف شهریه ۱۹میلیون و سقف آن ۴۶میلیون و ۵۰۰هزار تومان، برای متوسطه دوم، کف شهریه ۲۱میلیون و ۶۰۰هزار و سقف آن ۵۴میلیون و ۵۰۰هزار تومان و برای هنرستان‌ها، کف شهریه ۲۶میلیون و ۴۰۰هزار و سقف آن ۵۰میلیون و ۵۰۰هزار تومان بوده است و سقف فوق برنامه نباید بیشتر از ۴۰درصد شهریه ثابت باشد.
اسدی با بیان اینکه مراحل تعیین شهریه برای سال آینده در حال اجراست، می‌افزاید: هم‌اکنون فرایند تکمیل و بارگذاری مدارک توسط مؤسسان انجام شده و کارشناسان مربوط و شورای تعیین شهریه اداره‌ها اقدام به بررسی مستندات و پیشنهادهای مؤسسان می‌کنند. سپس موارد در سامانه برای استان ارسال می‌شود و شورای نظارت استان نیز برای تعیین شهریه نهایی از طریق سامانه به وزارتخانه می‌فرستد. تلاش بر این است اقدام‌ها به موقع صورت بگیرد و شهریه سال آینده سریع‌تر اعلام شود. این شورا شامل رئیس اداره، معاونان، کارشناس مسئول مدارس و مراکز غیر دولتی، کارشناس مسئول و کارشناس انجمن، نماینده شورای مؤسسان مدارس و نماینده شورای مؤسسان مراکز است. بر اساس معیارهای مشخص شده در سامانه، پیشنهادهای مؤسسان مورد بررسی قرار می‌گیرد و تأیید یا رد می‌شود و در صورت وجود مشکل، مؤسس موظف به رفع آن خواهد بود.
وی ادامه می‌دهد: برای ‌نام‌نویسی امسال، مؤسسان می‌توانند بر اساس شهریه ثابت سال گذشته اقدام و به‌طور موقت آن شهریه را دریافت کنند تا شهریه سال آینده مشخص شود. همچنین قرارداد شهریه باید از سامانه گرفته و با اولیا بسته شود که شامل جزئیات شهریه ثابت و فوق‌برنامه است. توصیه می‌کنم اولیای محترم حتماً پوستر شهریه را از مؤسسان درخواست کنند تا از جزئیات آن مطلع شوند.
رئیس اداره مدارس و مراکز غیر دولتی و مشارکت‌های مردمی آموزش و پرورش خراسان رضوی با بیان این مطلب که پوستر شهریه باید در محل مؤسسه نصب شود، تأکید می کند: باید به این نکته توجه کرد که نصب پوستر شهریه سال آینده هنوز امکان‌پذیر نیست؛ اما اولیا می‌توانند از مؤسسان یا مدیرانی که در محل حضور دارند، پوستر شهریه سال گذشته را که توسط اداره مربوط تأیید شده، مطالبه کنند. با این حال ممکن است برخی از مؤسسان پاسخ لازم را ندهند یا به موضوع شهریه طبق آنچه مشخص شده، رسیدگی نکنند. در چنین مواردی و خدای ناکرده در صورت بروز تخلفات، یکی از راهکارهای پیگیری تخلفات، ارزیابی عملکرد اداره‌هاست. واحدهای ارزیابی عملکرد معمولاً در تمامی موضوعات مربوط به شهریه و تخلفات آن نیز هستند و به این موضوع رسیدگی خواهند کرد. این پیگیری هم از طریق مراجعه حضوری و هم از طریق سامانه‌های موجود انجام می‌شود. در مورد ارزیابی عملکرد در سازمان مدارس و مراکز غیر دولتی، سامانه مشارکت‌های مردمی به آدرس mosharekatha.ir‌ وجود دارد که با ورود به تب پاسخ‌گویی به شکایات، می‌توان شکایت‌های خود را ثبت کرد. هر اداره شکایت موجود را به اداره کل ارجاع می‌دهد و پیگیری‌های لازم انجام می‌شود.
اسدی با اشاره به وضعیت مدارس غیر دولتی در ایام کلاس‌های مجازی می‌گوید: فعالیت‌های فوق‌برنامه و ثابت که مقرر شده بود، در حال اجراست و شهریه مربوط به آن نیز باید دریافت شود. در صورتی که برخی از این فعالیت‌ها طبق نظر انجمن اولیا قابل انجام نبوده است، هزینه‌های دریافتی باید یا به اولیا بازگشت داده شود یا برای شهریه سال آینده مورد محاسبه قرار بگیرد. به عنوان مثال، مواردی چون اردو، صبحانه، ناهار، کیف مدرسه، سالن ورزشی و آزمایشگاه که قابلیت اجرا نداشته‌اند. البته با توجه به وجود هزینه‌های ثابت مدارس، از اولیا درخواست می‌کنیم همچنان همکاری لازم را داشته باشند؛ زیرا هزینه‌هایی مانند اجاره، حقوق پرسنل، بیمه، تجهیزات و سایر هزینه‌های جاری همچنان وجود دارد. همچنین در وضعیت آموزش مجازی، هزینه‌های اینترنت و استفاده از سایر سکوها وجود دارد. از این رو ضروری است اولیای محترم همکاری لازم را داشته باشند تا مؤسسان و مدیران بتوانند از عهده این هزینه‌ها برآیند.

نقش انکارناپذیر پول در دریافت آموزش و خدمات بهتر

با بررسی معیارهای مبنایی برای افزایش قیمت مدارس غیر انتفاعی، به این جمع‌بندی می‌رسیم که اگرچه در حال حاضر این مدارس طبق قانون شهریه دریافت می‌کنند و شاخص‌هایی خاص برای افزایش کیفیت و ارائه خدمات خود دارند؛ ولی باز هم به این گزاره دست می‌یابیم که این روند نتوانسته مانع ایجاد بی‌عدالتی آموزشی برای سایر دانش‌آموزان مدارس دولتی شود که از این حجم از کیفیت و خدمات محروم هستند. شاید به این دلیل که اکثر مدارس دولتی در شرایط مشابه نمی‌توانند نزدیک به مدارس غیر انتفاعی برتر ارائه خدمات بدهند و از چنین استانداردهایی فاصله دارند و از طرفی نمی‌توان نقش هزینه بها و خدمات را در این موضوع نادیده گرفت.