حجت‌الاسلام والمسلمین تاکی با تبیین نگاه رهبر معظم انقلاب به مفهوم نخبگی، تأکید کرد: نخبگی صرفاً به برخورداری از دانش تخصصی یا دستیابی به بالاترین مراتب علمی محدود نمی‌شود، بلکه توانایی شناخت صحیح واقعیت میدان، درک استعدادها و تشخیص به‌موقع وظیفه در نسبت میان این دو، معیار اصلی نخبگی است.
حجت‌الاسلام والمسلمین محمدجواد تاکی با اشاره به پیام اخیر رهبر معظم انقلاب به نخبگان و مدال‌آوران علمی و ورزشی و تأکید ایشان بر ضرورت مرزشکنی علمی برای قدرتمندتر شدن ایران، به تبیین مفهوم نخبگی و الزامات آن در عرصه حوزه‌های علمیه پرداخت.
وی با اشاره به تأکید رهبر شهید انقلاب بر ضرورت قرار دادن «حل مسئله» به‌عنوان معیار شناسایی و انتخاب نخبگان، اظهار کرد: رهبر معظم انقلاب در پیام اخیر خود، این تعریف را یک گام توسعه داده و ابعاد گسترده‌تری از مفهوم نخبگی را تبیین کرده‌اند.
حل مسئله فراتر از دانش و رساندن علم به عرصه عینیت است
مسئول مرکز امور نخبگان و استعدادهای برتر حوزه‌های علمیه با بیان اینکه حل مسئله مفهومی عمیق و دارای ابعاد نظری و عملی است، افزود: حل مسئله به معنای رساندن علم و مبانی نظری به عرصه عینیت است؛ به عبارت دیگر باید میان ساحت نظر و عمل و همچنین مبانی علمی و واقعیت‌های اجتماعی، امتدادی معنادار برقرار شود.
حجت‌الاسلام والمسلمین تاکی ادامه داد: یکی از چالش‌های جدی این است که چگونه یک دانش از مرحله انتزاع و نظریه‌پردازی به عرصه عینیت و عمل متصل شود. تحقق این امر، فرایندی جدی می‌طلبد و علاوه بر آن، نیازمند نوعی چرخش نظری در نگاه به دانش و کارکردهای آن است.
وی با تأکید بر اینکه نخبگی را نباید صرفاً در برخورداری از دانش تخصصی و دستیابی به بالاترین مراتب علمی جست‌وجو کرد، تصریح کرد: ممکن است فردی در فقه، اصول، فلسفه یا کلام به بالاترین سطوح علمی دست یافته باشد، اما این موضوع به‌تنهایی برای نخبه دانستن او کافی نیست. نخبگی زمانی معنا پیدا می‌کند که فرد بتواند دانش خود را به عرصه رفتار، عمل و عینیت منتقل کند.
مسئول مرکز امور نخبگان و استعدادهای برتر حوزه‌های علمیه خاطرنشان کرد: بر این اساس، تأکید رهبر شهید انقلاب بر حل مسئله، ناظر به ضرورت عبور از دانش صرف و بهره‌گیری از ظرفیت علمی برای ایجاد تحول در واقعیت است؛ رهبر معظم انقلاب نیز در پیام اخیر خود، این مبنا را توسعه داده و افق گسترده‌تری از نخبگی را پیش روی ما قرار داده‌اند.
نخبگی در نگاه رهبر انقلاب؛ تشخیص درست تکلیف در نسبت میان واقعیت و استعداد
حجت‌الاسلام والمسلمین تاکی با اشاره به قرار گرفتن شخصیت‌هایی همچون شهید علی لندی و ریزعلی خواجوی در دایره نخبگان از سوی رهبر معظم انقلاب، اظهار کرد: برای فهم این نگاه باید به چند ویژگی مهم در رفتار چنین افرادی توجه کنیم. نخستین ویژگی، شناخت صحیح میدان و درک درست شرایطی است که فرد در آن قرار گرفته است.
