امیر سرتیپ خلبان «عطاء الله بازرگان» آسمانی شد/ بنیان‌گذار جهاد خودکفایی

انقلاب هنوز یک‌ساله نشده بود؛ دو ماه از تسخیر لانه جاسوسی می‌گذشت و معلوم بود آب انقلاب اسلامی با آمریکایی‌ها به یک جوب نمی‌رود. به‌خصوص اینکه ارتش ایران که شاه و آمریکا آن را تجهیز کرده و برای چنین روزهایی خیلی روی آن حساب می‌کردند، طرف مردم و انقلاب را گرفته و پیشاپیش معلوم بود آمریکایی‌ها برنامه تحریمی و سختگیرانه برای ارتش ایران دارند. نیروی هوایی در این ماجرا نقش ویژه‌تری داشت و همان‌طور که همافرانش اولین نظامیانی بودند که در تهران به بیعت با امام(ره) رفته بودند، حالا هم ایده خودکفایی، نخستین بار در ذهن یکی از همافران جرقه زده بود. روز ۲۳ دی ماه ۱۳۵۸ رهبر شهید که آن زمان «معاون امور انقلاب وزارت دفاع ملی» بودند در نامه‌ای به نیروی هوایی نوشتند:
«تیمسار ریاست ستاد نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران...
با سلام؛ برادر همافریکم عطاءالله بازرگان را بدین وسیله معرفی می‌کنم. طرح سازنده و انقلابی ایشان در مورد تعمیر و ساخت قطعه، از نظر شما جالب خواهد بود. بعداً در مورد این طرح مذاکرات را با سرکار تعقیب خواهیم کرد... سیدعلی خامنه‌ای».
این نامه را شاید بتوان نقطه آغاز شکل‌گیری ایده «خودکفایی» در نیروی هوایی دانست. ماجرای «عطاالله بازرگان» و خدماتش به نیروی هوایی اما از اینجا شروع نمی‌شود. او خدمت در ارتش را پیش از انقلاب، به‌عنوان همافر آغاز کرده بود. برخی روایت‌ها می‌گویند چند ماه پیش از پیروزی انقلاب اسلامی، همراه با چند نفر دیگر از همافران، خودشان را به نوفل لوشاتو رسانده و با امام(ره) بیعت کرده بودند تا در بازگشت به ایران دستگیر و به خاش تبعید شوند. در تیرماه ۱۳۵۹ هم در جریان خنثی‌سازی طرح براندازی که به کودتای نوژه معروف شد، نقش ویژه‌ای داشت.
در سال ۱۳۶۲ وقتی منصور ستاری، فرمانده نیروی هوایی ارتش شد، با همکاری افسرانی مانند عطاالله بازرگان، فریدون علی مازندرانی و پرویز ابراهیمی «جهاد خودکفایی نهاجا» را پایه‌گذاری کرد. این تشکیلات بعدها به «سازمان تحقیقات و جهاد خودکفایی نهاجا» تغییر نام داد و در دوره جنگ هم به «نیروی واکنش سریع فنی» معروف شد. اوج کار عطاالله بازرگان به زمانی برمی‌گردد که فرماندهی معاونت جهاد خودکفایی نیروی هوایی را برعهده داشت و با نوآوری‌هایش کمبود قطعات و مهمات ناشی از تحریم تسلیحاتی را برطرف می‌کرد. مثلاً به جای موشک فینیکس که مخصوص اف-۱۴ بود، موشک سطح‌به‌هوای MIM-۲۳ هاوک را با این جنگنده تطبیق داد و به میدان جنگ فرستاد. یا ارتقای موشک‌های ماوریک و ساخت بمب‌های هدایت‌شونده «قاصد» که توسط اف-۴های نیروی هوایی مورد استفاده قرار می‌گرفتند که یکی دیگر از ۴۰۰ پروژه‌ای است که طی دوران جنگ تحمیلی اجرا شد.
در سال‌های پس از پایان جنگ، بازرگان نزدیک به دو دهه معاونت نیروی هوایی ارتش را برعهده داشت و در دوره‌ای که دریاسالار شهید علی شمخانی، وزیر دفاع بود، معاونت وزارت دفاع را نیز عهده‌دار شد. پس از بازنشستگی از خدمت مستقیم نظامی، به جانشینی ریاست سازمان صنایع هوایی ایران رسید و در ادامه، مدیرعاملی شرکت «توسعه فناوران هواپایه» را برعهده گرفت. امیر سرتیپ خلبان «عطاالله بازرگان» که به «پدرخودکفایی نیروهای مسلح» معروف بود، دو روز پیش و پس از تحمل دوره‌ای از بیماری ناشی از جانبازی و ایثارگری به یاران شهیدش پیوست.