در ایام شهادت جانسوز بانوی دو عالم، حضرت فاطمه زهرا(س) بازخوانی آموزه‌های تمدن‌ساز بانویی که اسوه و الگوی حضرت ولی‌عصر(عج) به شمار می‌آیند، فرصتی مغتنم برای بازتعریف نسبت میان تعالیم الهی و زیست مؤمنانه است. سیره مطهر فاطمی، حکایتی محصور در تاریخ نیست؛ بلکه ژرفای معارفی آن می‌تواند مبنای اصلی تحلیل و ساماندهی مناسبات فردی و اجتماعی در جامعه اسلامی قرار گیرد. برای تبیین ابعاد معرفتی این سبک زندگی و نحوه جریان‌بخشی به آن در فضای امروز جامعه، با حجت‌الاسلام والمسلمین محمدمهدی ماندگاری، کارشناس دینی گفت‌وگویی داشته‌ایم که در ادامه می‌خوانید.
سیره فاطمی و الگوگیری حضرت ولی‌عصر(عج) از صدیقه طاهره(س)
حجت‌الاسلام ماندگاری در ابتدا با تسلیت این ایام و با اشاره به جایگاه والا و بی‌نظیر حضرت زهرای مرضیه(س) یادآور می‌شود: براساس روایات معتبر، حضرت ولی‌عصر ارواحنافداه، مادر گرامی‌شان حضرت صدیقه طاهره(س) را الگوی شایسته خود در مسیر هدایت و حکمرانی معرفی کرده‌اند. وقتی پیشوای عصر و زمانه، حضرت فاطمه(س) را اسوه رفتاری خود می‌دانند، بدون تردید منتظران و پیروان آن حضرت نیز باید سیرت و صورت زندگی خود را با رفتارهای فاطمی تنظیم کنند. الگو بودن این بانوی بزرگوار در سه ساحت اندیشه، رفتار و شخصیت تجلی می‌یابد. اگر افکار جامعه بر مدار تعالیم الهی شکل گیرد، رفتارهای فردی و اجتماعی سامان می‌یابد و در نتیجه، شخصیت انسان‌ها در مسیر کمال الهی قرار می‌گیرد. شیاطین نیز دقیقاً همین سه عرصه را هدف قرار می‌دهند تا با انحراف اندیشه، رفتار و شخصیت انسان را از مسیر حق منحرف کنند و جامعه را از آرامش و تعالی بازدارند.
وی اضافه می‌کند: کارآمدی دین و تعالیم اسلامی در عرصه‌های مختلف بارها تجربه شده است. آنجا که مردم و مسئولان براساس دستورهای الهی و با همراهی یکدیگر قدم برداشتند، پیروزی‌های بزرگ و شگفت‌انگیزی رقم خورد. نمونه روشن آن، مدیریت دوران دفاع مقدس، پیشرفت‌های چشمگیر در حوزه‌های علمی، فناوری‌های زیستی، هوافضا، دستاوردهای پزشکی و... است. علتی که موجب بروز برخی مشکلات اقتصادی و اجتماعی در جامعه می‌شود، فاصله گرفتن از اصول رفتاری دین و عمل نکردن به وظایف فردی و جمعی است. اگر اصول اسلامی به شکل جامع پیاده نشود، نباید ناکارآمدی را به اصل دین نسبت داد. حتی در دوران حکومت امیرالمؤمنین(ع) نیز عدم همراهی برخی از مردم مانع تحقق کامل تمام اهداف عالی شد. حاکمیت دینی زمانی به حداکثر موفقیت می‌رسد که تمام اجزای جامعه مانند یک مجموعه هماهنگ در کنار یکدیگر وظایف خود را ایفا کنند.
هم‌افزایی مؤمنانه و روحیه کار جمعی در زیست فاطمی
این کارشناس دینی با تأکید بر تعاملات اجتماعی در قرآن کریم تبیین می‌کند: نخستین اصل فاطمی، ضرورت شکل‌گیری روحیه کار جمعی و تقویت همدلی در میان مؤمنان است. خدای متعال در آیه دوم سوره مبارکه مائده می‌فرماید «وَتَعَاوَنُوا عَلَی الْبِرِّ وَالتَّقْوَی وَلَا تَعَاوَنُوا عَلَی الْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ». حضرت فاطمه زهرا(س) همواره محور همبستگی و همراهی در خانواده و جامعه بودند. کار جمعی برکت، سرعت و قدرت اقدامات را چند برابر می‌کند. متأسفانه امروز در جامعه با غلبه تکروی و فردگرایی مواجه هستیم که توان افراد را فرسوده می‌کند. هرگاه در کانون خانواده، اعضا با همیاری یکدیگر بار مسئولیت‌ها را بر دوش بکشند و در سطح محله و شهر نیز مردم دستی برای یاری یکدیگر باشند، بسیاری از معضلات از جمله مسائل معیشتی و اشتغال با سرعت شگفت‌انگیزی برطرف می‌شود.
