مصلای امام خمینی(ره) تهران، این روزها نه تنها کانون سوگواری ملی، بلکه تجلیگاه پیوند ناگسستنی میان وحی و حماسه است. از نخستین ساعات روز شنبه ۱۳ تیرماه ۱۴۰۵، در حالی که عطر تلاوت قرآن و نوای استغاثه در فضای مصلا طنینانداز شد، پیکر مطهر رهبر شهید انقلاب و خانواده گرامی ایشان در آغوش اشک و ارادت مردم قرار گرفته است. در این میان، کتیبهای با خط ثلث روی پردهای بلند در قلب مصلا، چشم هر زائر و عزاداری را به خود میخواند؛ آیهای که گویی وصیتنامه نانوشته و مانیفست ابدی این شهید بزرگوار برای ملت ایران است: «قُلْ إِنَّمَا أَعِظُکُمْ بِوَاحِدَةٍ أَنْ تَقُومُوا لِلَّهِ مَثْنَی وَ فُرَادَی» (بگو: من شما را فقط به یک حقیقت اندرز میدهم و آن اینکه دو دو و یک یک برای خدا قیام کنید). برای درک عمیقتر پیوند میان این کلام الهی و سیره معنوی رهبر شهید، به سراغ حجتالاسلام دکتر محمد عابدی، قرآنپژوه و عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی رفتیم تا در گفتوگویی ابعاد این موعظه واحده را در این برهه حساس تاریخی بررسی کنیم.
قیاملله؛ ریشه اقتدار ملی ایران
دکتر عابدی در ابتدا و در پاسخ به این پرسش که چرا در مراسم وداع با شخصیتی که عمر خود را در مسیر اعتلای کلمهالله سپری کرد بر آیه ۴۶ سوره سبأ تأکید شده است، میگوید: انتخاب این آیه در این لحظات تاریخی چند هدف همزمان دارد؛ هم برای جلوگیری از گم شدن مسیر در پساولایت و هم تأکید بر تداوم انقلاب در همان ریل الهی که گوهر آن همچنان قیام برای خداست. این آیه مردم و خیل میلیونی تشییعکنندگان را متوجه میکند که آنچه از عظمت رهبری شهید انقلاب میبینند و چند دهه ایران را در مقابل نظام سیاسی جهانخوار حفظ کرد حاصل اصرار بر حفظ ماهیت الهی قیام مردم بود. کلمه واحده در آیه نشان میدهد تمام معارف الهی و مسیر رستگاری در یک حقیقت خلاصه شده است؛ قیام برای خدا و این یعنی انسجام در پیام که میتواند موجب سوگیری جمعی به یک مسیر مشخص و مانع تشتت نیروها باشد. نصب این آیه در مصلا یادآوری وحدت هدف برای ملت ایران و امت اسلام است؛ حرف فقط یک کلام و خدا مقصد حرکت ما. حرکت هم میتواند در مسیر برانداختن مناسبات ظالمانه و خروج از انفعال در سطح جهانی باشد و هم در مسیر ایجاد مدنیت الهی. اگر امروز در سوگ فقدان ایشان نشستهایم اما میدانیم مصباح هدایتی که خامنهای بزرگ روشن کردهاند مسیر خدا را نشان میدهد و قرار است همچنان در مسیر الهی بمانیم. اولویت با پیوستن جمعی به این مسیر است و اگر نشد به تنهایی باید برخاست و در مقابل مناسبات غیرالهی ایستاد تا اسلامیت نظام پایدار بماند. ایشان مکرر تأکید میکردند اگر ولایت فقیه نبود بارها جمهوری اسلامی را از اسلام تهی کرده بودند و این یعنی در تمام مراحل مراقب الهی ماندن مسیر
أَنْ تَقُومُوا لِلَّهِ بودند؛ زیرا محوریت قیام برای خداست که به نهضت ما هویت و مشروعیت میبخشد و اقتدار حاصل از این قیام الهی است که نظام مردمی ما را بیمه میکند.
