آیین رونمایی از ۱۹ اثر پژوهشی پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر شامگاه امشب با حضور جمعی از استادان و پژوهشگران در محل این پژوهشگاه برگزار شد.
آیتالله سیدکاظم نورمفیدی در این مراسم با اشاره به مبنای شکلگیری پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر اظهار کرد: این مجموعه از ابتدا با این نگاه شکل گرفت که جهان همواره در حال تحول است و همراه با این تحولات، افکار، پرسشها و مسائل جدیدی وارد زندگی مردم میشود؛ ازاینرو حوزههای علمیه نیز نمیتوانند نسبت به این تغییرات بیتفاوت باشند و باید متناسب با شرایط جدید، در عرصههای نو حضور پیدا کنند.
وی افزود: امروز جای شکرگزاری دارد که این حرکت علمی به مرحلهای رسیده است که میتواند بخشی از نیازهای جدید جامعه را شناسایی و بررسی کند. امیدواریم حاصل این تحقیقات در پاسخگویی به مسائل روز و رفع نیازهای فکری جامعه مورد استفاده قرار گیرد.
نماینده ولیفقیه در استان گلستان با تأکید بر اینکه فقه را نمیتوان از زمانه جدا کرد، گفت: کسانی که نسبت به فقه شیعه و فقه امامیه دغدغه دارند، باید بپذیرند که این دانش در خلأ شکل نمیگیرد و نمیتوان آن را از شرایط و تحولات زمان جدا دانست. فقه باید بتواند در برابر مسائل جدید، نسبت خود را با اقتضائات جامعه حفظ کند.
آیتالله نورمفیدی ادامه داد: حدود ۶۰ سال پیش، زمانی که در حوزههای علمیه حضور داشتیم، تعداد روشنفکران حوزوی بسیار اندک بود و حتی از تعداد انگشتان دست تجاوز نمیکرد، اما امروز به برکت تحولاتی که در حوزهها رخ داده است، شمار زیادی از دانشمندان و فضلای حوزوی در حوزههای مختلف علمی و فکری فعالیت دارند.
وی تصریح کرد: این سرمایه علمی گسترده، ظرفیت ارزشمندی برای مواجهه با مسائل جدید و پاسخ دادن به پرسشهایی است که در جامعه مطرح میشود و حوزه باید بتواند از این ظرفیت برای انجام مسئولیتی که در قبال نیازهای فکری جامعه بر عهده دارد، استفاده کند.
از «کتاب حجاب» مطهری تا نقش پژوهش در تغییر اجتماعی
نماینده ولیفقیه در استان گلستان برای تبیین ظرفیت اثرگذاری پژوهشهای حوزوی به تجربه شهید مرتضی مطهری اشاره کرد و گفت: زمانی که شهید مطهری کتاب «حجاب» را منتشر کرد، واکنشهای مختلفی نسبت به این اثر شکل گرفت و حتی برخی افراد با رویکردی منفی با آن برخورد کردند.
وی افزود: در همان مقطع، یکی از ائمه جماعات تجریش نقل کرده بود که پس از انتشار کتاب شهید مطهری، تعدادی از بانوان ساکن محلههای آن منطقه که حجاب نداشتند، تحت تأثیر این اثر قرار گرفتند و محجبه شدند.
آیتالله نورمفیدی خاطرنشان کرد: این نمونه نشان میدهد که یک اثر علمی و فکری، در صورتی که بتواند با مسئله و نیاز جامعه ارتباط برقرار کند، قادر است آثار اجتماعی قابل توجهی به دنبال داشته باشد.
وی ادامه داد: تفاوت میان این دو رویکرد را باید مورد توجه قرار داد؛ آثار علمی حوزه زمانی میتوانند نقش مؤثرتری ایفا کنند که با مسائل واقعی مردم پیوند بخورند. بنابراین پرداختن به موضوعات تازه و شناخت مسائل فکری جامعه باید با جدیت بیشتری دنبال شود.
هجمه به باورهای دینی با ادبیات جدید
آیتالله نورمفیدی با اشاره به فضای فکری حاکم بر جامعه امروز اظهار کرد: شرایط کنونی کشور و جهان، شرایط خاصی است و حوزههای علمیه باید تحولات فکری و اجتماعی دنیا را با دقت دنبال کنند؛ چراکه امروز برخی مبانی و باورهای دینی با روشهایی متفاوت از گذشته و با استفاده از ادبیاتی جذاب مورد هجمه قرار میگیرد.
