سیاست خارجی آمریکا در دوره ترامپ—چه دوره اول و چه دوره دوم—نه آشفتگی مقطعی، بلکه یک بیثباتی ساختاری را تجربه کرده است؛ بیثباتیای که ریشه در شخصیت خودشیفته رئیسجمهور، بیاعتنایی به تخصص و تلقی معاهده بهعنوان سندی قابل پارهکردن دارد. پنج شاهد کلیدی نشان میدهد این آشفتگی به احتمال زیاد از یک معضل مقطعی به سطح الگوی تکرارشونده تغییر کرده است.
سپردن سیاست خارجی به عناصر ضعیف
در دولت دوم ترامپ، وزارت خارجه آمریکا به گفته دیپلماتهای باتجربه در «بدترین بحران در ۱۰۲ سال تاریخ سرویس خارجی» قرار گرفته است. تا اواخر ژوئن ۲۰۲۶، بیش از نیمی از سفارتهای آمریکا در جهان بدون سفیر مانده بودند؛ ازجمله پستهای کلیدی در آلمان و عربستان سعودی. در آفریقا، نزدیک به ۸۰درصد سفارتها سفیر نداشتند و از ۱۰۱ نامزدی که ترامپ معرفی کرده بود، تنها ۹ نفر دیپلمات حرفهای بودند. در دوره اول نیز حدود ۴۳.۵ درصد سفیران از میان انتصابات سیاسی—عمدتاً تاجران و مدیران املاک—برگزیده شدند که رقمی بیسابقه بود.
نمونه شاخص، استیو ویتکاف، توسعهدهنده املاک نیویورکی و فرستاده ویژه ترامپ است که هیچ تجربه پیشینی در سیاست خارجی نداشت. ویتکاف خود اعتراف کرد: «پیچیدگیهای این شغل را دستکم گرفتم… فکر میکردم با یک اسب سفید وارد میشوم». پولیتیکو گزارش داد سبک «تنها رفتن» او سبب شده بود در مواقعی بیاطلاع و در مواقعی دیگر ناآماده باشد و منازعه اوکراین را «مثل یک دعوای ملکی» ببیند. چارلز کوشنر، سفیر آمریکا در فرانسه نیز به دلیل بیاعتنایی به پروتکل دیپلماتیک، ارتباط دولتش را با پاریس موقتاً قطع کرد. این الگو نشان میدهد معیار اصلی انتصاب، وفاداری شخصی و ثروت است، نه دانش تخصصی.
خروج از معاهدات و سازمانهای بینالمللی
ترامپ در ژانویه ۲۰۲۶ با امضای یک یادداشت ریاستجمهوری، دستور خروج آمریکا از ۶۶ نهاد بینالمللی—شامل ۳۱ نهاد وابسته به سازمان ملل—را صادر کرد. این اقدام در ادامه خروج از توافق اقلیمی پاریس، سازمان جهانی بهداشت، یونسکو، شورای حقوق بشر سازمان ملل و آژانس امدادرسانی به آوارگان فلسطینی (آنروا) انجام شد. در دوره اول نیز آمریکا از توافق هستهای ایران (برجام) و پیمان نیروهای هستهای میانبرد خارج شده بود.
انجمن بینالمللی وکلا این موج خروج را «فراتر از هر کاری که یک رئیسجمهور آمریکا تاکنون انجام داده» توصیف کرده و هشدار داده تکرار چرخه خروج و بازگشت، «اعتماد به توانایی رهبری بلندمدت آمریکا را بیش از پیش فرسوده میکند». نکته مهم این است این خروجها نه بر پایه یک بازنگری راهبردی منسجم، بلکه براساس تلقی «هزینه و بیفایده بودن» نهادها انجام میشود؛ تلقیای که با خودشیفتگی سیاسی -تمایل به رد هر نهادی که اقتدار رئیسجمهور را محدود کند-همخوانی دارد.
مذاکرات ناموفق و نتایج ضعیف
پرونده کره شمالی شاخصترین نمونه است: سه دیدار با کیم جونگ اون با هیاهوی رسانهای بیسابقه، اما مذاکرات خلع سلاح هستهای از نشست هانوی در فوریه ۲۰۱۹ به بنبست خورد و هیچ پیشرفتی حاصل نشد. نشریه آتلانتیک در تحلیلی نوشت: «ترامپ بارها در تبادلات حساس از سوی همتایانش فریب خورده است؛ کره شمالی، روسیه و چین از آمریکا بهتر عمل کردهاند». در پرونده ایران نیز پیش از حملات هوایی ژوئن ۲۰۲۵، دو دور مذاکره با میانجیگری عمان برگزار شد اما به نتیجه نرسید. در سال ۲۰۲۶ نیز یادداشت تفاهمی که ترامپ آن را دستاورد خواند، از سوی برخی جمهوریخواهان «تسلیم» نامیده شد و خودش نیز به سرعت از آن عقب نشست.