وی اضافه میکند: پیام آیه برای امروز ما این است که قیام برای خدا تعطیلبردار نیست. اگر امروز قلبهای ما از داغ این شهادت جریحهدار است باید این حزن را در مسیر حماسه و تداوم قیام لله و حفظ انقلاب مدیریت کنیم، همان گونه که شهادت در کربلا علم حماسه برای تاریخ شیعه شد. اگر انسان یا جامعهای در مسیر حق تنها بماند چه فردی و چه جمعی یا یک کشور در برابر دیگران تنها بماند یا محوری چون محور مقاومت باز مکلف به قیام لله و بریدن از نظامات فاسد و دل به ولی الهی سپردن است. این نکته در سخنان ایشان بازتاب دارد؛ از جمله به مناسبت قیام نوزدهم دی که مظهر قیام مؤمنانه مردم و اعتصام به حبلالله و تقوموا لله مثنی و فرادی شد و فرمودند: «اگر قیام مردم قم در طلیعه این نهضت و پیشانی انقلاب ثبت نمیشد، به گمان زیاد بدخواهان ملت ایران و دشمنان انقلاب حتی هویت اسلامی نهضت را هم ممکن بود انکار کنند. با این کار، قم مظهر قیام مؤمنانه مردم، مظهر «اعتصام به حبلالله» و مظهر «تقوموا لله مثنی و فرادی» شد». رهبر شهید در کنار دهها مجاهد لله و تحت رهبری روحالله خمینی(ره) در دوران غربت و فشار بینالملل مصداق بارز قائم لله بود. این آیه پیوندی با آغاز نهضت امام خمینی(ره) دارد؛ چرا که امام راحل(ره) حرکت خود را با همین آیه آغاز کرد و قیاملله گوهر مشترک حرکتهای اصیل اسلامی است. امروز که در مصلای تهران با پیکر مطهر رهبر شهید وداع میکنیم در واقع با تجسم قیام وداع میکنیم. شهادت پایان راه نیست بلکه مرتبه عالیتر قیام است و وقتی پیکر ایشان به قم، نجف و مشهد میرود این جغرافیای معنوی نشان میدهد این قیام ریشه در عاشورا و پیوند با ولایت دارد و به انسجام محور مقاومت و یاری جبهه واحد برابر دشمنان کمک میکند.
نیت الهی؛ مرز قدرتطلبی با قیام توحیدی
اما در ساحت عرفان سیاسی، «قیام لله» چه تفاوتی با حرکتهای معمول بشری دارد که در این آیه بر آن تأکید شده است؟ این عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی پاسخ میدهد: در حرکتهای بشری، هدف معمولاً دستیابی به قدرت یا دفع ضرر مادی است؛ قدرت جوهر سیاست و حکومت معرفی میشود و بشر برای کسب، حفظ یا گسترش آن به هر جنایتی دست میزند. این اقدامها گاه با زرورق فریب و جنگ نرم در قالب نبرد برای آزادی یا دموکراسی توجیه میشود و گاه به صراحت برای منافع مادی و تاراج منابع زیرزمینی جنگیده میشود. اما در «قیام لله» همه چیز برای تأمین هدف الهی است که همان عبودیت و بندگی خداست؛ مسیری که به سعادت، خوشبختی و حفظ کرامت بشریت منجر میشود. رهبر شهید تأکید داشتند از نگاه امام خمینی(ره)، آیه «قُلْ إِنَّمَا أَعِظُکُمْ بِوَاحِدَةٍ أَنْ تَقُومُوا لِلَّهِ مَثْنَی وَ فُرَادَی» از انحصار فردگرایی خارج شده و باید نگاه اجتماعی و سیاسی به آن داشت. ایشان تصریح میکردند: «امام این معنا را آوردند به میدان عمل؛ از آیه شریفه: «اِنَّما اَعِظُکُم بِواحِدَةٍ اَن تَقوموا لله مَثنی وَ فُرادی» استفاده کردند برای این معنا، نه اینکه «اَن تَقوموا لله مَثنی وَ فُرادی» تا بروید نماز بخوانید؛ نه، تا حکومت درست کنید، تا نظام اسلامی درست کنید. (۴/۱۲/۱۳۹۹؛ بیانات در دیدار اعضای مجلس خبرگان رهبری)». امام با همین نگاه، نهضت سال۴۱ را آغاز کرد و این فکر توسط متفکران، شاگردان و خود ایشان تغذیه شد تا به انقلاب و پیروزی آن و تشکیل نظام اسلامی انجامید؛ این نشان میدهد چگونه مفاهیم قرآنی و اسلامی با ورود به میدان عمل میتوانند در زندگی تأثیرگذار باشند.