وی در ادامه می‌افزاید: تجربه رفتارهای جمعی مانند مناسک اربعین یا مواسات مؤمنانه نشان داد همدلی عمومی چگونه حتی سخت‌ترین گره‌های معیشتی و اجتماعی را باز می‌کند. در الگوی سبک زندگی فاطمی، خانواده یک امت کوچک محسوب می‌شود که اگر اعضای آن به جای جدایی و تکروی؛ بر محور مدارا، گذشت و همکاری صمیمانه گرد هم آیند، کانون خانه به محیطی امن و پر از آرامش تبدیل می‌شود. رفع تراکم مشکلات امروزی نیازمند بازگشت به همین اصل صریح قرآنی است، چرا که همراهی مردم در کنار یکدیگر، بار سنگین‌ترین بحران‌های اقتصادی و شهری را سبک کرده و امید به فردا را در دل‌ها زنده نگه می‌دارد.
صیانت از مقام ولایت و همراهی آگاهانه با امام
حجت‌الاسلام ماندگاری با تأکید بر اصل دوم از سیره بانوی دو عالم یادآور می‌شود: دومین اصل کلیدی، ضرورت شناخت، اطاعت و پشتیبانی از پیشوا و رهبر جامعه است. خدای متعال اطاعت از ولی‌امر را در کنار اطاعت خود و رسول(ص) قرار داده و در آیه پنجاه و نهم سوره مبارکه نسا می‌فرماید «أَطِیعُوا اللَّهَ وَأَطِیعُوا الرَّسُولَ وَأُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ». حضرت زهرا(س) تمام هستی، روشنگری و وجود گرانبهای خود را در راه صیانت از مقام ولایت و دفاع از امام زمان خویش فدا کردند. حرکت هوشمندانه و تبیین چهره به چهره ایشان، الگوگیری درخشان از مسئولیت‌پذیری یک مؤمن واقعی در حساس‌ترین برهه‌های تاریخی است.
وی تصریح می‌کند: حفظ مقام امامت و ولایت در تمامی ابعاد فردی و اجتماعی جامعه دارای مصادیق عینی است. در کانون خانواده، پدر به عنوان مدیر و محور خانه نیازمند احترام، همراهی و صیانت از جایگاه است و در سطح کلان جامعه نیز ولایت فقیه محور ثبات، انسجام و هدایت امت اسلامی به شمار می‌رود. هرگاه جامعه با آگاهی و بصیرت، پیرو راستین پیشوای خود باشد و از رفتارهای سلیقه‌ای و خودرأیی دست بردارد، در برابر پیچیده‌ترین فتنه‌ها و هجمه‌های بیرونی مصون خواهد ماند. حیات اجتماعی امت اسلامی زمانی به شکوفایی می‌رسد که پیوند میان مردم و رهبری دینی بر پایه اعتماد، اطاعت و همدلی استوار باشد.
حفظ انسجام ملی و دوری از رفتارهای تفرقه‌افکنانه
این استاد حوزه در ادامه با اشاره به ضرورت حفظ وحدت و یکپارچگی امت عنوان می‌کند: اصل سوم در سبک زندگی فاطمی، حفظ وحدت، انسجام و پرهیز از تفرقه در تمامی سطوح جامعه است. قرآن کریم در آیه صد و سوم سوره مبارکه آل‌عمران همگان را به چنگ زدن به حبل الهی دعوت کرده و می‌فرماید «وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا وَلَا تَفَرَّقُوا». امیرالمؤمنین(ع) و خاندان مطهر پیامبر(ص) مصداق اتم حبل الهی هستند و حضرت زهرا(س) بزرگ‌ترین منادی وحدت حول محور حق بودند. دشمنان همواره تلاش کرده‌اند با ایجاد دو قطبی‌های کاذب، شکاف‌های اجتماعی، قومیتی و مذهبی، بدنه جامعه اسلامی را تضعیف کرده و به اهداف شوم خود دست یابند.
استاد ماندگاری ابراز می‌کند: اگرچه وجود نقدها، مطالبات و گلایه‌ها نسبت به برخی مشکلات معیشتی و رفتارهای ساختاری امری طبیعی است، اما آگاهی و بصیرت ملت ما مانع تحقق خواسته‌های تفرقه‌افکنانه بدخواهان می‌شود، چرا که می‌دانند تفرقه، مصالح عالی کشور و آرامش عمومی را نابود می‌کند. حفظ وحدت کلمه، همدلی مذهبی و احترام متقابل میان اقشار مختلف جامعه، قوی‌ترین سد در برابر توطئه‌هاست و راه را برای اصلاح واقعی امور هموار می‌کند.
