ساعت ۱۲ و ۳۰ دقیقه روز ۲۲ نوامبر سال ۱۹۶۳ / اول آذر ۱۳۴۲ جان.اف.کندی، رئیس‌جمهور آمریکا در دالاس تگزاس ظاهراً به ضرب گلوله «لی هاروی اُسوالد» به قتل رسید. ترور اُسوالد دو روز پس از ترور کندی، به دست «جک روبی»، مدیر یک کلوپ شبانه در دالاس، پرونده قتل کندی را به یکی از پیچیده‌ترین پرونده‌های جنایی-سیاسی تاریخ قرن بیستم تبدیل کرد. پنج روز پس از کشته شدن اُسوالد، لیندن جانسون، معاون کندی و رئیس‌جمهور بعدی آمریکا کمیته‌ای موسوم به «وارن» را تشکیل داد تا درباره این ترور بررسی دقیق‌تری صورت گیرد و نقاط ابهام روشن‌تر شود؛ اما این اتفاق نیفتاد که نیفتاد! تحقیقات کمیته وارن نتوانست دهان خبرنگاران و مورخان را درباره اتفاقات و حواشی مربوط به ترور کندی ببندد. ده‌ها و شاید صدها تئوری درباره چرایی و چگونگی ترور وی مطرح شد؛ اما هیچ‌کدام به قطعیت نرسید. آنچه در ادامه می‌خوانید، فرازهایی از مقاله مربوط به این واقعه در دایره‌المعارف بریتانیکا (britannica) است که توسط جف والن‌فِلت به رشته تحریر درآمده است. موضوع ترور کندی یکی از مهم‌ترین نشانه‌های قابل مطالعه درباره تاریخ سیاسی ایالات متحده و نمای واقعی رفتارهایی است که گاه و بیگاه، نمادهای بیرونی و قابل مشاهده پیدا می‌کند.
آیا کاسترو در ترور نقش دارد؟
گزارش‌های «کمیته وارن» خیلی زود به چالش کشیده شد و افراد زیادی پیدا شدند که دیدگاه‌های این کمیته را زیر سؤال ببرند. مجموعه‌های متنوعی از کتاب‌ها در این باره به چاپ رسید که گستره تاریخی انتشار آن‌ها به قرن ۲۱ هم کشیده شد. از نخستین کتاب‌هایی که با این نیت انتشار یافت، می‌شود به «شتاب‌زدگی قضاوت مارک‌لین: نقدی بر تحقیقات کمیته وارن درباره قتل رئیس‌جمهور» اشاره کرد که در سال ۱۹۶۶م (۱۳۴۵ش) از زیر چاپ بیرون آمد. بعضی از تئوری‌ها، انگشت اتهام را به سوی کوبا و شخص فیدل کاسترو می‌گرفت؛ به ویژه وقتی این حقیقت فاش شد که سیا، ده‌ها نقشه را برای ترور و حذف رئیس‌جمهور کوبا اجرا کرده است؛ اما کوبا و شخص فیدل، این اتهامات را قویاً رد کردند؛ به ویژه آنکه شواهدی هم برای تأیید این تئوری وجود نداشت. از آن طرف هم افرادی پیدا شدند که معتقد بودند مخالفان کاسترو، کندی را به دلیل مماشات با وی ترور کرده‌اند و ادعا داشتند که یک انجمن ضدکاسترو، مستقر در نیواورلئان ترتیب ترور کندی توسط اُسوالد را داده است.
گَریسون و حواشی یک تئوری
تئوری‌های دیگری هم وجود داشت؛ مثلاً برخی اعتقاد داشتند ترور کندی به واسطه اقدام‌های برادر وی که دادستان بود، اتفاق افتاد. آن‌ها می‌گفتند تلاش‌های برادر کندی برای مبارزه با گانگسترها و مافیای مستقر در شیکاگو، کار دست رئیس‌جمهور داده است. در واقع این‌ها ترور کندی را بخشی از یک سلسله جرایم سازمان‌یافته می‌دانستند. جالب‌تر از همه، تئوری مطرح شده از سوی «جیم گَریسون»، دادستان ناحیه نیواورلئان بود که ترور را اقدام مشترک عناصر ضدکاسترو و مخالف کمونیست‌ها در این منطقه می‌دانست و برای این ادعا شواهدی هم ارائه می‌داد. او «شاو»، مأمور سابق اف.بی.آی را به همین اتهام دادگاهی کرد؛ اما خب، راه به جایی نبرد. بعدها تحقیقات گریسون مبنای ساخت فیلم «جی.کِی.اف» توسط اولیور استون در سال ۱۹۹۱م شد.
تحقیق جدید؛ ۱۳ سال پس از ترور
تشکیک در گزارش کمیته وارن تا آنجا پیش رفت که در سال ۱۹۷۶م کمیته‌ای منتخب از نمایندگان کنگره آمریکا برای تحقیق دوباره روی ترور کندی تشکیل شد؛ چیزی حدود ۱۳ سال پس از واقعه. آن‌ها به بررسی شواهدی تازه‌یاب پرداختند؛ فیلم هشت میلیمتری «زاپ‌رودر» که ظاهراً نشان می‌داد به کندی از جهت دیگری شلیک شده و ترور او، بی‌شباهت به ترور مارتین‌لوترکینگ نیست. همین‌طور افشای مکالمات ضبط شده پلیس دالاس که نشان می‌داد بیش از چهار گلوله به سمت کندی شلیک شده است؛ در حالی که طبق اطلاعات موجود، اُسوالد تنها سه گلوله شلیک کرده بود. نتایج بدست آمده در کمیته کنگره هم تفاوت اساسی با نتایج کمیته وارن نداشت؛ آن‌ها نیز دخالت کوبا یا اتحاد جماهیر شوروی را در ترور کندی رد کردند تا دوباره همه‌چیز سر جای اولش برگردد؛ یعنی ابهامات گسترده درباره ترور و قتل کندی همچنان به اندازه زمان مرگ وی باقی بماند.
نویسنده: جف والن‌فِلت
نظر شما