در حالی که طی سالهای گذشته تهدید حمله نظامی چین به تایوان به یکی از مهمترین نگرانیهای امنیتی جهان تبدیل شده بود، اکنون برخی تحلیلگران معتقدند پکن راهی کمهزینهتر و مؤثرتر برای رسیدن به هدف خود یافته است؛ تضعیف تدریجی حمایت آمریکا از تایوان و وادار کردن این جزیره به پذیرش شرایط چین، بدون وقوع جنگ.
دیدار اخیر شی جینپینگ و دونالد ترامپ در پکن، اگرچه در ظاهر با هدف کاهش تنشها میان دو قدرت بزرگ جهان برگزار شد، اما به باور بسیاری از ناظران، نقطه آغاز مرحله جدیدی از رقابت بر سر آینده تایوان است؛ رقابتی که این بار بیش از آنکه در میدان نبرد دنبال شود، در عرصه دیپلماسی و محاسبات سیاسی واشنگتن جریان دارد.
تغییر قواعد بازی از نگاه پکن
رهبران چین همواره تایوان را بخشی جداییناپذیر از قلمرو خود دانستهاند، اما شی جینپینگ این مسئله را به یکی از ارکان اصلی میراث سیاسی خود تبدیل کرده است. او بارها تأکید کرده که «مسئله تایوان نمیتواند نسل به نسل منتقل شود» و تحقق «احیای ملت چین» تا سال ۲۰۴۹ بدون بازگرداندن تایوان ممکن نیست.
اگرچه گزارشها نشان میدهد شی به ارتش آزادیبخش خلق دستور داده تا سال ۲۰۲۷ برای سناریوی حمله آماده باشد، اما ترجیح پکن همچنان دستیابی به کنترل تایوان بدون جنگ است. تجربه جنگ اوکراین و هزینههای اقتصادی و سیاسی درگیریهای مدرن، رهبران چین را به این نتیجه رسانده که پیروزی سیاسی میتواند بسیار ارزشمندتر از پیروزی نظامی باشد.
ترامپ و نگرانیهای تازه در تایپه
پس از نشست پکن، ترامپ مواضعی اتخاذ کرد که در تایوان و میان متحدان آمریکا نگرانیهایی جدی ایجاد کرد. او ادعا کرد برخی رهبران تایوان به دنبال استقلال هستند و هشدار داد که نمیخواهد آمریکا برای جزیرهای در فاصله ۹۵۰۰ مایلی وارد جنگ شود.
مهمتر از آن، ترامپ تأیید فروش یک بسته تسلیحاتی ۱۴ میلیارد دلاری به تایوان را به حالت تعلیق درآورد و آن را «ابزار خوبی برای مذاکره» توصیف کرد. این موضعگیری با سیاست چند دههای واشنگتن مبنی بر حفظ توان دفاعی تایوان فاصله قابل توجهی دارد.
تحلیلگران معتقدند هدف اصلی چین نه جلوگیری از تحویل چند سامانه تسلیحاتی خاص، بلکه ایجاد تردید در ذهن جامعه تایوان درباره میزان پایبندی آمریکا به تعهدات امنیتی خود است؛ تردیدی که میتواند تأثیرات سیاسی عمیقی بر آینده جزیره داشته باشد.
کاهش اعتماد به آمریکا؛ برگ برنده پکن
نتایج یک نظرسنجی در سال ۲۰۲۶ نشان میدهد تنها ۳۴ درصد شهروندان تایوان آمریکا را کشوری «قابل اعتماد» میدانند. این رقم نسبت به پنج سال گذشته بیش از ده واحد درصد کاهش یافته است.
این روند برای پکن اهمیت راهبردی دارد. اگر شهروندان و سیاستمداران تایوانی به این نتیجه برسند که واشنگتن در لحظه بحران از آنها حمایت نخواهد کرد، استدلالهای طرفداران افزایش بودجه دفاعی تضعیف خواهد شد و جریانهای سیاسی متمایل به گفتوگو و سازش با چین قدرت بیشتری خواهند گرفت.
در همین حال، چین فشارهای میدانی خود را نیز افزایش داده است. عملیاتهای جدید گارد ساحلی چین در اطراف تایوان، ورود به آبهای مورد مناقشه و اختلال در مسیرهای کشتیرانی تجاری، از نگاه کارشناسان بخشی از راهبرد تدریجی پکن برای تثبیت حاکمیت عملی بر پیرامون جزیره است.
تایوان؛ گره راهبردی اقتصاد و امنیت جهان
اهمیت تایوان تنها به رقابت ژئوپلیتیکی میان چین و آمریکا محدود نمیشود. این جزیره در قلب زنجیره جهانی فناوری قرار دارد. بخش عمده پیشرفتهترین نیمههادیهای جهان در تایوان تولید میشود؛ تراشههایی که در تلفنهای هوشمند، سامانههای هوش مصنوعی، تجهیزات نظامی و زیرساختهای دیجیتال کاربرد دارند.
برآوردهای اقتصادی نشان میدهد وقوع جنگ بر سر تایوان میتواند حدود ۱۰ تریلیون دلار از تولید ناخالص جهانی بکاهد؛ رقمی که از شوک اقتصادی ناشی از همهگیری کووید-۱۹ نیز بزرگتر است.
از منظر نظامی نیز تایوان حلقهای کلیدی در زنجیره دفاعی آمریکا در شرق آسیاست. کنترل این جزیره میتواند دسترسی چین به اقیانوس آرام را تسهیل کرده و توان بازدارندگی آمریکا در برابر پکن را به شکل محسوسی کاهش دهد.
آیندهای که در واشنگتن رقم میخورد
آنچه امروز بیش از هر چیز مورد توجه ناظران قرار گرفته، تلاش چین برای تغییر هنجارهای حاکم بر سیاست آمریکا در قبال تایوان است. اگر پکن موفق شود فروش تسلیحات، همکاریهای امنیتی و حمایت سیاسی واشنگتن از تایپه را به موضوعی قابل مذاکره تبدیل کند، ممکن است بدون شلیک حتی یک گلوله به هدف راهبردی خود نزدیک شود.
در مقابل، بسیاری از کارشناسان آمریکایی معتقدند تنها راه حفظ بازدارندگی، ارسال پیامهای روشن و بدون ابهام به پکن است. از نگاه آنان، هرگونه نشانه تردید در تعهد آمریکا به تایوان نهتنها خطر درگیری را کاهش نمیدهد، بلکه احتمال محاسبه اشتباه از سوی چین را افزایش خواهد داد.
به همین دلیل، نبرد بر سر تایوان امروز بیش از آنکه در آبهای تنگه تایوان جریان داشته باشد، در اتاقهای تصمیمگیری واشنگتن، پکن و تایپه در حال شکلگیری است؛ نبردی که نتیجه آن میتواند موازنه قدرت در آسیا و حتی نظم جهانی دهههای آینده را تعیین کند.
نظر شما