بسیاری، اربعین را یک راهپیمایی عظیم می‌بینند؛ اما حقیقت آن است که اربعین، بیش از آنکه «حرکت پاها» باشد، «هجرت دل‌ها» است. اگر عاشورا، روز شهادت حقیقت بود، اربعین، روز بازگشت حقیقت به صحنه تاریخ است.
در طول تاریخ، فاتحان بسیاری آمده‌اند؛ شهرها را گشوده‌اند، حکومت‌ها را برپا کرده‌اند و نام خود را بر سنگ‌ها نوشته‌اند، اما کمتر فاتحی توانسته است دل‌ها را فتح کند. حسین بن علی(ع) نه سرزمینی را فتح کرد و نه گنجینه‌ای را بدست آورد؛ او قلب انسان را تسخیر کرد و همین راز ماندگاری او است.
اربعین بزرگ‌ترین رسانه خاموش جهان است؛ رسانه‌ای که نه استودیویی دارد، نه شبکه‌ای ماهواره‌ای و نه سرمایه‌داری پشت آن ایستاده است. خبرنگارش اشک است، دوربینش چشم عاشق، قلمش قدم‌های زائر و تیتر نخستش این جمله جاودانه است: «هیهات منا الذلة». شاید مهم‌ترین پیام اربعین، احیای «انسانیت» باشد. در این مسیر، ملیت‌ها رنگ می‌بازند، زبان‌ها مانع نیستند و نژادها معنا ندارند. عرب و عجم، فقیر و غنی، استاد دانشگاه و کارگر ساده، همگی در یک صف حرکت می‌کنند. این همان جامعه آرمانی است که همه مصلحان تاریخ در آرزوی آن بوده‌اند. یکی از شگفتی‌های اربعین، اقتصاد محبت است. در دنیایی که بسیاری از روابط بر پایه سود تعریف می‌شود، در مسیر نجف تا کربلا همه چیز بر محور ایثار می‌چرخد. غذایی که عرضه می‌شود، جای خواب، آب، لبخند و خدمت، هیچ قیمتی ندارد؛ زیرا ارزش آن با پول سنجیده نمی‌شود، بلکه با عشق اندازه‌گیری می‌شود. این فرهنگ خدمت‌رسانی، از برجسته‌ترین ویژگی‌های پیاده‌روی اربعین است. اما شاید تازه‌ترین نگاه به اربعین این باشد که آن را «دانشگاه تربیت انسان منتظر» بدانیم. هر قدم، درسی از صبر است؛ هر موکب، کلاسی از کرامت؛ هر سلام، تمرینی برای برادری و هر اشک، پیمانی دوباره با عدالت. اگر عاشورا، خون را به حرکت درآورد، اربعین، اندیشه را به حرکت درمی‌آورد. عاشورا یک حادثه بود؛ اربعین یک جریان است. حادثه در زمان می‌ماند، اما جریان، تاریخ می‌سازد. در فرهنگ اسلامی، عدد ۴۰ تنها یک عدد نیست؛ نشانه بلوغ، کمال و پختگی است. از بعثت پیامبران تا سنت «چهل روز اخلاص» و آثار معنوی آن، این عدد جایگاهی ویژه دارد و اربعین حسینی نیز در همین افق معنا می‌یابد. جهان امروز، بیش از هر زمان دیگری از تنهایی، خشونت و بحران معنا رنج می‌برد. اربعین، نسخه‌ای عملی برای درمان این دردهاست؛ زیرا انسان را از «من» به «ما» می‌رساند و از خودخواهی به خداخواهی. شاید راز آنکه میلیون‌ها انسان، بی‌هیچ دعوت رسمی و تبلیغات تجاری، هر سال به سوی کربلا روانه می‌شوند، همین باشد که اربعین تنها مقصدی جغرافیایی نیست؛ مقصدی روحانی است. کربلا پایان راه نیست؛ آغاز راهی است که از دل انسان می‌گذرد. و چه زیباست اگر بگوییم: اربعین، پایان ۴۰روز سوگواری نیست؛ آغاز همیشه ‌زیستن با پیام حسین(ع) است. هر کس از این مدرسه بازگردد و آزادگی، عدالت، صداقت و خدمت را با خود به خانه ببرد، در حقیقت هنوز در مسیر کربلا قدم برمی‌دارد.