در جنگ‌ها، حقیقت معمولاً آخرین قربانی است. اما گاهی حجم شهادت‌ها، گزارش‌ها و روایت‌های مستقل به اندازه‌ای افزایش می‌یابد که دیگر نمی‌توان آنها را صرفاً در قالب ادعاهای پراکنده نادیده گرفت. آنچه طی ماه‌های گذشته درباره وضعیت بازداشت‌شدگان فلسطینی در مراکز نگهداری اسرائیل منتشر شده، اکنون بسیاری از ناظران حقوق بشری را با این پرسش مواجه کرده است که آیا جهان با مجموعه‌ای از موارد منفرد مواجه است یا با الگویی نظام‌مند که سال‌ها از نگاه افکار عمومی دور مانده است.

از روایت‌های فردی تا شکل‌گیری یک الگو

پس از عملیات طوفان الاقصی در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ و آغاز جنگ غزه، توجه رسانه‌های بین‌المللی عمدتاً معطوف به اتهاماتی بود که علیه گروه‌های فلسطینی مطرح می‌شد. اما در ماه‌های بعد، گزارش‌های متعددی از سوی سازمان‌های حقوق بشری، کارشناسان سازمان ملل، پزشکان و وکلای مدافع زندانیان منتشر شد که تصویری متفاوت ارائه می‌کرد.

یکی از تکان‌دهنده‌ترین روایت‌ها را «بن مارمارلی»، وکیل حقوق بشر اسرائیلی، مطرح کرده است. او می‌گوید یکی از موکلان فلسطینی‌اش از او خواسته بود دیگر به ملاقاتش نرود، زیرا پس از هر ملاقات مورد تجاوز قرار می‌گرفت. مارمارلی این وضعیت را با جمله‌ای کوتاه اما تکان‌دهنده توصیف کرده است: «هر بار که من می‌آیم، به او تجاوز می‌کنند.»

اهمیت چنین شهادت‌هایی تنها در محتوای آنها نیست، بلکه در تکرار آنها در نقاط مختلف سیستم بازداشتی اسرائیل است؛ موضوعی که به گفته نهادهای حقوق بشری، فرضیه وجود یک الگوی رفتاری را تقویت می‌کند.

سده تیمان؛ نقطه‌ای که توجه‌ها را جلب کرد

در میان مراکز بازداشت، نام «سده تیمان»(Sde Teiman) بیش از همه تکرار شده است. بازماندگان از استفاده از اشیای فلزی، شوک الکتریکی و اشکال مختلف شکنجه جنسی سخن گفته‌اند.

یکی از زندانیان آزادشده روایت کرده است: «مرا مجبور کردند روی چیزی شبیه یک میله فلزی داغ بنشینم و احساس می‌کردم آتش است.» او همچنین از مرگ یکی از بازداشت‌شدگان پس از وارد کردن یک میله برقی به بدنش سخن گفته است.

در تابستان ۲۰۲۴، بازداشت ۱۰ سرباز اسرائیلی به اتهام تجاوز گروهی در همین مرکز، موضوع را وارد مرحله‌ای تازه کرد. اما واکنش بخشی از جامعه اسرائیل خود به موضوعی بحث‌برانگیز تبدیل شد؛ اعتراض‌ها و حمایت‌هایی که به جای تمرکز بر قربانیان، متوجه متهمان بود. در کِنسِت نیز «حانوخ میلویِدسکی»، نماینده حزب لیکود، با فریاد گفت: «هر کاری مشروع است! هر کاری!»

سیاست انکار و بحران پاسخگویی

همزمان با افزایش مستندات، منتقدان از کم‌توجهی رسانه‌های جریان اصلی غرب به این پرونده سخن گفته‌اند. حتی گزارش‌های سازمان‌های حقوق بشری اسرائیلی نیز بازتابی محدود داشته‌اند.

با این حال، گزارش ژوئن ۲۰۲۴ شورای حقوق بشر سازمان ملل، خشونت جنسی و جنسیتی علیه فلسطینیان را «نظام‌مند» توصیف کرد؛ واژه‌ای که در ادبیات حقوق بین‌الملل بار حقوقی و سیاسی سنگینی دارد.

کارشناسان معتقدند پرسش اصلی دیگر صرفاً وقوع یا عدم وقوع برخی موارد خاص نیست، بلکه میزان آگاهی نهادهای مسئول و نحوه برخورد آنها با این اتهامات است.

فراتر از زندان؛ جنگی علیه روان انسان

گزارش‌ها تنها به تجاوز یا شکنجه فیزیکی محدود نمی‌شوند. برخی روایت‌ها از استفاده از خشونت جنسی به‌عنوان ابزاری برای جنگ روانی حکایت دارند.

در یکی از موارد، «فارس ابوجبل»، نوجوان ۱۶ ساله فلسطینی، گفته است که مأموران تصاویری ویرایش‌شده از مادرش را به او نشان داده و مدعی شده‌اند که او مورد تجاوز قرار گرفته است. به گفته این نوجوان، زندانبان به او گفته بود: «سربازهای ما به مادرت و خواهرانت تجاوز کردند و آنها را کشتند.»

صرف‌نظر از نتیجه تحقیقات آینده، آنچه امروز روشن به نظر می‌رسد این است که مجموعه این شهادت‌ها دیگر به چند روایت پراکنده محدود نمی‌شود. اکنون پرونده‌ای شکل گرفته که در آن پرسش‌هایی جدی درباره بازداشتگاه‌ها، سازوکارهای نظارتی و میزان پاسخگویی مطرح است.

در جهانی که تصاویر جنگ هر روز در برابر چشمان میلیون‌ها نفر قرار می‌گیرد، شاید مهم‌ترین پرسش این باشد که چه تعداد از این روایت‌ها باید ثبت شوند تا سکوت جای خود را به پاسخگویی بدهد.