نتایج یک نظرسنجی که نشنال اینترست آن را منتشر کرده نشان میدهد روابط کشورهای آسیای مرکزی با اسرائیل، برخلاف انتظار رایج از جوامع مسلماننشین، عمدتاً عملگرایانه و محتاطانه است. این منطقه که از کشورهای عمدتاً ترکزبان و مسلمان تشکیل شده، پس از آغاز جنگ در غزه نیز رویکرد متفاوتی نسبت به بسیاری از کشورهای خاورمیانه اتخاذ کرده است. این سیاست، بخشی از راهبرد دیپلماتیک محتاطانه آسیای مرکزی برای حفظ تعادل میان قدرتهای بزرگ جهانی است.
قزاقستان؛ نزدیکترین شریک اسرائیل
قزاقستان قویترین و عمیقترین روابط را با اسرائیل در منطقه دارد. در نوامبر ۲۰۲۵ این کشور به توافقنامههای ابراهیم پیوست و روابط خود را رسمیت بیشتری بخشید. روابط قزاقستان با رژیم صهیونیستی به سال ۱۹۹۲ بازمیگردد؛ زمانی که رژیم از نخستین دولتهایی بود که استقلال قزاقستان را به رسمیت شناخت. دو طرف بهسرعت سفیر مبادله کردند و روابط تجاری و سرمایهگذاری بر پایه «کشور مورد علاقه» برقرار شد.
اهمیت استراتژیک این رابطه برای اسرائیل بسیار بالاست. قزاقستان (همراه با آذربایجان) بخش قابلتوجهی از واردات نفت اسرائیل را تأمین میکند؛ امری حیاتی برای امنیت انرژی این رژیم در شرایط جنگ و تحریمهای طولانیمدت از سوی همسایگان عرب. پس از حمله ۷ اکتبر ۲۰۲۳، رئیسجمهور قزاقستان، قاسمجومارت توقایف، از نخستین رهبران مسلمان بود که این حمله را محکوم کرد و خواستار آزادی گروگانها شد.
تاریخ قزاقستان نیز زمینه حضور نحلههای مختلف دینی را فراهم کرده است. در دهه ۱۹۴۰ بسیاری از یهودیان اروپایی در این کشور پناه گرفتند و جمعیت یهودی آن، زمانی به حدود ۱۰۰هزار نفر رسید. ترکیب قومی متنوع قزاقستان (روس، اوکراینی، آلمانی، تاتار، کرهای، اویغور و دیگران) نیز به کاهش یهودستیزی کمک کرده است.
از نظر اقتصادی، قزاقستان نفت، گوگرد، زغالسنگ و بهویژه اورانیوم (که بزرگترین تولیدکننده جهان است) به اسرائیل صادر میکند و حتی پیشنهاد ذخیره اورانیوم غنیشده ایران را در صورت توافق داده است. در مقابل، اسرائیل کود، تجهیزات پزشکی و فناوریهای پیشرفته صادر میکند و تراز تجاری به نفع قزاقستان است. روابط قوی با اسرائیل همچنین اعتبار قزاقستان نزد غرب، بهویژه آمریکا را افزایش میدهد و به عنوان وزنهای در برابر نفوذ چین و روسیه عمل میکند. در واقع، مسیر آسیای مرکزی به اورشلیم، راهی به واشنگتن نیز هست.
ازبکستان، قرقیزستان و ترکمنستان؛ روابط محدود و محتاطانه
این سه کشور روابط دیپلماتیک با اسرائیل دارند که از اوایل استقلال آغاز شد، اما عمق چندانی ندارد. اسرائیل در سال ۲۰۲۳ سفارت خود را در ترکمنستان افتتاح کرد. قرقیزستان روابط محدودی در حوزه کشاورزی دارد. نبود روابط عمیق بیشتر به دلیل «نوزادی ژئوپلیتیک» آنهاست تا خصومت. آنها ترجیح میدهند موضعگیری در مناقشه اسرائیل-فلسطین را به حداقل برسانند تا جمعیت مسلمان خود را تحریک نکنند و روابط رو به رشد خود با ترکیه را به خطر نیندازند؛ چرا که آنکارا و اورشلیم در این موضوع اختلافات عمیقی دارند.
تاجیکستان؛ ضعیفترین پیوند
تاجیکستان به دلیل نزدیکی فرهنگی و زبانی با ایران (گویش پارسی) ضعیفترین روابط را با اسرائیل دارد. روابط تاریخی نزدیک با تهران (بازدیدهای سطح بالا، تجارت حدود ۴۸۴ میلیون دلاری و نقش ایران در میانجیگری جنگ داخلی تاجیکستان) مانعی جدی است. با این حال، تاجیکستان روابط دیپلماتیک با اسرائیل را حفظ کرده و در سال ۲۰۲۵ توافقنامه گردشگری دوجانبه امضا کرد. موضع رسمی آن در جنگ اسرائیل-ایران صرفاً حمایت از آتشبس بوده و بیطرفی را رعایت کرده است.
خبرنگار: نیکپندار
نظر شما