طریق نورانی اربعین حسینی، تجلیگاه عینی حیات طیبه و شتابدهندهترین جریان معنوی در مسیر تحقق وعده الهی «وَنُرِیدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَی الَّذِینَ اسْتُضْعِفُوا فِی الْأَرْضِ» است. در اربعین پرشور و متفاوت امسال، حضور میلیونی جویندگان حق از اقصی نقاط جهان، خط بطلانی بر القائات جاهلیت مدرن کشیده و منشور درخشان زیارت اربعین را عینیت بخشیده است؛ آنجا که هدف از ایثار خون مطهر سیدالشهدا(ع)، نجات بندگان از جهالت و حیرت ضلالت «لِیَسْتَنْقِذَ عِبَادَکَ مِنَ الْجَهَالَهِ وَ حَیْرَهِ الضَّلاَلَهِ» بیان میشود و امروز، اربعین ادامه همان بیداری بزرگ برای نجات بشریت سرخورده از مکاتب مادی است. این شاهراه مبارک، خاستگاه سرخ عاشورا را به افق سبز ظهور پیوند میدهد و با ارائه الگویی بینظیر از «امت واحده»، بستر تکوینی شرایط قیام جهانی حضرت مهدی(عج) را فراهم میکند. در این مسیر، زائران با تمرین ایثار، مواسات، ولایتپذیری و طهارت نفس، عملاً مفهوم «انتظار پویا» را زندگی میکنند تا زمینه برای برپایی حکومتی فراهم شود که بنا بر وعده صریح نبوی، زمین را پر از قسط و عدل خواهد کرد: «یَمْلَأُ اللهُ بِهِ الْأَرْضَ قِسْطاً وَ عَدْلاً».
برای واکاوی تحلیلی و معارفی این حرکت تمدنساز و بررسی نسبت عمیق آن با هموارسازی مسیر ظهور موعود، پای سخنان حجتالاسلام والمسلمین خدامراد سلیمیان، دانشیار پژوهشکده مهدویت و آیندهپژوهی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی نشستیم تا ابعاد دینی، روایی و راهبردی این پیوند نورانی را به نظاره بنشینیم.
اربعین و بستر تکوینی شرایط ظهور منجی
حجتالاسلام سلیمیان با اشاره به عقبه تاریخی و ریشههای معنوی حماسه اربعین میگوید: رویداد بینظیر و بزرگی که امروزه شبیهی برای آن در جهان یافت نمیشود، حاصل ایثار تاریخی پاسداران شعائر الهی است. امروزه این حماسه باشکوه، بیش از هر زمان دیگری در گستره جغرافیای ایمانی منطقه و در پاسداشت خون مطهر شهدای والامقام مقاومت و رهبر شهیدمان و دیگر شهدای کشور شکل گرفته است؛ مجاهدانی که با بذل جان خود در برابر جنگ ترکیبی و تهدیدهای دشمنان ایستادند تا راه این زیارت باشکوه باز و امن باقی بماند. این اجتماع میلیونی در شرایط پرتحول امروز، پاسخ عملی و محکم امت اسلامی به القائات رسانهای غرب مبنی بر تضعیف محور مقاومت و نمایشی از انسجام شکستناپذیر است. یاد و راه شهدای گرانقدری که تمام توان خود را برای حفظ عزت اسلامی در طبق اخلاص نهادند، شالوده اصلی این رزمایش عظیم تمدنی است و نشان میدهد هیچ تهدیدی نمیتواند خللی در اراده ملتهای بیدار ایجاد کند.
او با گره زدن این ایستادگی میدانی به معارف مهدوی، بر تمایز بنیادی میان نشانهها و شرایط ظهور تأکید کرده و تصریح میکند: این بیداری و بصیرت امت اسلامی در برابر فشارها، صرفاً یک کنش مقطعی نیست، بلکه تحقق عینی همان شرایط ظهور است. در دانش مهدویت، نشانهها صرفاً علائمی برای آگاهی از نزدیکی حادثهاند، اما شرایط، مقدمات واقعی و تکوینی هستند که تا در جامعه محقق نشوند، ظهور رخ نخواهد داد. برپایی حکومت عدل جهانی حضرت مهدی(عج) امری دفعی و بدون آمادگی مردمی نیست؛ ازاینرو، حماسه اربعین در بستر تحولات کنونی، دقیقاً همان بستر حیاتی است که جوامع را از مرحله صِرفِ انتظار، به مقام تمرین پایداری، جامعهسازی و آمادگی همهجانبه برای پذیرش حاکمیت مطلق عدل ارتقا میدهد.