وی افزود: گاهی انسان به‌اندازه‌ای در فضای انتزاعی و محیط محدود مطالعاتی خود قرار می‌گیرد که اساساً واقعیت‌های میدان و اتفاقاتی را که در جامعه جریان دارد، به‌درستی درک نمی‌کند؛ درحالی‌که نخستین گام برای انجام یک اقدام مؤثر، شناخت صحیح صحنه و فهم دقیق شرایط است.
مسئول مرکز امور نخبگان و استعدادهای برتر حوزه‌های علمیه، دومین ویژگی را شناخت استعدادها و توانمندی‌های فردی دانست و گفت: فرد نخبه علاوه بر شناخت میدان، باید ظرفیت‌ها و توانایی‌های خود را نیز به‌درستی بشناسد و بداند در موقعیت پیش‌آمده چه امکانات و استعدادهایی در اختیار دارد.
حجت‌الاسلام والمسلمین تاکی، سومین و مهم‌ترین ویژگی را تشخیص وظیفه در نسبت میان واقعیت میدان و استعدادهای فردی عنوان کرد و ادامه داد: فرد باید بتواند تشخیص دهد که در شرایط موجود و با توجه به ظرفیت‌هایی که در اختیار دارد، چه کاری از او ساخته است و چه وظیفه‌ای بر عهده دارد. کسی که بتواند در لحظه، واقعیت صحنه و استعداد خود را به‌درستی بشناسد و متناسب با آن، بهترین وظیفه را تشخیص دهد و به آن عمل کند، از نگاه رهبر معظم انقلاب واجد ویژگی نخبگی است.
وی با بیان اینکه این تعریف، مفهوم نخبگی را از چارچوب رشته‌های تخصصی فراتر می‌برد، اظهار کرد: ما نخبگان علمی و ورزشی داریم که در یک رشته مشخص به بالاترین سطوح دست یافته‌اند، اما نگاهی که رهبر معظم انقلاب در پیام اخیر خود مطرح کرده‌اند، نخبگی را به یک رشته علمی یا ورزشی محدود نمی‌کند؛ بلکه آن را در توانایی تشخیص صحیح تکلیف در نسبت میان استعداد فرد و واقعیت میدان تعریف می‌کند.
حجت‌الاسلام والمسلمین تاکی تصریح کرد: بسیاری از افراد ممکن است میدان را به‌درستی نشناسند، از استعدادهای خود آگاهی نداشته باشند یا نتوانند وظیفه‌شان را در نسبت میان این دو تشخیص دهند؛ به همین دلیل، قادر به انجام اقدامات به‌موقع، دقیق و اثرگذار نیستند. بنابراین، به نظر می‌رسد رهبر معظم انقلاب با این نگاه، مفهوم نخبگی را در سه مؤلفه «واقعیت میدان، استعداد فرد و تشخیص تکلیف» صورت‌بندی کرده‌اند.
وی افزود: اگر تأکید رهبر شهید انقلاب بر رساندن علم به عرصه عینیت و حل مسئله بود، در نگاه رهبر معظم انقلاب این مفهوم یک گام فراتر رفته و ابعاد فراعلمی نیز پیدا کرده است؛ چراکه فرد برای تشخیص وظیفه خود، علاوه بر دانش تخصصی، باید مجموعه‌ای از واقعیت‌ها و ظرفیت‌های موجود را نیز در نظر بگیرد.
رسانه‌ها از کلیشه‌های رایج فاصله بگیرند
مسئول مرکز امور نخبگان و استعدادهای برتر حوزه‌های علمیه در پاسخ به پرسشی درباره نقش رسانه‌ها در تبیین این نگاه به نخبگی، با تأکید بر ضرورت تحول در رویکرد رسانه‌ای اظهار کرد: به نظر من، رسانه نیز باید از کلیشه‌های رایج خود خارج شود؛ چراکه متن جامعه از این کلیشه‌ها عبور کرده است.
حجت‌الاسلام والمسلمین تاکی افزود: رسانه باید به سراغ طلبه‌هایی برود که در موقعیت‌های خاص توانسته‌اند سه مؤلفه شناخت میدان، شناخت استعداد و تشخیص وظیفه را به‌درستی در کنار یکدیگر قرار دهند و متناسب با شرایط، اقدام مؤثر انجام دهند.
