پرونده «بتول علوش»(Batoul Alloush) از یک ناپدیدشدن در لاذقیه فراتر رفته است؛ پروندهای که در آن روایت خانواده، رفتار نیروهای امنیتی، ویدئوهای ازپیشطراحیشده و گزارشهای مستقل درباره ربایش زنان علوی، تصویری نگرانکننده از خلأ پاسخگویی در سوریه ترسیم میکند.
ناپدیدشدن از دانشگاه و ردپای یک مقام امنیتی
«بتول علوش» ۲۹ آوریل از دانشگاه لاذقیه خارج شد و اندکی بعد ارتباطش با خانواده قطع شد. مادرش میگوید تلفن دخترش ابتدا زنگ میخورد و سپس خاموش شد؛ اتفاقی که به گفته او با رفتار معمول بتول سازگار نبود؛ ۳ ساعت پس از ناپدیدشدن، مدیر خوابگاه دختران دانشگاه به خانواده اطلاع داد که بتول در جَبله است و موضوع «امنیتی» است.
چند روز بعد، رئیس دانشگاه به والدین گفت پرونده دخترشان به «هیثم احمد عباس»، معروف به شیخ صلاحالدین، مرتبط است؛ مقام امنیتی ارشد جَبله و فرمانده سابق جبهه النصره، بنا بر گزارش منتشرشده. خانواده پس از مراجعه به محل اقامت او با محافظان مسلح و سگهای نگهبان مواجه شدند.
ویدئویی که قرار بود همهچیز را توضیح دهد
۶ مه، ویدئویی از بتول منتشر شد که در آن اعلام میکرد خانوادهاش را ترک کرده و به اسلام سنی گرویده است؛ اما خانواده میگویند نحوه ضبط و انتشار این ویدئو، بهویژه نزدیکی آن به محل اقامت شیخ صلاح، پرسشهای جدی ایجاد میکند.
روز بعد، بتول در دادگاه جَبله حاضر شد؛ در حالی که دو مأمور امنیتی همراهش بودند و والدینش میگویند او ضعیف و سردرگم به نظر میرسید. روایت او درباره دوستانی که ظاهراً همراهشان رفته بود نیز چند بار تغییر کرد. شیخ صلاح نیز وارد دادگاه شد و خطاب به بتول گفت اگر نمیخواهد به خانواده بازگردد، هیچکس نمیتواند او را مجبور کند.
دو ماه بعد، ارتباط بتول با خانواده تنها از طریق پیامهای صوتی برقرار شد؛ تماس مستقیم همچنان امکانپذیر نبود.
ربایش زنان علوی؛ فراتر از یک پرونده
پرونده بتول در خلأ شکل نگرفته است. عفو بینالملل در ژوئیه ۲۰۲۵ اعلام کرد از دستکم ۳۶ مورد ربایش یا ناپدیدشدن زنان و دختران علوی در لاذقیه، طرطوس، حمص و حماه گزارشهای معتبر دریافت کرده است. این سازمان در هشت پرونده مستقیماً با خانوادهها مصاحبه و شواهدی مانند پیامها، تماسها و ویدئوهای منتشرشده را بررسی کرده بود.
کارشناسان سازمان ملل نیز از گزارش ۳۸ مورد ربایش زنان و دختران علوی از مارس ۲۰۲۵ به بعد ابراز نگرانی کرده و از تهدید خانوادهها و نبود پاسخ مؤثر سخن گفته بودند.
رویترز نیز در ژوئن ۲۰۲۵ از دستکم ۳۳ زن و دختر علوی مفقودشده در مناطق ساحلی سوریه خبر داده بود.
پرسش اصلی؛ سرنوشت بتول و مسئولیت دولت سوریه
اهمیت پرونده بتول فقط به سرنوشت یک دختر جوان محدود نمیشود. خانواده او میگویند وعده بازگرداندن بتول برای وادار کردن پدرش به ضبط ویدئویی که ربایش را انکار کند، استفاده شد؛ وعدهای که ۱۰ مه عملی نشد.
همزمان، عفو بینالملل گفته بود در اغلب پروندههایی که مستقیماً بررسی کرده، نیروهای پلیس و امنیتی نتوانستهاند تحقیقات مؤثری درباره سرنوشت زنان و دختران ناپدیدشده انجام دهند. سازمان ملل نیز اعلام کرده بود که دستکم ۶ مورد ربایش زنان علوی را مستند کرده و گزارشهای معتبر دیگری دریافت کرده است.
در چنین شرایطی، پرونده «بتول علوش» همچنان یک پرسش اساسی را مقابل مقامات دمشق قرار میدهد؛ اگر این زنان داوطلبانه ناپدید شدهاند، چرا خانوادهها با تهدید، ابهام، روایتهای متناقض و نبود دسترسی روشن به روند تحقیقات مواجه شدهاند؟ و اگر ربایشی رخ داده، چه نهادی مسئول پاسخگویی و بازگرداندن قربانیان است؟
سرنوشت بتول هنوز به این پرسشها پاسخ نداده است؛ اما پرونده او نشان میدهد که مسئله ناپدیدشدن زنان علوی، دستکم در اسناد نهادهای حقوق بشری، به موضوعی فراتر از یک ادعای خانوادگی تبدیل شده است.
نظر شما