تمرین یاریگری و بیداری فطرتهای حقیقتطلب
عضو هیئت علمی پژوهشکده مهدویت در توضیح دو شرط بنیادی ظهور در بستر حماسه اربعین میگوید: نخستین شرط قطعی برای تحقق قیام جهانی، فراهم آمدن یاران و یاورانی آگاه، پایدار و ایثارگر است که توانایی یاری امام را در برپایی حکومت عدل داشته باشند. تاریخ به روشنی گواهی میدهد امامان معصوم(ع) به دلیل فقدان یاوران مناسب نتوانستند حکومت عدل را محقق کنند، چنانکه خانهنشینی ۲۵ساله حضرت امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب(ع) دقیقاً به همین علت رخ داد. شرط دوم، شکلگیری احساس نیاز واقعی و همگانی در سطح جامعه جهانی به یک منجی الهی است؛ زیرا تا زمانی که تمام بشریت از ساختارهای ستمپیشه بشری به بنبست نرسند و تشنه عدالت واقعی نشوند، ظهور رخ نخواهد داد.
حجتالاسلام سلیمیان خاطرنشان میکند: جریان اربعین با جذب خیل عظیم انسانها از آیینها، ادیان و فرهنگهای مختلف، بستری کارآمد برای تمرین شبکهسازی ایمانی و پرورش یاران مهدوی است. حضور دلدادگانی که حتی از ادیان غیرپیرو اسلام در این مسیر گام برمیدارند، گواهی بر زنده شدن فطرتهای پاک و شکلگیری همان احساس نیاز همگانی به نجاتدهنده است. عدالتخواهی یک میل فطری در وجود همه انسانهاست و از آنجا که حضرت مهدی(عج) موعود امم است، حرکت اربعین توانسته با برجستهسازی شعار مبارزه با ظلم، قلوب سرخورده از بیعدالتی را حول یک محور واحد گرد هم آورد و بشریت را برای پذیرش حاکمیت توحیدی آماده کند.
امتداد سرخ عاشورا تا افق سبز ظهور
این پژوهشگر مهدویت با تبیین پیوند عمیق میان حرکت عاشورا و قیام مهدوی ابراز میکند: قیام امام حسین(ع) بزرگترین و شفافترین نماد مظلومیت انسان و ایستادگی در برابر بیداد است و قیام حضرت مهدی(عج) کاملترین نمود مبارزه با ظلم و برپایی قسط بر سراسر زمین خواهد بود. پیادهروی اربعین در حقیقت حلقه واسطی است که این دو نقطه عطف تاریخ بشریت را به یکدیگر پیوند میدهد؛ حرکتی که از کربلای معلی آغاز شده، در بستر تاریخ جریان یافته و فرجام نیکوی آن در کنار کعبه معظمه با پیروزی قیام جهانی مهدی موعود(عج) رقم خواهد خورد. قرآن کریم به روشنی این فرجام روشن و حتمی را وعده داده است، آنجا که میفرماید: «وَلَقَدْ کَتَبْنَا فِی الزَّبُورِ مِنْ بَعْدِ الذِّکْرِ أَنَّ الْأَرْضَ یَرِثُهَا عِبَادِیَ الصَّالِحُونَ» (سوره انبیاء، آیه ۱۰۵).