معرفی اقدامات مؤثر طلاب؛ مأموریت مغفول رسانه‌های حوزوی
مسئول مرکز امور نخبگان و استعدادهای برتر حوزه‌های علمیه با اشاره به اقداماتی همچون فداکاری ریزعلی خواجوی، گفت: ممکن است اقدام یک فرد به حل همه مسائل کشور منجر نشود، اما اگر بتواند در زمان مناسب و به شکلی مؤثر، جان چند نفر را نجات دهد، این اقدام ارزشمند و قابل توجه است. در حوزه نیز طلبه‌های بسیاری داریم که در عرصه‌های علمی، تبلیغی و اجتماعی، اقدامات به‌موقع و اثرگذاری انجام داده‌اند و لازم است این ظرفیت‌ها شناسایی و معرفی شوند.
حجت‌الاسلام والمسلمین تاکی با اشاره به تجربه‌های شکل‌گرفته در شرایط جنگی و محدودیت‌های اجتماعی، اظهار کرد: در شرایط محدودیت و تهدید، فرصت‌های جدیدی برای شکوفایی استعدادها ایجاد می‌شود. در جریان جنگ نیز خلاقیت‌های فراوانی شکل گرفت که باید مورد توجه قرار گیرد. خاطرات طلابی که توانستند با ابتکار و شناخت درست از ظرفیت‌های محلی، موکب راه‌اندازی کنند، نقاط اصلی یک شهر را شناسایی کنند، مردم را پای کار بیاورند و از توانمندی‌های آنان برای انجام مأموریت‌های اجتماعی بهره بگیرند، نمونه‌هایی از همین نخبگی است.
وی ادامه داد: حتی ممکن است طلبه‌ای در پایه ششم یا هفتم تحصیل کند، اما در یک موقعیت حساس، شناخت درستی از میدان و استعدادهای خود داشته باشد و بتواند وظیفه‌اش را به‌درستی تشخیص دهد. برای نمونه، فردی در جریان جنگ تحمیلی اخیر، طی مدت حدود ۳۰ روز، در شهری که شرایط اجتماعی و سیاسی خاصی داشت، با سازماندهی و مدیریت ظرفیت‌های مردمی، از ساعت هشت تا دوازده شب امنیت آن شهر را سامان‌دهی کرد. چنین اقدامی نیز مصداقی از نخبگی است و نباید آن را صرفاً به دلیل پایین بودن پایه تحصیلی فرد نادیده گرفت.
ضرورت ایجاد شبکه‌ای از طلاب مسئله‌شناس و میدان‌دار
مسئول مرکز امور نخبگان و استعدادهای برتر حوزه‌های علمیه با تأکید بر ظرفیت گسترده طلاب در عرصه‌های مختلف، پیشنهاد کرد: رسانه‌ها می‌توانند با شناسایی چند نمونه از این افراد، زمینه معرفی افراد مشابه را فراهم کنند و به‌تدریج شبکه‌ای واقعی از طلاب فعال و اثرگذار شکل دهند.
وی افزود: برای مثال، اگر رسانه بتواند سه طلبه موفق در عرصه‌های مختلف را معرفی کند، این افراد می‌توانند پنج نفر دیگر را معرفی کنند و به این ترتیب، یک شبکه عینی و واقعی از سوژه‌های ارزشمند شکل می‌گیرد. حتی می‌توان با انتشار فراخوان، از طلابی که تجربه‌ها و اقدامات مشابهی دارند دعوت کرد تا خود را معرفی کنند. در این صورت، رسانه با حجم گسترده‌ای از سوژه‌های ارزشمند و قابل پرداخت مواجه خواهد شد.
حجت‌الاسلام والمسلمین تاکی در پایان با اشاره به دشواری‌های فعالیت رسانه‌ای در حوزه‌های علمیه خاطرنشان کرد: ورود به این عرصه، اگرچه ارزشمند است، اما کار آسانی نیست و ممکن است تبعات و محدودیت‌هایی نیز به همراه داشته باشد. رسانه‌های حوزوی با ملاحظات و محدودیت‌های متعددی روبرو هستند؛ بااین‌حال، شناسایی ظرفیت‌های واقعی طلاب، ضرورتی است که نباید از آن غفلت کرد.
نظر شما