الگوی مشترک این است که ترامپ مذاکره را نه فرایندی تخصصی و زمانبر، بلکه نمایشی برای «معامله بزرگ» میبیند؛ نمایشی که در آن، جزئیات، اجرا و پیامدهای بلندمدت قربانی میشوند.
پایبند نبودن به نتایج حاصلشده در مذاکرات
حتی وقتی ترامپ به توافقی میرسد، آن توافق برایش تعهدآور نیست. بارزترین نمونه، توافق تجاری آمریکا-مکزیک-کانادا (USMCA) است که خود او در ۲۰۲۰ آن را «منصفانهترین و متعادلترین توافق تجاری تاریخ» خواند. اما در ۲۰۲۶، دولت او اعلام کرد «USMCA را در شکل فعلی تمدید نمیکند» و با فعالکردن بند خروج، توافق را به یک دوره بازبینی سالانه تا ۲۰۳۶ کشاند. مارک کارنی، نخستوزیر کانادا در واکنش گفت: «ما از ابتدا تشخیص دادیم آمریکا تغییر کرده است… گاهی امضای آن با مداد نوشته شده است». روزنامه نیویورک دیلینیوز نیز نوشت ترامپ پس از توافق USMCA «تعهدات آن را با تهدید و افزایش تعرفه بر کالاهای کانادایی و مکزیکی نادیده گرفت».
این الگو فقط به تجارت محدود نیست. در پرونده ایران، او ابتدا برجام را پاره کرد، سپس در میانه «مذاکرات با حسن نیت» حمله هوایی انجام داد و پس از آن، یادداشت تفاهمی را امضا کرد که بهسرعت فروپاشید. نتیجه این است که طرف مقابل—چه متحد و چه رقیب—امضای آمریکا را فاقد ارزش پایدار میبیند.
بیتوجهی به متحدان اصلی و تفاهمنامهها با متحدان
دولت دوم ترامپ تعرفه ۲۵درصدی بر خودروهای اروپایی وضع و حدود ۵هزار نظامی آمریکایی را از آلمان خارج کرد؛ اقدامی که «شکاف فراآتلانتیک» را که پیشتر بر سر جنگ ایران شعلهور شده بود، عمیقتر کرد. در نشست ناتو در آنکارا، ترامپ متحدان بهویژه اسپانیا را سرزنش و بار دیگر ادعای کنترل آمریکا بر گرینلند را تکرار کرد. تهدید تعرفه ۱۰ تا ۲۵ درصدی علیه دانمارک، نروژ، سوئد، فرانسه، آلمان، بریتانیا، هلند و فنلاند به بهانه گرینلند، ناتو را به «بدترین بحران تاریخ خود» کشاند.
نکته کلیدی این است این رفتار در چارچوب یک محاسبه راهبردی برای «تقسیم بار» نمیگنجد. وقتی ترامپ به متحدی مانند کانادا میگوید «ما به هیچ چیزی که کانادا دارد نیاز نداریم» یا وقتی سفیرش در فرانسه پروتکل دیپلماتیک را زیر پا میگذارد، سیگنال این است که اتحاد برای او نه یک رابطه مبتنی بر اعتماد متقابل، بلکه یک معامله یکطرفه است که هر لحظه میتواند لغو شود. نتیجه عملی این است که متحدان نیز بهتدریج خود را برای جهانی بدون اتکا به واشنگتن آماده میکنند: اتحادیه اروپا خریدهای دفاعی خود را از آمریکا جدا میکند و کانادا از زمان روی کار آمدن کارنی بیش از ۱۰۰ توافق تجاری بینالمللی منعقد کرده است.
در نهایت آنچه این پنج شاهد را به یک الگوی واحد تبدیل میکند، نه صرفاً «بدشانسی» یا «بیکفایتی»، بلکه منطق روانی خودشیفتگی در سیاست خارجی است. شاید به همین دلیل است که نیویورک تایمز در تحلیلی، «فروپاشی ذهن ترامپ» را «اصلیترین» عامل در میان چند فروپاشی همزمان—از نظم بینالمللی پس از جنگ تا نظم دموکراتیک داخلی—دانست و نوشت: «خودشیفتهها گاهی با افزایش سن بدتر میشوند، زیرا بازدارندههای باقیماندهشان فرو میریزد و وقتی خودشیفته رئیسجمهور ایالات متحده باشد، اثر آن عمیق خواهد بود».





نظر شما