دکتر اسماعیل رضایی برجکی، رئیس گروه تاریخ و سیره اهل‌بیت (ع) و انساب بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، در یادداشتی به مناسبت ورود به ماه صفر، به بررسی پیشینه و جایگاه تاریخی مقام‌های منسوب به رأس مطهر امام حسین (ع) در مسیر کاروان اسرای کربلا به شام در سرزمین‌های مختلف اسلامی پرداخته است.

مشروح این یادداشت را در ادامه می‌خوانید:

روایت عاشورا از همان ساعت‌های نخست پس از شهادت آغاز شد؛ نه با قلم، بلکه با خون و نه بر کاغذ، بلکه بر فراز نیزه‌ها. نخستین روایتگران این حماسه، نه راویانی از مدینه و کوفه، بلکه سرهای پاک شهیدان بودند؛ سرهایی که بر نیزه‌ها رفتند و همراه کاروان اسیران، همچون فانوس‌هایی روشن در دل تاریکی تاریخ، راه حقیقت را برای همیشه به طالبان عدالت و آزادی نشان دادند.

پیشاپیش آن کاروان، سر سالار شهیدان، حسین‌بن‌علی (ع)، قرار داشت؛ آن سر مطهری که دژخیمان جاهل گمان کردند با بردن آن به شام، پاداشی خواهند یافت، غافل از اینکه سنگین‌ترین گواه جنایت خویش را بر دوش می‌کشند. هرجا کاروان اسیران اندکی درنگ کرد و آن سر مطهر را بر خاک نهاد، یادمانی پدید آمد؛ نامی بر زمین نشست و مکانی مقدس شد که آن را «مقام رأس‌الحسین (ع)» یا «مشهدالحسین (ع)» نامیدند. این مقام‌ها تنها چند نقطه بر روی نقشه نیستند؛ نغمه‌هایی‌اند که در گوش زمان طنین افکنده‌اند و هرکدام بهانه‌ای برای زنده نگه‌داشتن یاد آن سر تابناک به شمار می‌روند. گویی خورشید حقیقت، پاره‌پاره در چاه‌های تاریخ نهان شده و هر پاره، سرزمینی را روشنایی بخشیده است.

از صحرای نینوا تا کوچه‌های کوفه، از دمشق تا عسقلان و قاهره و از نجف تا بقیع، نام و نشانی از آن سر نورانی بر جای مانده است. گاهی در گوشه‌ای از جامع اموی، در اتاقکی کوچک که بوی یحیی‌بن‌زکریا (ع) و نوای ملکوتی فرشتگان در آن پیچیده است؛ گاهی بر سنگی در حلب که خون آن سر، بر چهره‌اش نقش مهری ابدی زده است؛ و زمانی در بقعه‌ای در عسقلان که روزگار آن را بر خاک فلسطین نشاند تا سال‌ها بعد، صهیونیسم پلید، نه‌تنها از سر دشمنی، بلکه از هراسِ یاد او، آن را با خاک یکسان کند؛ اما عاشقان حسین (ع) آن را دوباره برپا کردند و به زیارتگاه بدل ساختند.

حتی در تخارستان، در شرق سرزمین‌های اسلامی و جایی بسیار دورتر از مسیر جغرافیایی کاروان عشق، هنوز یکی از این یادبودها زنده است و هر سال، عَلَم زیارت در آنجا برافراشته می‌شود و خاص و عام به آن روی می‌آورند تا یاد آن واقعه را گرامی بدارند. امروز، سال‌ها پس از آنکه سر مطهر بنا بر روایت مشهور علمای شیعه، به پیکر در کربلا پیوست، همچنان جای‌جای این جهان به نگهداری یادگاری از او مفتخر است؛ گویی هر خاکی که شبی سایه‌ای از آن سر بر آن افتاده، برای همیشه محراب عاشقان شده است.

این مکان‌ها روایت‌گر غربت و شکوه‌اند؛ روایت سری که از نیزه تا ضریح، از دمشق تا کربلا و از اسارت تا آزادی، راهی جز عشق نپیمود. زائران نیز هرکدام با دلی آکنده از شور و شیدایی، در این مقام‌ها گرد می‌آیند تا فریاد برآورند: سر به پیکر پیوست، اما نام او هرگز از یاد زمین نخواهد رفت.