اثر ارزشمند «مصحف الحسین(ع)» با محوریت برگهایی از قرآن کریم منسوب به دستخط مبارک امام حسین(ع)، موجود در گنجینه رضوی توسط آستان قدس رضوی منتشر شد.
هر چند ما او را بیشتر در میانه میدان و با پیراهنی رنگ شده از خون خدا در ذهن داریم اما سیدالشهدا حسین بن علی(ع)؛ جز شمشیر، قلم نیز در دست داشته است. قلمی که گاه در خدمت کتابت قرآن کریم، معجزه جد گرامیش بود. متنی قدسی که از همان سالهای نخست ظهور دین محمدی، نگارش و کتابت آن به توصیه پیامبر اکرم(ص) آغاز شده بود. پس از کتابت آیات و سور شریفه قرآن روی رقعههایی از استخوان شانه حیوانات اهلی و سنگهای سپید نازک، بیشتر مورخان از ۴۰نفر به عنوان کاتبان وحی نام بردهاند که نام مبارک حضرت علی(ع)، عثمان بنعفان، سالم مولی ابیحذیفه، حذیفه بنیمان، مغیره بنشعبه، ابوایوب انصاری، حنظله بنالربیع معروف به حنظله کاتب، زید بنثابت و معاذ بنجبل در میان آنها آمده است. اما به دنبال امام علی(ع) دیگر ائمه(ع) هم این راه را به خوبی ادامه دادهاند تا میراث گرانبهای پیامبر(ص) یعنی قرآن کریم برای نسلهای مختلف بدون تحریف و کم و کاست باقی بماند تا جایی که امروز بسیاری از مصاحف تاریخی هستند که در موزهها نگهداری میشوند و منسوب به ائمه(ع) هستند.
سفری به قرن نخست هجری در هشت برگ زرین
در این میان موزه قرآن و نفایس آستان قدس رضوی نیز دستخطهای منسوب به ائمه اطهار(ع) را در معرض نمایش عموم زائران و علاقهمندان قرار داده که از میان آنها، پنج نسخه منسوب به امام علی(ع)، امام حسن(ع)، امام حسین(ع)، امام سجاد(ع) و امام رضا(ع) است. در سالهای گذشته با اندیشه در دسترس قرار دادن این گنجینهها برای پژوهشگران و مخاطبان علاقهمند، این گنجینهها را با چاپ نفیس منتشر کردهاند.
مصحف منسوب به امام حسین(ع) جدیدترین گنجینهای است که به این منظور منتشر شده است. گوهری نفیس با واژگانی قدسی از وحی الهی که به دست مبارک حضرت اباعبدالله الحسین(ع) ماندگار شده و اکنون توسط سازمان کتابخانهها، موزهها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی با همراهی مؤسسه چاپ و انتشارات این آستان، در پروژهای پژوهشمحور با عنوان «مصحف الحسین(ع)» به جامعه علمی و مشتاقان میراث علوی پیشکش شده است.
«مصحف الحسین(ع)» صرفاً یک کتاب چاپی نیست؛ پلی است بر فراز تاریخ که مخاطب را مستقیماً به صدر اسلام متصل میکند. نسخه اصلی این اثر با شماره ثبت ۳۳۸۲ در گنجینه رضوی نگهداری میشود؛ اثری در ابعاد کوچک و تأثیرگذار (۱۷ در ۱۰/۵ سانتیمتر) با خط کوفی اصیل و ۹سطری که گذر زمان تنها هشت برگ از آن را برای ما به یادگار گذاشته است. این اثر نفیس و بیبدیل، بخشی از مجموعه اهدایی رهبر شهید انقلاب اسلامی حضرت آیتالله العظمی خامنهای به این کتابخانه تمدنساز است که نشان از توجه ویژه به حفظ میراث مکتوب اهلبیت(ع) دارد.
حجتالاسلام والمسلمین سیدجلال حسینی، رئیس سازمان کتابخانهها، موزهها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی، درباره هویت و کیفیت چاپ این اثر اظهار کرد: «این مجموعه حاصل عکاسی با بالاترین استانداردهای صنعتی و رنگسنجی دقیق همراه با پژوهشهای فنی و نسخهشناختی موشکافانه است. ما در این مسیر تلاش کردهایم اثری درخور شأن ساحت قدسی امام حسین(ع) در تیراژ هزار نسخه به زیور طبع آراسته شود».
وی افزود: «در چاپ این اثر، علاوهبر درج تصویرهای باکیفیت، معرفی نسخه و ویژگیهای مربوط به آن به سه زبان فارسی، عربی و انگلیسی ذکر شده است که میتواند مورد توجه پژوهشگران قرار گیرد».
گامی نو در دیپلماسی فرهنگی و مرجعیت علمی آستان قدس رضوی
انتشار این مصحف، فراتر از یک رویداد چاپ و نشر، گامی راهبردی در تحقق شعار «مرجعیت علمی آستان قدس رضوی» به شمار میرود. حجتالاسلام والمسلمین حسینی در این خصوص عنوان کرد: سازمان، این اقدام را در مسیر دستیابی به هدف مرجعیت علمی آستان قدس رضوی و انجام رسالت دیرین خود، مبنی بر معرفی میراث گرانبهای موجود در گنجینه رضوی انجام داده است.
وی با تأکید بر اینکه سازمان کتابخانهها، موزهها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی، یک ناشر تخصصی است، گفت: همچنین از آنجایی که در میان نسخههای گرانسنگ گنجینه رضوی، قرآنهای خطی با دستخط شریف منسوب به ائمه اطهار(ع)، جایگاهی ویژه و درخشان دارند و همواره مورد توجه اهل علم و معرفت بودهاند، این سازمان، بر خود واجب میداند تا با انتشار عکسی این آثار گرانبها، آنها را در دسترس علاقهمندان و پژوهشگران قرار دهد.
همنشینی هنر، پژوهش و نگاه بینالمللی
آنچه «مصحف الحسین(ع)» را از بازنشرهای معمول متمایز میکند، همراهی هنر چاپ فاخر با پژوهشهای دانشگاهی و رویکرد چندزبانه است. برای نخستین بار، اطلاعات کُدیکولوژی (نسخهشناسی)، تحلیل خط و بررسی تاریخی این اثر به سه زبان فارسی، عربی و انگلیسی منتشر شده تا محققان و خاورشناسان سراسر جهان نیز بتوانند به یافتههای دست اول پیرامون یکی از کهنترین دستنویسهای قرآنی دست یابند.
در فرایند خلق این شاهکار هنری- پژوهشی، جمعی از زبدهترین استادان هنر و ادب مشارکت داشتهاند:
مدیریت هنری پروژه: بر عهده علی ثابتنیا با تأکید بر بازآفرینی حس و حال نسخه کهن.
پژوهش، نگارش و ترجمه انگلیسی: حاصل کوشش مهدی صحراگرد.
ترجمه عربی: با قلم مهدیار فدوی.
خوشنویسی و تزئینات تکمیلی: با دستان پرهنر استاد محسن عبادی.
عکاسی فوقپیشرفته: با هنر محمدعلی رمضانی و جواد عباسنیا.
«مصحف الحسین(ع)» اکنون در قالب بازنشر عکسی (فاکسیمیله)، نهتنها زینتبخش کتابخانههای تخصصی ایران و جهان خواهد شد، بلکه سندی زنده از کتابت وحی و پیشینه تمدنی مسلمین را پیش چشم نسل نو قرار میدهد؛ کتابی که عطر قلم سیدالشهدا(ع) را پس از قرنها، زنده و تپنده به زمانه ما آورده است.
نظر شما