ایشان در تبیین تجلی ارزشهای اخلاقی جامعه مهدوی در طول این مسیر یادآور میشود: در این راهپیمایی عظیم جلوههایی نایاب از ایثار، از خود گذشتگی، خستگیناپذیری و بیتوجهی به تعلقات مادی به چشم میخورد که تصویر مصغری از حیات معنوی در عصر ظهور است. خادمانی که ماهها دارایی خود را صرف پذیرایی از زائران کرده و بدون هیچ چشمداشت یا نمایشی، در کمال تواضع خدمت میکنند، نمونههای زنده اخلاق مهدوی هستند. کسانی که حتی با ایجاد سایهبان با بدن خود از زائران در برابر آفتاب محافظت میکنند، عالیترین نمودهای رشد اخلاقی را نشان میدهند. این خستگیناپذیری کودکان و کهنسالان و رهایی از تعلقات دنیا ثابت میکند حرکت جمعی انسانها با باور واحد، نویدبخش تحقق همان جامعه آرمانی است.
تعمیق معرفت امام عصر(عج)؛ شالوده اصلی حماسه اربعین
دانشیار پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی با تأکید بر مسئولیت فردی و جمعی زائران در این حرکت عظیم جهانی بیان میکند: قدم نهادن و گام برداشتن در این مسیر مقدس، امری بسیار ارزشمند و متبرک است، اما مسئولیت دینی و اجتماعی ما به همین حضور ظاهری ختم نمیشود. تکتک کسانی که در این راهپیمایی شرکت میکنند باید به عنوان رسولان و پیامآورانی عمل کنند که پیام عدالتخواهی عاشورا را به سراسر جهان منتقل کرده و جامعه بشری را برای درک نیاز به منجی الهی بیدار میکنند. بر اساس آموزههای وحیانی، هر گونه تحول بنیادین در سرنوشت جوامع، منوط به اراده، آگاهی و تغییر درونی خود انسانهاست؛ چنانکه پروردگار متعال در قرآن کریم میفرماید: «إِنَّ اللهَ لَایُغَیِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّی یُغَیِّرُوا مَا بِأَنْفُسِهِمْ» (سوره رعد، آیه ۱۱) ازاینرو، حتی عزیزانی که به هر دلیلی امکان حضور فیزیکی در این مسیر نورانی را ندارند، میتوانند با تبیین اهداف حکومت عدل مهدوی، نشر معارف و بسترسازی معرفتی، در ثواب کامل این حرکت تمدنساز و زمینهسازی ظهور شریک باشند.
حجتالاسلام سلیمیان در جمعبندی نهایی، تعمیق معرفت نسبت به ولیعصر(عج) را شالوده اصلی تمامی مناسک دانسته و تأکید میکند: تمام این حرکتهای عظیم، ایثارها، خستگیناپذیریها و حضور باشکوهتر از همیشه در راهپیمایی اربعین امسال که در بستر ایستادگی جبهه مقاومت، پاسداشت خون شهدای والامقام و خنثیسازی جنگ روایتی دشمن، ابعادی تمدنی و بینظیر به خود گرفته است؛ آن گاه به ثمر نشسته و ارزش واقعی مییابد که معطوف به معرفت و شناخت حقیقی وجود مقدس حضرت بقیةالله الاعظم(عج) باشد. عدم شناخت امام زمان(عج)، سرآغاز انحراف و سقوط است؛ چنانکه علت اصلی تقابل اشقیا با امام حسین(ع) در واقعه عاشورا، عدم شناخت مقام ولایت بود. پیامبر اعظم(ص) نیز در کلامی متواتر و بنیادی بر اهمیت حیاتی این شناخت تأکید کرده و میفرمایند: «مَنْ مَاتَ وَلَمْ یَعْرِفْ إِمَامَ زَمَانِهِ مَاتَ مِیتَةً جَاهِلِیَّةً» (کمالالدین و تمامالنعمة، جلد ۲، صفحه ۴۱۲) بنابراین، در شرایط حساس و پرتحول امروز، بزرگترین تکلیف ما توصیه به شناخت و ارتقای معرفت خود و جامعه نسبت به امام عصر(عج) است تا در پرتو این بصیرت، اربعین امسال به نقطه پرتاب امت اسلامی به سوی عصر نورانی ظهور مبدل شود.
نظر شما