ایشان اضافه میکند: رهبر شهید با همین نگاه «قیام لله» بر اصل نهضت امام خمینی(ره) تمرکز داشتند و توضیح میدادند: «ایشان (امام خمینی) آیه شریفه «قُل إِنَّما أَعِظُکُم بِواحِدَةٍ أَن تَقوموا لِلَّهِ مَثنی وَ فُرادی» [را ذکر میکنند] که دعوت میکند عموم را به قیام لله؛ یک چنین روحیهای در ایشان وجود داشت. این روحیه را ایشان اِعمال کردند (۱۴/۳/۱۳۹۹؛ سخنرانی تلویزیونی به مناسبت سی و یکمین سالگرد رحلت امام خمینی (ره))». همچنین ایشان با همین دید به جنگ صدام علیه ایران مینگریستند و میفرمودند: «در دوران دفاع مقدس همه چیزِ کشور مورد تهاجم قرار گرفت... آنجا فقط رژیم بعثی صدام نبود که در مقابل ما قرار گرفته بود، در حقیقت یک جنگ عمومی بود، یک جنگ بینالمللی علیه ملت ایران بود... در این معرکه عظیم، در این قیامت کبری، نیروی عظیم ملت ایران، نیروی ایمان، نیروی مقاومت، نیروی اعتماد به خدا، نیروی متکی به روحالله و در صدر همه آنها نیروهای مسلح نظام جمهوری اسلامی ایران قیام کردند. قیام لله یعنی این. اَن تَقوموا للهِ مَثنی و فُرادی؛ قیام لله کردند، وارد میدان شدند، از جان خود، از نیروی خود و از توانایی خود بهره بردند (۷/۷/۱۳۹۵؛ بیانات در مراسم دانشآموختگی دانشجویان دانشگاههای افسری ارتش)». آیه «إِنَّمَا أَعِظُکُمْ بِوَاحِدَةٍ» تصریح میکند که هیچ چیز دیگری جز خواست خدا نباید محرک برخاستن و ایستادگی مقابل نظم موجود سیاسی، اقتصادی و فرهنگی و تولید نظم جدید باشد. رهبر شهید به ملت یاد دادند که اگر برای خدا قیام کنیم، حتی در دل آتش و بلا هم زندگی و کشته شدنمان هدفدار و بامعنا خواهد بود، همان گونه که از نگاه زینبی واقعه کربلا چنین تفسیر زیباشناختی گرفت. این آیه در مصلا فریاد میزند که در دوران پس از ایشان، همچنان مسیر قیام و ایستادگی باید برای خدا باشد.
هر قدم وداع گامی در قیام لله
دکتر عابدی در پایان تأکید میکند: هر قدمی در تشییع این شهید، گامی در مسیر «قیام لله» است. آیه ۴۶ سوره سبأ، «قُلْ إِنَّمَا أَعِظُکُم بِوَاحِدَةٍ أَن تَقُومُواْ لِلَّهِ مَثْنیَ وَ فُرَادَی»، از ما میخواهد پس از این وداع، هر یک از ما به صورت جمعی و در صورت عدم امکان، به صورت فردی، قائم لله شویم. در تفسیر ظاهری، خداوند مشرکان را به موعظهای واحد اندرز میدهد که از هیاهوی جامعه شرکآمیز دوری کرده و با تفکر در شخصیت پیامبر(ص) حقانیت رسالت ایشان را دریابند. اما پیام این آیه قابل گسترش است؛ امروز نیز هر مخاطبی باید از مناسبات شرکآمیز در تمامی سطوح محلی، ملی و بینالمللی فاصله بگیرد. رهبر شهید انقلاب با ذکر این آیه تصریح کردهاند: «قیامِ لله در همه شرایط زندگی بشر کارساز است و بدون قیام و حرکت نمیشود به هیچ یک از اهداف عالیه رسید». (۲/۷/۱۳۸۲؛ بیانات در دیدار کارگزاران نظام). ایشان همچنین فرمودهاند: «قیاملله -مثنی و فرادی- واجبترین کار ماست؛ در همه سطوح هم این ممکن است». (۲/۱۰/۱۳۸۲؛ بیانات در دیدار شرکتکنندگان در همایش «جهان اسلام، چالشها و فرصتها»). در گام بعدی، باید درباره شخصیتهای الهی تفکر کرد و به حقانیت آنها ایمان آورد و در مسیر پیشنهادی آنها حرکت کرد؛ حرکتی که تا عصر ظهور و سامان یافتن مظهر اعلای قیام لله ادامه خواهد یافت.
نظر شما