در تقویم معرفتی اسلام روزی درخشانتر از سالروز نزول سوره هلاتی برای تکریم نهاد خانواده وجود ندارد. واقعهای که در آن گرسنگی جانکاه اعضای یک خانواده با شکوه ایثار و اخلاص پیوند خورد تا مدالی ابدی از سوی پروردگار دریافت کنند. این یادداشت با نگاهی مستند به واقعه تاریخی نذر خاندان وحی و بخشش سه روزه طعام به مسکین و یتیم و اسیر ابعاد تربیتی و معنوی این حماسه را واکاوی میکند. از شما دعوت میکنیم با مطالعه متن زیر، با اسرار خانوادهای آشنا شوید که الگوی جاودانه بشریت شدند.
نذر صادقانه برای شفای ریحانههای نبوت
داستان از روزی آغاز شد که امام حسن(ع) و امام حسین(ع) در دوران کودکی دچار بیماری شدند. پیامبر اکرم(ص) به همراه جمعی از اصحاب به عیادت دو ریحانه خود آمدند و با مشاهده ضعف فرزندان به حضرت علی(ع) پیشنهاد کردند برای شفای آنان نذری بر عهده بگیرد. حضرت علی(ع) با قلبی سرشار از ایمان فرمود اگر فرزندانم شفا یابند سه روز برای خدا روزه شکر خواهم گرفت. فاطمه(س) و فضه نیز به این نذر پیوستند. پس از بهبودی کودکان نوبت به وفای عهد رسید. در خانهای که تجملات جایی نداشت و فقر مادی با غنای معنوی همراه بود علی(ع) برای تهیه افطار ناچار شد از شمعون خیبری مقداری جو قرض کند. فاطمه(س) با دستان مبارک خود جو را آسیاب کرد و پنج قرص نان به تعداد اعضای خانواده پخت تا پس از روزهای خالصانه افطار کنند. این آغاز آزمونی الهی بود که نه تنها صبر بلکه ایثار این خانواده را در برابر چشم فرشتگان به نمایش گذاشت.
تجلی اخلاص در سفره ساده علوی
در غروب روز اول هنگامی که خانواده گرد سفره ساده خود جمع شده بودند تا با نان جو افطار کنند صدای کوبه در بلند شد. مسکینی پشت در بود که از گرسنگی شکایت داشت. علی(ع) و فاطمه(س) بدون لحظهای تردید سهم خود را به او بخشیدند. فرزندان نیز به پیروی از والدین نان خود را دادند و آن شب را تنها با آب افطار کردند. روز دوم یتیمی از راه رسید و همان ایثار تکرار شد. در روز سوم اسیری درب خانه را کوبید و باز هم اهلبیت(ع) گرسنگی خود را نادیده گرفته و طعامشان را انفاق کردند. این رفتار مصداق عینی آیه شریفه است که میفرماید و یطعمون الطعام علی حبه مسکینا و یتیما و اسیرا (سوره انسان آیه ۸). آنان در حالی که خود به آن غذا نیاز مبرم داشتند آن را به دیگران بخشیدند. این حرکت نشاندهنده آن است که در خانواده علوی ایثار یک انتخاب فردی نیست بلکه یک فرهنگ حاکم بر تمام اعضا است.
ایثار بیمنت در اوج نیاز مادی
نکته شگفتانگیز در این واقعه شعار و نیت این خانواده است که قرآن آن را چنین جاودانه کرده است انما نطعمکم لوجه الله لا نرید منکم جزاء و لا شکورا (سوره انسان آیه ۹). آنان نه تنها پاداشی نخواستند بلکه حتی انتظار تشکر هم نداشتند. این اوج اخلاص است که عمل را تنها برای رضای پروردگار انجام دهند. در روز چهارم هنگامی که علی(ع) دست فرزندان لرزان از گرسنگی را گرفت و نزد پیامبر برد اشک در چشمان رسول خدا حلقه زد. وقتی پیامبر به خانه فاطمه(س) وارد شد و دخترش را در محراب عبادت با چشمانی گود افتاده و چهرهای زرد دید جبرئیل با سوره هلاتی نازل شد. این سوره پاداش الهی به خانوادهای بود که گرسنگی را به جان خریدند تا انسانیت و کرامت را زنده نگه دارند. این واقعه ثابت کرد که خانواده موفق خانوادهای است که اهداف متعالی را بر نیازهای مادی مقدم میشمارد.
