«سیده نُصرت‌بیگم امین» (۱۲۷۴ـ۱۳۶۲ش)، که جهان او را با نام «بانوی ایرانی» می‌شناسد، تنها یک مفسر یا فقیه نبود؛ او نمادی از تبلور اراده، دانش و سلوک معنوی در کالبد زنی است که به تعبیر فیلسوفان، «به تولدی جدید در زندگی نایل گشت.»

از مکتب‌خانه تا کرسی اجتهاد: سفری نیم‌قرنی در مسیر نور

نصرت امین سوادآموزی را از ۵ سالگی آغاز کرد، اما روح تشنه او به آموختنِ الفبا راضی نشد. او در دورانی که تدریس خصوصی فقه به بانوان چندان معمول نبود، مجتهدان بزرگ را برای آموزش به منزل دعوت کرد. تلاش‌های خستگی‌ناپذیر او در ۳۲ سالگی به اوج رسید و سرانجام در ۴۲ سالگی، اتفاقی تاریخی رقم خورد: دریافت اجازه اجتهاد و روایت از مراجعی چون «شیخ عبدالکریم حائری» و «محمدکاظم شیرازی». این نخستین بار بود که یک زن، با تکیه بر دانش استدلالی خود، رسماً در صف فقهای تراز اول قرار می‌گرفت.

در ترازوی بزرگان

شکوه علمی بانو امین چنان بود که اندیشمندان طراز اول زمانه را به تحسین واداشت:

شهید مرتضی مطهری: درباره دیدار با او می‌گوید: «وقتی شروع به پاسخگویی به سوالم کرد، دیدم که من باید دست‌وپای خودم را جمع کنم.»

علامه جعفری: او را از نخبگانی می‌دانست که به مقام عالیه روحی رسیده‌اند.

آیت‌الله مرعشی نجفی: او را «یگانه روزگار» و «حجتِ زنان عصر» خوانده است.

میراث قلم؛ از «مخزن‌العرفان» تا «نفحات رحمانیه»

بانو امین با فروتنی تمام، آثارش را با نام مستعار «بانوی ایرانی» منتشر می‌کرد. شاهکار او، تفسیر ۱۵ جلدی «مخزن‌العرفان» است که با شیوه‌ای استدلالی و روایی قلم خورده است. اما جنبه‌های معنوی زندگی او در کتاب «النفحات الرحمانیه» تبلور یافته است؛ جایی که او از مکاشفات قلبی و الهاماتی سخن می‌گوید که از ۳۰ سالگی بر قلبش جاری می‌شد.

تربیت شاگردان برای ادامه راه

بانو امین شاگردانی نیز داشت که از آن میان می‌توان به بانو همایونی ؛ ربابه الهی ؛عفت‌الزمان امین ؛ بتول غازی اشاره کرد. زینت‌السادات علویه همایونی مشهور به بانو همایونی (۱۲۹۶-۱۳۹۵ش)، از نزدیک‌ترین شاگردان بانو امین اصفهانی بود. او نخستین دانشجوی زن دانشکده وعظ و تبلیغ تهران (دانشکده الهیات کنونی) بود. بانو همایونی در سال ۱۳۸۸ش به ‌عنوان چهره ماندگار جمهوری اسلامی ایران انتخاب و در سال ۱۳۹۰ش در همایش «امینه امین» در اصفهان، از مقام او تجلیل شد. از بانو همایونی آثاری در زمینه علوم اسلامی و معارف اهل بیت منتشر شده است. همچنین ربابه الهی دیگر شاگرد بانو امین، از زنان نویسنده شیعه و از شاگردان او در اصفهان بود. بانو الهی در حوزه علمیه اصفهان تدریس می‌کرد و آثاری مانند الهی‌نامه،‌ چهل حدیث و الجنة و الرضوان از او به یادگار مانده‌است.

زنی در میانه میدان؛ از مبارزه با کشف حجاب تا مدرسه‌سازی

بانو امین الگوی «عالمِ زمان‌شناس» بود. او در دوره پهلوی، نه تنها با سیاست‌های ضددینی نظیر قانون منع حجاب به مبارزه برخاست، بلکه به جای کناره‌گیری، آستین همت را برای کادرسازی بالا زد. تأسیس «مکتب فاطمه(س)» و دبیرستان دخترانه امین، گواهی بر دغدغه‌مندی او برای آموزش و پرورشِ ترازِ دینی برای زنان ایرانی بود.

صبوری در تلاطم زندگی

پشت چهره علمی این بانوی مجتهده، داستانی از صبوری نهفته است. او از میان هشت فرزند خود، داغ هفت فرزند را در کودکی و بر اثر بیماری‌های واگیردار آن زمان دید، اما این رنج‌های عمیق هرگز او را از مسیر تحقیق، تالیف و هدایت جامعه بازنداشت.

سرانجام؛ بازگشت به ملکوت

پیکر این بانوی فرزانه که در ۲۳ خرداد ۱۳۶۲ چشم از جهان فروبست؛ در «تخت فولاد» اصفهان به امانت گذاشته شد. امروز آرامگاه او نه تنها یک بنای یادبود، بلکه نمادی برای رهپویان دانش و معنویت است تا به یاد داشته باشند که جنسیت، سدی در برابر دستیابی به حقیقت مطلق نیست.

اگر تمام زنان ....

بانو امین، مصداق عینی این بیت است که در اجازه‌نامه ایشان درج شده:«اگر تمام زنان مانند او بودند، زنان بر مردان برتری می‌یافتند؛ چرا که خورشید با تمام درخشش خود، نامی مؤنث دارد و ماه با تمام زیبایی، نامی مذکر!»