خدمت‌رسانی بی‌منت و ایثار در مواجهه با نیازمندان
این کارشناس دینی با نگاهی به رفتار خیرخواهانه صدیقه کبری(س) بیان می‌کند: اصل چهارم، اهتمام جدی به خیررسانی، بخشش و خدمت بی‌منت به هم‌نوعان است. خدای متعال در آیه هشتم سوره مبارکه انسان، جلوه‌ای از ایثار بی‌نظیر این خانواده مطهر را توصیف کرده و می‌فرماید: «وَیُطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلَی حُبِّهِ مِسْکِینًا وَیَتِیمًا وَأَسِیرًا». حضرت زهرا(س) حتی در سخت‌ترین شرایط معیشتی و در لحظات حساسی مانند شب عروسی یا فقر روزگار، پیراهن نو و غذای مورد نیاز خود و فرزندانشان را به مسکین، یتیم و اسیر بخشیدند تا درس بزرگ مسئولیت‌پذیری اجتماعی را به همه نسل‌های بشریت بیاموزند.
وی تبیین می‌کند: در شرایط دشوار اقتصادی امروز که فشار معیشتی بر بخش وسیعی از جامعه سنگینی می‌کند، الگوی فاطمی فراتر از یک توصیه اخلاقی ساده، یک راهبرد همبستگی اجتماعی است. امروز ایثار فاطمی یعنی علاوه بر مسئولیت جدی حاکمیت در سفره و معیشت مردم، آحاد جامعه نیز در تعاملات اقتصادی روزمره؛ از مراعات حال مستأجران و کاهش سودهای غیرمنصفانه گرفته تا دست‌گیری‌های کوچک اما مستمر محلی، هوادار یکدیگر باشند. ایثار فاطمی یاد می‌دهد حتی در تنگناها نیز نباید کرامت انسانی آسیب ببیند؛ این درک متقابل و همدلی عملی، نه تنها تحمل سختی‌ها را ممکن می‌کند، بلکه شریان‌های امید، برکت و سرمایه اجتماعی را در سخت‌ترین روزگار زنده نگه می‌دارد.
زیست تقوامحور و پاسداشت موازین الهی در زندگی
حجت‌الاسلام ماندگاری با تحلیل اصلی دیگر در سیره فاطمی خاطرنشان می‌کند: اصل مهم دیگر، رعایت تقوای الهی، عفاف و پاسداشت حدود شرعی در تمامی بخش‌های زیست فردی و اجتماعی است. حضرت فاطمه زهرا(س) عالی‌ترین نمونه حیا، صداقت، مراقبت از نگاه و حریم‌های الهی بودند. رفتار ایشان حتی در مواجهه با فرد نابینا نشان می‌دهد تقوا نه تنها یک توصیه اخلاقی، بلکه بستری اساسی برای حفظ سلامت روحی، اخلاقی و کیان خانواده است.
وی تأکید می‌کند: هرگاه تقوا و خداترسی در مناسبات اداری، اقتصادی، خانوادگی و رسانه‌ای حاکم شود، فساد، رانت‌خواری، بی‌عدالتی و بداخلاقی از جامعه رخت برمی‌بندد. رعایت موازین شرعی به جامعه آرامش روانی می‌بخشد و از فروپاشی کانون خانواده‌ها جلوگیری می‌کند. جامعه‌ای که بر پایه تقوا و حریم‌داری اخلاقی بنا شود، در برابر هجمه‌های فرهنگی مقاوم شده و مسیر رشد و تعالی حقیقی را با اطمینان طی خواهد کرد.
تحقق جامعه فاطمی و زمینه‌سازی برای عصر ظهور
این کارشناس دینی یادآور می‌شود: سیره حضرت صدیقه طاهره(س) نقشه راهی عملیاتی برای مدیریت چالش‌های امروز است. پیاده‌سازی پنج اصل کار جمعی، ولایت‌پذیری، وحدت‌گرایی، خدمت بی‌منت و تقوا؛ بن‌بست‌های ظاهری را از میان برمی‌دارد و پویایی و امید را به زیست روزمره جامعه تزریق خواهد کرد.
حجت‌الاسلام ماندگاری در پایان، سوگواری واقعی را در گرو پیاده‌سازی این سبک زندگی دانسته و می‌گوید: وقتی امام زمان(عج)، حضرت زهرا(س) را الگوی خود می‌دانند، ایام فاطمیه باید فرصتی برای تبدیل تعالیم اهل‌بیت(ع) به راهکارهای عملی باشد؛ اقدامی که با گره‌گشایی از مشکلات و تقویت سرمایه اجتماعی، بسترساز تحقق جامعه مطلوب مهدوی است.
نظر شما