نزول وحی در ستایش خاندان ایثار
سوره انسان با عبارت هل اتی علی الانسان حین من الدهر (سوره انسان آیه ۱) آغاز میشود و به مرور خلقت و هدایت انسان میپردازد. اما بخش اصلی آن در ستایش ابرار است. دانشمندان بزرگی از اهل سنت همچون زمخشری در کشاف و فخر رازی در تفسیر خود و همچنین علمای شیعه به اتفاق آرا شأن نزول این آیات را درباره علی(ع) و فاطمه(س) میدانند. این اجماع نشاندهنده جایگاه رفیع این خانواده در منظومه فکری اسلام است. خداوند با این آیات به جهانیان اعلام کرد که الگوی مطلوب او خانوادهای است که در آن ایثار و وفای به نذر موج میزند. یوفون بالنذر و یخافون یوما کان شره مستطیرا (سوره انسان آیه ۷). ترس از قیامت و شوق دیدار پروردگار چنان در جان این خانواده ریشه دوانده بود که گرسنگی سه روزه در برابر آن ناچیز مینمود. این سوره سندی ابدی بر حقانیت و عظمت اهلبیت(ع) است.
خانواده فاطمی الگوی برتر حیات طیبه
نامگذاری این روز به عنوان روز خانواده انتخابی هوشمندانه است. خانواده علوی و فاطمی تنها یک نمونه تاریخی نیست بلکه الگویی برای سبک زندگی امروز ماست. در این خانواده محبت و احترام متقابل حرف اول را میزد. علی(ع) میفرمود هرگاه به چهره فاطمه(س) نگاه میکردم تمام غمهایم برطرف میشد. این آرامش محصول نگاهی است که قرآن به همسران دارد و من آیاته ان خلق لکم من انفسکم ازواجا لتسکنوا الیها (سوره روم آیه ۲۱). در این کانون گرم فرزندان نه با شعار که با عمل والدین درس ایثار میآموختند. وقتی حسن(ع) و حسین(ع) میدیدند که مادرشان در اوج ضعف نان خود را به اسیر میدهد درس بزرگی از کرامت انسانی دریافت میکردند. این همان تربیت عملی است که امروز بیش از هر زمان دیگری در جوامع به آن نیاز داریم تا بنیان خانوادهها مستحکم بماند.
مدیریت معنوی در کانون گرم خانه
مدیریت در خانواده علوی بر پایه تدبیر و قناعت بود. حضرت علی(ع) با کار و تلاش روزی حلال کسب میکرد و حضرت فاطمه(س) با تدبیر منزل و ایثار محیطی سرشار از معنویت فراهم میساخت. آنان به ما آموختند که خوشبختی در تجملات نیست بلکه در صفا و همدلی است. در دنیای امروز که مصرفگرایی و فردگرایی کیان خانواده را تهدید میکند بازخوانی واقعه هلاتی یک ضرورت است. این واقعه به ما میگوید که خانواده باید کانون گرهگشایی از مشکلات جامعه باشد. خانوادهای که تنها به فکر رفاه خود باشد از مسیر قرآنی دور شده است. ایثار فاطمی به ما میآموزد که حتی در تنگدستی هم میتوان بخشنده بود. این نگاه متعالی باعث میشود که اعضای خانواده به جای تقابل با یکدیگر در مسیر یک هدف واحد که همان رضای الهی است حرکت کنند و این رمز ماندگاری و شکوه آنان است.
میثاق با آرمان علوی
واقعه بیست و پنجم ذیالحجه و نزول سوره انسان منشوری برای تمام خانوادههای مسلمان است. این روز به ما یادآوری میکند که خانواده مقدسترین بنا در اسلام است و استحکام آن در گرو اخلاص ایثار و محبت است. حضرت علی(ع) و حضرت فاطمه(س) با وفای به نذر و بخشش طعام خود به نیازمندان به ما آموختند که بندگی خدا از مسیر خدمت به خلق و فداکاری در کانون خانواده میگذرد. امروز که این روز را به عنوان روز خانواده گرامی میداریم باید عهد ببندیم که سبک زندگی خود را به معیارهای سوره هلاتی نزدیک کنیم. خانوادهای که در آن ایثار حاکم باشد هرگز دچار فروپاشی نمیشود و فرزندانی که در چنین مکتبی رشد کنند مایه افتخار جامعه خواهند بود. شکرانه این روز بزرگ شناخت عمیق مقام اهلبیت(ع) و تلاش برای جاری ساختن عطر فاطمی در فضای خانههایمان است.
نظر شما