وی افزود: بخشی از شبهات با زبان ساده و قابل فهم و در قالب ادبیاتی متناسب با فضای عمومی جامعه مطرح میشوند و همین جذابیت میتواند زمینه اثرگذاری آنها، بهویژه بر نسل جوان، را فراهم کند. به همین دلیل، پاسخگویی به این مسائل نیازمند آمادگی بیشتر علمی و فکری است.
نماینده ولیفقیه در استان گلستان ادامه داد: در جامعه نمونههایی از این مسائل وجود دارد؛ برای مثال، گاهی پرسشهایی درباره دعا، تقدیر الهی و نسبت اراده انسان با سرنوشت مطرح میشود که میتواند مبانی اعتقادی افراد را تحت تأثیر قرار دهد و پاسخ دادن به چنین پرسشهایی نیز کار سادهای نیست.
وی تصریح کرد: وقتی این مسائل با زبانی روان، جذاب و قابل فهم در جامعه مطرح میشوند، نمیتوان نسبت به تأثیر احتمالی آنها بر ذهن و باور جوانان بیاعتنا بود. ازاینرو حوزههای علمیه باید آمادگی علمی خود را برای مواجهه با چنین موضوعاتی افزایش دهند.
حوزه باید پیش از شکلگیری بحران فکری وارد عمل شود
آیتالله نورمفیدی با اشاره به تغییرات گسترده حوزههای علمیه طی چند دهه گذشته گفت: حوزه امروز با حوزه حدود ۶۰ تا ۷۰ سال قبل تفاوت فراوانی دارد. در این مدت، هم نگاهها و رویکردها تغییر کرده و هم حضور فضلای حوزوی و دانشمندان در عرصههای مختلف فکری و اجتماعی افزایش یافته است.
وی در عین حال افزود: با وجود این پیشرفتها، هنوز نباید تصور کرد که مسیر طیشده به نقطه پایان رسیده است. یکی از گامهای مهمی که همچنان پیش روی حوزه قرار دارد، رساندن تولیدات علمی به عرصه حکمرانی و مسائل واقعی جامعه است.
نماینده ولیفقیه در استان گلستان تأکید کرد: نباید اجازه داد دیگران ابتدا یک مسئله یا دیدگاه را مطرح کنند، آن را در جامعه گسترش دهند و پس از آنکه به باور یا مسئلهای تثبیتشده تبدیل شد، حوزههای علمیه تازه به دنبال پاسخگویی بروند.
وی بیان کرد: زمانی که یک دیدگاه در جامعه جا افتاد و سپس برای مقابله یا پاسخ به آن اقدام شود، عملاً فرصت مهمی از دست رفته است. نباید مسائل جدید پس از آنکه خود را بر جامعه تحمیل کردند، حوزه را ناچار به واکنش کنند.
آیتالله نورمفیدی گفت: حوزههای علمیه باید قبل از آنکه جریانهای فکری و فرهنگی جدید فرصت پیدا کنند سلطه خود را بر جامعه تحمیل کنند، وارد میدان شوند و موضوعاتی را که در حال شکلگیری هستند، مورد مطالعه و بررسی قرار دهند و برای آنها تولید محتوای علمی داشته باشند.
وی ادامه داد: مسائل جدید باید پیش از رسیدن به مرحله فراگیری شناسایی شوند. عالمان و پژوهشگران حوزوی باید درباره این مسائل تحقیق کنند و یافتههای خود را در اختیار جامعه قرار دهند تا پاسخهای علمی و فقهی، پیش از تبدیل شدن این موضوعات به چالشهای گسترده، آماده شده باشد.
ظرفیت فقه برای مواجهه با مسائل نوپدید
نماینده ولیفقیه در استان گلستان در بخش دیگری از سخنان خود بر ظرفیت منابع فقهی برای پاسخگویی به نیازهای جدید تأکید کرد و گفت: منابع فقهی از ظرفیت گستردهای برخوردار هستند و باید این ظرفیت را برای بررسی مسائل نوپدید به کار گرفت.
وی افزود: استفاده درست از ظرفیت منابع فقهی میتواند زمینهای فراهم کند تا فقه متناسب با نیازهای زمان، درباره پرسشها و مسائل جدید پاسخ ارائه دهد و ارتباط خود را با تحولات جامعه حفظ کند.
آیتالله نورمفیدی در پایان از پژوهشگران و فعالان این عرصه قدردانی کرد و گفت: از همه کسانی که در این زمینه اهل فن، تحقیق و پژوهش هستند تشکر میکنیم و امیدواریم با استمرار این تلاشها، آنچه شایسته حوزههای علمیه و حوزه علمیه امامیه است، محقق شود.
گفتنی است در پایان این نشست، ۱۹ اثر پژوهشی از آثار پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر معرفی و رونمایی شد.
نظر شما